Sabbaṃ ādittaṃ: Những đóng góp của Nữ giới Phật giáo trong việc dập tắt ngọn lửa đang thiêu đốt Thế giới của chúng ta

Thế giới của chúng ta đang bốc cháy

Chắc chắn trong những năm gần đây, nhân loại đã phải thừa nhận và suy ngẫm về cuộc khủng hoảng môi trường mà chúng ta đang phải đối mặt. Dân số toàn cầu tăng lên hàng năm và đã vượt con số tám tỷ người trên toàn thế giới¹. Về lý thuyết, tám tỷ người này có thể chia sẻ hành tinh với thiên nhiên và động vật hoang dã, nhưng thay vì thế, (con người) lại tìm cách thống trị thiên nhiên và biến thế giới thành một nền công nghiệp có lợi nhuận.
Con người chúng ta đã trở thành những con quái vật trong chính thế giới mà chúng ta đang sống. Chúng ta không nghĩ đến những hậu quả tàn phá do hành động của mình gây ra, chẳng hạn như biến đổi khí hậu, đại dịch, nạn đói và xung đột. Tài nguyên của chúng ta là hữu hạn, nhưng mong muốn của chúng ta thì vô hạn². Ngọn lửa của lòng tham, sự thèm muốn và chấp thủ của chúng ta không chỉ đang đốt cháy chính chúng ta mà thực tế còn đốt cháy cả thế giới.

Tuy nhiên, chúng ta không hiểu vai trò của mình trong xã hội tập thể và toàn cầu này. Thay vào đó, chúng ta muốn lựa chọn hành động của mình theo một cách hoàn toàn mang tính chủ nghĩa cá nhân.

Trong kinh Ādittasutta (SN 35.28), Đức Phật nói “Sabbaṃ ādittaṃ, ” tất cả đang bốc cháy. Tất cả năm uẩn của chúng ta (pañca skandha³) đang bốc cháy, cũng như các giác quan của chúng ta (āyatana) và các căn của chúng ta (pan͂cendriya). Tất cả nhận thức của chúng ta, mối quan hệ của chúng ta với những chúng sinh khác và môi trường của chúng ta đang bốc cháy.

Bánh xe tiếp tục quay và bốc cháy

Biến đổi khí hậu, nạn đói, bất công xã hội và bất bình đẳng, và bạo lực trên cơ sở giới – tất cả đều phát sinh từ phiền não (kleśas). Những điều này không chỉ có thể nhìn thấy ở cấp độ cá nhân, mà còn từ góc độ tập thể. Các hành động cá nhân lan truyền như những gợn sóng trên mặt nước khi ai đó ném một hòn đá xuống hồ. Khi những gợn sóng lan rộng, chúng ảnh hưởng đến cả hồ. Theo cách tương tự, những phiền não của cá nhân có thể dẫn đến những quyết định và hành động mà tác động của chúng có thể lan rộng và gây đau khổ vô cùng cho người khác.

Chúng ta sống trong một thế giới được hướng dẫn bởi luật pháp và phong tục xã hội coi cá nhân là tối cao, dẫn đến thiếu trách nhiệm đối với tập thể⁴. Nếu có điều gì đó đặc biệt mà ai đó đã làm, thì điều đó chẳng liên quan gì đến tôi – đây là những gì chúng ta học được và cách chúng ta hành động xã hội.

Những tiêu chuẩn này được áp dụng khi xã hội chọn tiền bạc và thị trường làm thần tượng⁵. Logic của hệ thống này dựa trên việc giữ cho bánh xe tham ái (theo nghĩa rāga, nhưng cũng có nghĩa tṛṣṇā) và chấp thủ (upādāna)⁶ quay. Chủ nghĩa tân tự do xem chủ nghĩa cá nhân, tham ái và chấp thủ như là những đức tính tốt, và đoàn kết, điều độ và không chấp thủ là những tật xấu⁷.

