Hội nghị Bắc Kinh có ý nghĩa to lớn đối với phụ nữ bởi chính tại hội nghị này, Tuyên bố Bắc Kinh và Cương lĩnh Hành động – một trong những văn kiện toàn diện nhất thế giới về bình đẳng giới và nâng quyền cho phụ nữ – đã được thông qua. Chính Hội nghị Phụ nữ Thế giới năm 1995 tại Bắc Kinh đã truyền cảm hứng để Ni trưởng Huệ Hương sau đó tham gia vào các hoạt động hội nhập quốc tế của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, góp phần thay đổi nhận thức của bạn bè quốc tế về Việt Nam.
Ni Trưởng Huệ Hương cũng đã tích cực tham gia các Hội nghị Quốc tế Ni giới Phật giáo Sakyadhita tại nhiều quốc gia, trong đó có Malaysia (2006), Mông Cổ (2008), Thái Lan (2011), Hồng Kông (2018), Hàn Quốc (2023)… Trong các kỳ hội nghị này, Ni trưởng đã gặp gỡ Ni sư Karma Lekshe Tsomo – vị sáng lập, Chủ tịch đầu tiên của Tổ chức Sakyadhita. Qua những lần tiếp xúc, Ni trưởng Huệ Hương được biết Ni sư Karma Lekshe Tsomo rất yêu mến Việt Nam và mong muốn đưa Hội nghị Sakyadhita về tổ chức tại Việt Nam, để “bạn bè quốc tế có thể tận mắt chứng kiến vẻ đẹp của đất nước Việt Nam và Phật giáo Việt Nam”.
Vì vậy, Ni trưởng Huệ Hương đã làm việc với Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam để xin sự chấp thuận cho việc đăng cai Hội nghị Sakyadhita tại Việt Nam. Với sự đồng thuận của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, năm 2008, tại Hội nghị Sakyadhita lần thứ 10 ở Mông Cổ, Ni trưởng Huệ Hương đã mạnh dạn thay mặt Ni giới Phật giáo Việt Nam đứng lên nhận cờ đăng cai Hội nghị Quốc tế Ni giới Phật giáo Sakyadhita lần thứ 11 tại Việt Nam1.
Hội nghị Sakyadhita Quốc tế lần thứ 11 về Ni giới Phật giáo được tổ chức dưới sự lãnh đạo của Ni trưởng Huệ Hương là một dấu mốc quan trọng trên con đường hội nhập quốc tế của Ni giới Phật giáo Việt Nam. Với tâm nguyện khẳng định trước bạn bè quốc tế rằng Việt Nam là một quốc gia tôn trọng tự do tín ngưỡng và tôn giáo2, và Ni giới Phật giáo Việt Nam có đủ năng lực để tổ chức một sự kiện quốc tế lớn như Hội nghị Sakyadhita, Ni trưởng Huệ Hương đã không ngần ngại đối diện với những khó khăn, thử thách để đưa hội nghị đến thành công viên mãn. Đặc biệt, sau hội nghị, các đại biểu quốc tế đã được đưa đi tham quan cả ba miền Bắc – Trung – Nam của Việt Nam. Sau khi tham dự hội nghị và tận mắt chứng kiến đất nước Việt Nam, bạn bè quốc tế đã có một cái nhìn rất khác về Việt Nam. Họ không còn tin vào những luận điệu xuyên tạc rằng Việt Nam không có tự do tín ngưỡng và tôn giáo. Hội nghị Sakyadhita lần thứ 11 một lần nữa đã khẳng định quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo tại Việt Nam, đồng thời trở thành cơ sở cho việc thành lập Ban Ni giới Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, mở ra một giai đoạn hội nhập của Ni giới Việt Nam trong sự phát triển chung của đất nước.
Theo Ni sư Tiến sĩ Như Nguyệt (Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, Tạp chí Hoa Đàm), Hội nghị Sakyadhita tại Việt Nam được xem là hội nghị Sakyadhita thành công nhất từ trước đến nay. Đây là hội nghị có số lượng đại biểu tham dự đông đảo nhất trong lịch sử Sakyadhita3. Việc đưa Hội nghị Sakyadhita về Việt Nam là một dấu mốc đáng nhớ trong lịch sử phát triển của Ni giới Việt Nam hiện đại, trong đó ghi nhận vai trò tiên phong của Ni trưởng Huệ Hương. Đây cũng là sự kiện quốc tế đầu tiên được Phân ban Ni giới Trung ương tổ chức sau khi được chính thức thành lập vào năm 2009.
Trong bài phát biểu khai mạc tại Hội nghị Sakyadhita lần thứ 11 ở Việt Nam, Ni trưởng Huệ Hương đã nhấn mạnh: “Một sự kiện lịch sử đáng chú ý là, vào ngày 01 tháng 01 năm 2009, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã cho phép Ni giới thành lập một Ban độc lập trực thuộc Hội đồng Trị sự Trung ương GHPGVN. Đây là một bước phát triển kịp thời và là thành tựu trong xu hướng hội nhập, một dấu mốc trong lịch sử của Ni giới Phật giáo Việt Nam trong thế kỷ XXI4.”
