Thánh tổ Ni Đại Ái Đạo- hay Trưởng lão Ni Mahapajapati Gotami A – ha – na. là vị nữ đầu tiên xuất gia hành Thánh đạo. Ngài sinh trưởng tại Devadaha, nước Câu – ly – một nước nhỏ đối diện với Ca – tỳ – la – vệ, con của vua Anjana. Sau khi hạ sanh Thái tử Tất Đạt Đa, Hoàng hậu Ma Da viên tịch, Kiều Đàm Di trở thành Di Mẫu, trực tiếp chăm sóc và nuôi dưỡng Thái tử Tất Đạt Đa khôn lớn.
Qua bao lần thưa thỉnh, Đức Thế Tôn vẫn không chấp nhận. Sau đó, Thế Tôn cùng Tăng chúng rời Ca Tỳ La vệ tiếp tục bộ hành đến Tỳ Xá Ly. Di Mẫu quyết tâm rời bỏ cung son điện ngọc, cùng năm trăm Thích nữ hoàng tộc, tự xuống tóc, quyết tâm theo chân Phật.
Thấu hiểu sự quyết tâm của Di Mẫu và 500 nữ nhân dòng họ Thích, sau ba lần thưa thỉnh chính đáng của ngài A Nan, Đức Thế Tôn đã chấp nhận cho người nữ xuất gia với điều kiện phải tuân thủ Bát kỉnh pháp suốt đời.
Tại Việt Nam, ngay từ thời Ni bộ Bắc tông thành lập, Sư trưởng Như Thanh cùng quý Ni trưởng, Ni sư đã họp bàn để chọn một ngày trong năm có ý nghĩa nhằm tưởng niệm Đức Thánh tổ Đại Ái Đạo, nhưng không tìm thấy một tư liệu nào đề cập đến thời gian ngài nhập Niết-bàn.
Về sau, quý Ni trưởng nhất trí chọn mồng 8 tháng 2 là ngày Phật xuất gia để làm lễ tưởng niệm Đức Thánh Tổ Đại Ái Đạo. Chư Tôn đức Ni cũng đã dựa vào các tư liệu có được để phác thảo hình ảnh và tạc tượng của Tổ sư, tôn trí tại chùa Từ Nghiêm (TP.HCM).
Nhưng đối với hệ phái Phật giáo Nguyên Thủy, Ni chúng tu viện Viên Không (Ni), Tổ 2, Ấp 4, Xã Châu Pha, Thành phố Hồ Chí Minh, tuân theo truyền thống và tư liệu trong Trưởng Lão Ni Kệ, mỗi độ Rằm tháng 8 âm lịch, đều tổ chức các hoạt động khác nhau nhằm tưởng nhớ về chư vị Trưởng lão Ni thời Đức Phật. Năm nay, khác với mọi năm, Ni viện đã tổ chức tụng đọc Trưởng Lão Ni Kệ bằng cả tiếng Pali và tiếng Việt liên tục trong ba ngày. Mỗi lời kệ được cất lên, như là sự hiện diện thiêng liêng của quý Ngài đang từ bi giáo giới cho hàng Ni chúng hậu học.
Bên cạnh hoạt động Tụng Trưởng Lão Ni Kệ, vào buổi tối, chư Ni và quý Phật tử đã cùng nhau lắng nghe buổi thuyết trình trang nghiêm về cuộc đời và sự nghiệp tu hành của các vị Thánh Ni. Từng trang tiểu sử, từng hành trạng cao đẹp của quý Ngài đã khơi dậy niềm cảm hứng sâu sắc và lòng kính ngưỡng vô biên trong tâm hồn thính chúng và sáng ngày 16 tháng 8 là buổi trà đàm ấm cúng, giản dị mà thanh tịnh đã diễn ra. Ni chúng và Phật tử cùng ôn lại những câu chuyện từ thuở khai sơn lập địa, nhớ về những khó khăn và nỗ lực để xây dựng Ni đoàn. Lần đầu tiên, chúng con được lắng nghe Sư phụ và quý Sư cô chia sẻ về nhân duyên Sư phụ trở về Việt Nam và bắt đầu gầy dựng lại Ni đoàn. Chúng con hiểu rằng, để có được ngày hôm nay, Ni chúng đã nhận được sự yêu thương, che chở của đất trời, sự nâng đỡ của các bậc trưởng thượng và sự hy sinh thầm lặng của rất nhiều người. Chúng con vô cùng trân quý cơ hội được có mặt nơi đây, được làm đệ tử của Sư phụ và là cháu con của quý Sư ông.
Một truyền thống tuy giản dị như là dòng suối ngược dòng như lời trong bài kệ Người có tâm không bị trói buộc trong các dục, được gọi là ‘người lội ngược dòng nước.’” Trưởng lão ni Dhammadinnā.
Đó là sự tri ân trong ba ngày qua vẫn còn đọng lại trong tâm mỗi người. Chúng con nguyện tùy duyên tu tập, học hỏi và noi theo công hạnh của chư Thánh Ni thời Đức Phật.
Nếu có bất kỳ phước báu nào phát sinh trong ba ngày qua, chúng con xin cúng dường lên Tam bảo, lên các bậc Thầy Tổ, và xin chia sẻ phước báu thanh cao này đến chư Thiên và nhân loại, cầu cho chánh pháp tồn tại đủ phước lành thế gian.
Dòng suối Viên Không chan chứa,
Ân sâu Thánh Tổ như mưa nhiệm mầu.
Di Mẫu khởi nguyện ban đầu,
Năm trăm Thích nữ theo hầu bước chân.
Ngược dòng nước chảy tinh cần,
Giới hương thanh tịnh kết thân đạo mầu.
Ơn Thầy Tổ trải nghìn sau,
Trăng Rằm tháng Tám nguyện cầu pháp duyên.
Ngọc Chi {ĐSHĐ-146}