Để bánh xe tân tự do này tiếp tục quay, mọi người cần phải khao khát có nhiều hơn hoặc những thứ mới; mua, dự trữ, và sau đó sa thải chúng. Tài sản nhanh chóng bị loại bỏ như rác khi (ta) có nhiều thứ hơn. Trong hệ thống này, con người cũng bị coi là hàng hóa và bị loại bỏ như thể họ không có giá trị⁸.

Tham ái và chấp thủ (attachment) là ngọn lửa giữ cho thế giới của chúng ta luôn cháy. Những ngọn lửa này là động lực cho chủ nghĩa tiêu dùng, và điều này có liên quan trực tiếp đến hệ tư tưởng tân tự do biến đức hạnh thành thói xấu và thói xấu thành đức hạnh. Lối sống tân tự do bất chấp (coi thường) các giá trị cốt lõi của Phật giáo.

Hơn nữa, bạo lực trên cơ sở giới có thể liên quan đến bất công xã hội và những cơ hội việc làm và thu nhập không bình đẳng – hậu quả trực tiếp của việc thiếu upekṣā⁹. Những vấn đề này bắt nguồn từ một hệ thống toàn cầu hóa coi trọng chủ nghĩa cá nhân hơn mọi thứ khác. Từ quan điểm của Phật giáo, sự trỗi dậy của chủ nghĩa tân tự do có thể được coi là kết quả của niềm tin mạnh mẽ vào những quan điểm sai lầm, dẫn đến tṛṣṇā và upādāna trở thành những yếu tố quan trọng trong một thế giới mà một số ít người có thể sống và thịnh vượng, trong khi những người khác có thể tàn lụi và chết.

Vấn đề ở đây là tất cả các tôn giáo và truyền thống lớn đều tin rằng, con người cũng như tất cả các sinh vật có tri giác (và cả không có tri giác) khác đều không phải là những thứ chỉ dùng một lần (not disposable). Với cách tiếp cận này, tất cả sự sống đều có phẩm giá và phải được bảo vệ. Đây là lý do tại sao quyền con người, cũng trực tiếp bảo vệ môi trường, là trung tâm của các hệ thống đạo đức tôn giáo (và cũng như của các hệ thống thế tục¹⁰). Chủ nghĩa tân tự do là một đối thủ quyết liệt của nhân quyền, bao gồm các quyền tập thể của các dân tộc và tự nhiên¹¹. Và vì lý do này, chủ nghĩa tân tự do tìm cách thay đổi tư duy tập thể thành tư duy cá nhân thông qua việc tạo ra các thị trường ngách mới (new market niches), nhấn mạnh chủ nghĩa tiêu dùng như một công cụ, trong đó mọi người không còn liên quan đến nhau mà tiêu thụ các đồ vật và con người. Tư duy (não trạng) tân tự do này (neoliberal mindset) cũng thúc đẩy việc phát triển quan niệm ích kỷ về sức khỏe tâm thần, và kéo theo đó là tất cả năng suất và nền công nghiệp triệu triệu phú “rung cảm tốt” (‘good vibes’ multimillionaire industry), cũng tác động đến các tôn giáo không đồng ý với cách tiếp cận chủ nghĩa cá nhân này.

“Sabbaṃ ādittaṃ” trong thế giới hôm nay

“Mọi thứ đang bốc cháy”, Đức Phật đã nói trong kinh Ādittasutta (SN 35.28). Không chỉ cơ thể và tâm trí chúng ta, mà tất cả chúng sinh, hệ sinh thái v.v… đang bốc cháy. Khát vọng (ham muốn) tích lũy tài sản và tiêu dùng để có được hạnh phúc đã định hình một quan điểm xã hội cá nhân chủ nghĩa.

Thế giới chúng ta đang sống hiện nay, với biến đổi khí hậu, nạn đói và xung đột bạo lực dường như gần hơn với những cõi đau khổ của vũ trụ quan Phật giáo hơn trước đây. Điều này đã xảy ra do sự tiến bộ vật chất mà không có sự phát triển của lòng từ bi và quan tâm đến tất cả chúng sinh. Phần lớn con người – và toàn thể tự nhiên – đều đang trải qua mặt trái của tiến bộ vật chất, đó là thiếu các điều kiện cần thiết để tồn tại. Đồng thời, một số người có nhiều hơn những thứ họ cần nhưng lại bị vướng vào những nỗi khổ khác.

Trong Lam rim chen mo, Je Tsongkhapa trích dẫn Sambhāra-parikarthā của Vasubandhu để giải thích rằng, con người phải trải qua những đau khổ của tất cả các dạng tồn tại khác¹². Và tất cả những đau khổ về thể chất và tinh thần/cảm xúc này phát sinh từ ba gốc rễ bất thiện (Skt. tri-akuśala-mūla, Tib. དུག་གསུམ་): vô minh (Skt. avidyā; Tib. མ་རིག་པ་), ham muốn phiền não hay chấp thủ (Skt. upādāna; Tib. ཉེ་བར་ལེན་པ) và thù hận hay thù địch (Skt. dveṣa; Tib. ཞེ་སྡང་)
Nói tóm lại, toàn thể thế giới và mọi sự tồn tại đang bị thiêu đốt bởi những phiền não này, không chỉ ở cấp độ tinh thần mà còn ở cấp độ vật chất. Mọi thứ đang bốc cháy giống như hình ảnh ẩn dụ về ngôi nhà bốc cháy mà Je Tsongkhapa sử dụng để tạo ra cảm giác cấp bách phải giải cứu tất cả chúng sinh¹³. Nhưng trong trường hợp này, không chỉ ngôi nhà mà toàn thể hành tinh đang bốc cháy. Sự cấp bách lên cao trào.

Dập tắt ngọn lửa: Nữ giới Phật giáo như những người lính cứu hỏa (Firefighters)

Nữ giới Phật giáo trong lịch sử đã từng là những người tiên phong trong nhiều khía cạnh, mở ra những cánh cửa tưởng như không thể mở được – giống như tấm gương đầy cảm hứng của Ārya Tārā và những Tỳ kheo Ni (bhikṣunīs) đầu tiên trong Therīgāthā (Verses of the Elders – Trưởng lão Ni kệ) – những người đã tạo cơ hội cho phụ nữ và những người bị xã hội loại trừ. Họ đã làm điều này bằng cách định hình lại viện trợ, cứu trợ nhân đạo trên toàn thế giới, bảo vệ môi trường và tạo ra những không gian an toàn không bị bạo lực trên cơ sở giới.

Còn có nhiều hơn những tấm gương về các nữ cư sĩ và tu sĩ hết lòng giúp đỡ trong suốt nhiều thế kỷ cần được trân trọng. Nữ giới Phật giáo đã đi đầu trong nhiều thay đổi mà chúng ta có thể thấy hôm nay, trong các phong trào cấp cơ sở như Hiệp hội Nữ giới Phật giáo Sakyadhita (Sakyadhita Association of Buddhist Women), Tổ chức Từ Bi Cứu Trợ Phật giáo (Buddhist Compassion Relief Tzu-Chi Foundation), Hiệp hội Bảo tồn sự sống (Đài Loan) (Life Conservationist Association) và Hiệp hội Phật pháp (Associação Buddha-Dharma) (BR.) Chúng ta cũng phải đánh giá cao công việc của từng cá nhân nữ giới như Tỳ kheo Ni Chan Khong (Việt Nam), Nữ tu sĩ Chiyul (Hàn Quốc), các nữ tu sĩ Drukpa (Nepal), Ni đoàn Thubstan Choskor Ling do Tsering Palmo (Ladakh) đứng đầu, Ni sư Jutipa Thappasuth (Thailand), và Joanna Macy (Mỹ). Và có những cuộc đời truyền cảm hứng của Ni sư Karma Lekshe Tsomo (U.S.), Ni sư Thubten Chodron (Mỹ), Jetsunma Tenzin Palmo (Vương quốc Anh), Ni sư Robina Courtin (Australia¹⁴), và nhiều người khác.

Điều quan trọng là (chúng ta) phải thường xuyên nhắc nhở chính mình về việc Nữ giới Phật giáo đã tham gia vào hầu hết mọi lĩnh vực hoạt động xã hội như thế nào, trở thành những người lính cứu hỏa trong thế giới hôm nay. Các nữ tu sĩ và cư sĩ đang chiến đấu với ngọn lửa và làn khói bạo lực của tham lam, ham muốn, bất bình đẳng, hủy hoại môi trường, và v.v… Chúng ta phải phát triển đối thoại liên tôn giáo (và thế tục) với các nhóm khác do nữ giới lãnh đạo để có những kết quả tốt hơn.

Cuộc đối thoại này có thể mang lại hiệu quả với Chủ nghĩa nữ quyền sinh thái (Ecofeminism¹⁵) – và tất cả các phong trào và phương pháp liên quan – không chỉ quan tâm đến các vấn đề dựa trên giới tính mà còn tác động của điều này đến xã hội và thiên nhiên nói chung như thế nào. Lưu tâm đến tầm quan trọng của các cuộc đối thoại liên tôn giáo này, nguyên nhân gốc rễ của tất cả những gì đang thiêu đốt thế giới của chúng ta, các mối quan hệ của chúng ta và cơ hội của chúng ta để giữ cho ngôi nhà chung của chúng ta nguyên vẹn cho các thế hệ tương lai cần được tính đến, coi chủ nghĩa tân tự do và các giá trị tân tự do là cuộc chiến quan trọng nhất của thời đại chúng ta.

Là nữ giới Phật giáo, chúng ta phải đoàn kết với các nữ giới thế tục và nữ giới của các tôn giáo khác để dập tắt ngọn lửa thần tượng thị trường (như là sự phản ánh của lòng tham và tà kiến của chúng ta). Khi làm điều này, chúng ta phải lưu tâm đến những phiền não làm phát sinh hình thức của chủ nghĩa cá nhân và sự thiếu lòng từ bi này. Giống như Đức Phật Tārā, chúng ta phải sẵn sàng giải cứu tất cả chúng sinh cơ cực và rũ bỏ mọi cấu trúc áp bức.

Patricia Guernelli Palazzo Tsai
Việt dịch: Nhật Hiếu (ĐSHĐ-118)
Ni sinh Diệu Lâm diễn đọc 

1. Theo các số liệu của Liên hợp quốc. https://www.unfpa.org/press/world-set-reach-8-billion-people-15-november-2022.
2. “Khi bạn không thỏa mãn, bạn luôn muốn nhiều hơn, nhiều hơn, nhiều hơn. Ham muốn của bạn không bao giờ được thỏa mãn. Nhưng khi bạn thực hành sự hài lòng, bạn có thể nói với chính mình, ‘Ồ đúng rồi – Tôi đã có mọi thứ mà tôi thực sự cần’.” Như Ngài Dalai Lama đã nói trên “Những buổi nói chuyện Oprah với Ngài Dalai Lama, ” Oprah Magazine, 2001.
3. Ngũ uẩn bao gồm sắc, thọ, tưởng, hành và thức (The five aggregates are form, feeling, perceptions, mental formations, and consciousness).
4. Sự lan rộng của chủ nghĩa cá nhân này như là tâm điểm của một xã hội không quan tâm đến cái chung là điều căn bản cho Chủ nghĩa tự do mới. Tư duy (não trạng) của chủ nghĩa tự do mới cho rằng hạnh phúc là cái gì đó mang tính cá nhân và được chia nhỏ (nguyên tử hóa). Xem Ricard, Matthieu. Altruism, The Science and Psychology of Kindness (London: Atlantic, 2015), 381. Tương tự, Ronald Purser, McMindfulness: How Mindfulness Became the New Capitalist Spirituality (London: Repeater Books, 2019), 25.
5. Campbell Jones, Martin Parker, and Rene Ten Bos, For Business Ethics (New York: Routledge, 2005), 101: “… chúng ta có thể thấy tổng giá trị thương mại toàn cầu đã tăng lên đáng kể, nhưng sự nghèo đói toàn cầu cũng đã tăng lên, với nhiều người hiện nay phải sống trong cảnh nghèo đói cùng cực hơn trước khi có chủ nghĩa tự do mới.” Về quan điểm của Phật giáo đối với lòng tham và quá trình toàn cầu hóa, xem Wallapa Kuntiranont. The Buddhist Community Facing Globalization. Trong Ulrich Duchrow, Faith Communities and Social Movements Facing Globalization. Geneva: World Alliance of Reformed Churches, 2002, p. 32. Các thuật ngữ Tây Tạng là འདོད་ཆགས་ (cho rāga và/hoặc tṛṣṇā) và ལེན་པ་ (cho chấp thủ).
6. Trong Lam rim chen mo (Tib. ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་) Je Tsongkhapa khẳng định: “Tác động của lòng tham (covetousness) đối với môi trường là tất cả những thứ tuyệt vời sẽ suy giảm và suy thoái mỗi năm, mỗi mùa, mỗi tháng và mỗi ngày, và sẽ không tăng lên, ” trong Cutler, The Great Treatise on the Stages of the Path, vol. I. Ithaca: Snow Lion, 2000, 238. Lòng tham không chỉ tác động đến cá nhân mà còn tác động đến tập thể, như có thể thấy trong Dalai Lama, Tenzin Gyatso. Uma Ética para o Novo Milênio. Rio de Janeiro: Sextante, 2000, 18, 181.
7. Về chủ nghĩa tự do mới, thần tượng đồng tiền, và sự thiếu vắng của tình đoàn kết, xem Jung Mo Sung. Idolatria do Dinheiro e Direitos Humanos. São Paulo: Paulus, 2018, p. 77.
8. Có sự bàn luận quan trọng về những cuộc đời đáng tiếc thương và những cuộc đời không đáng tiếc thượng trong Judith Butler, “De quem são as vidas consideradas choráveis em nosso mundo público?” (tiếng Bồ Đào Nha), El país Brasil, July 10, 2020.
9. Upekṣā được hiểu theo nghĩa này là sự bình thản, không phải thấp kém hơn hay ưu việt hơn. Trong tiếng Tây Tạng བཏང་སྙོམས་ (Wyl. btang snyoms).
10. Xem Patricia Guernelli Palazzo Tsai, Responsabilidade Universal: Dialogando Dalai Lama e Direitos Humanos (Valinhos: BUDA, 2022).
11. Xem Sung, Idolatria do Dinheiro.
12. Xem Joshua Cutler, ed., The Great Treatise on the Stages of the Path, vol. I (Ithaca, NY: Snow Lion, 2000), 292.
13. Phép ẩn dụ này được sử dụng trong Lam rim chen mo và cũng được sử dụng trong Mahāpaṇḍita Śāntideva’s, Bodhisattvacaryāvatā, chap. 6, v. 70 (về sự kiên nhẫn).
14. Nữ giới Phật giáo ở Brazil gần đây đã bắt đầu dấn thân trực tiếp vào các vấn đề môi trường, bất công xã hội và bất bình đẳng. Một ví dụ là các thành viên của Hiệp hội Phật pháp (Associação Buddha-Dharma), được thành lập năm 2007, là trung tâm Phật giáo đầu tiên đào tạo tốt nghiệp 8 nữ giảng sư Phật giáo năm 2018. Họ tham gia vào các dự án xã hội, môi trường và hỗ trợ nhân đạo. Ba trong số những Nữ giới Phật giáo này (với sự hỗ trợ của toàn thể Hiệp hội) đã thiết lập một chương (nhánh) của Sakyadhita (Sakyadhita Sao Paulo) vào năm 2022.
15. Chủ nghĩa nữ quyền sinh thái (Ecofeminism) được bàn luận ở Brazil, bởi nhà thần học nổi tiếng Ivone Gebara, trong tác phẩm của bà Teologia Ecofeminista. Chủ nghĩa nữ quyền sinh thái là một phong trào nữ quyền không chỉ nói rõ ràng về bình đẳng giới và bảo tồn thiên nhiên mà còn diễn giải tôn giáo từ lăng kính này.