Ni trưởng Huệ Hương vẫn còn xúc động mỗi khi nhớ lại những ngày chuẩn bị cho Hội nghị Sakyadhita lần thứ 11 tại Việt Nam. Ni trưởng, cùng với các Ni trưởng trong Ban Tổ chức, thường xuyên nhắc nhở và hướng dẫn các Ni trẻ cách thức đón tiếp các đại biểu quốc tế một cách chu đáo và hiếu khách nhất. Nhờ sự chuẩn bị kỹ lưỡng, Hội nghị Sakyadhita lần thứ 11 tại Việt Nam đã diễn ra rất thành công. Trong chuyến tham quan sau hội nghị đến các vùng miền Nam, Trung và Bắc Việt Nam, các đại biểu quốc tế thường nói vui: “Vietnam is number one”. Dù là câu nói đùa, nhưng điều đó cho thấy họ đã thực sự được “đến” với Việt Nam, trân trọng các hoạt động của cộng đồng Phật giáo Việt Nam nói chung và Ni giới nói riêng. Họ đã dành sự tôn trọng và ngưỡng mộ đối với Việt Nam và Ni giới Việt Nam. Do đó, đây thực sự là một dấu mốc lịch sử5.
Ni trưởng Huệ Hương cho rằng Ban Đối ngoại Ni giới Phật giáo Việt Nam đã rất thành công6. Câu chuyện thành công của Hội nghị Sakyadhita Quốc tế lần thứ 11 về Ni giới Phật giáo tại Việt Nam đã mở ra một trang mới cho Ni giới Phật giáo Việt Nam. Từ đó, Ni giới Việt Nam đã tích cực tham gia các hội nghị Sakyadhita. Qua việc gặp gỡ và giao lưu với bạn bè Phật giáo quốc tế cùng những nữ lãnh đạo khả kính như Karma Lekshe Tsomo, tầm nhìn của Ni giới Việt Nam đã trở nên rộng mở hơn. Nhờ vậy, Ni giới Phật giáo Việt Nam nhận ra rằng mình cần phải làm được nhiều điều xứng đáng hơn để đóng góp cho sự phát triển của Phật giáo.
Ni trưởng Huệ Hương nhấn mạnh rằng, các Ni trẻ Việt Nam có khả năng tiếng Anh tốt phải xem mình như một cầu nối giữa Phật giáo Việt Nam và Phật giáo thế giới. Trước đây, các thế hệ Ni đi trước không có điều kiện học ngoại ngữ, nên bị hạn chế trong quá trình hội nhập quốc tế. Nay thế hệ trẻ đã có nhiều cơ hội hơn, cần phải nỗ lực hết mình. Đồng thời, Ni Sư cũng nhắc nhở rằng, dù hội nhập quốc tế đến đâu, cũng không được quên gốc rễ làm người Việt Nam.
4. Ni trưởng Thích Huệ Hương cùng hành trình hướng đến tương lai của Ni giới Phật giáo Việt Nam
Hiện nay, mặc dù tuổi đã cao, Ni trưởng Huệ Hương vẫn tích cực tham gia vào các hoạt động đối ngoại và hợp tác quốc tế của Ni giới Phật giáo. Vào tháng 6 năm 2023, Ni sư cùng phái đoàn Việt Nam tham dự Hội nghị Quốc tế Sakyadhita lần thứ 18 tại Hàn Quốc. Tại Hội nghị quốc tế Nalanda với chủ đề “Di sản Phật giáo Ấn Độ – Việt Nam: Quá khứ và Triển vọng”, Ni trưởng Huệ Hương có lẽ là vị đại biểu cao niên nhất. Theo quan điểm của Ni trưởng, sự hiện diện và tham gia tích cực của mình chính là nguồn khích lệ để thế hệ trẻ thêm năng động hơn. Ni trưởng đã nêu một tấm gương cho hàng hậu học. Thế hệ trẻ có thể thấy rằng, dù Ni trưởng tuổi đã cao, vẫn tiếp tục tham gia các hoạt động nghiên cứu, thì lớp trẻ lại càng cần phải tinh tấn, siêng năng hơn nữa trong công việc phụng sự Phật pháp và lợi ích xã hội. Qua hành động ấy, Ni trưởng đã dạy cho thế hệ Ni trẻ bài học về sự kiên trì, nhẫn nại và tinh thần học hỏi, hoàn thiện không ngừng.
Theo lời Ni trưởng, việc thế hệ Ni trẻ tiếp nối truyền thống của tổ tiên là vô cùng quan trọng. Ni trưởng mong muốn thế hệ trẻ sẽ kế thừa và phát huy truyền thống ấy, đồng thời hoằng dương Phật pháp không chỉ ở Việt Nam mà còn trên thế giới7.
Ni trưởng Huệ Hương khẳng định rằng, Ni giới Phật giáo Việt Nam có được may mắn lớn khi Chính phủ Việt Nam và Giáo hội Phật giáo Việt Nam khuyến khích Ni trẻ và Tăng trẻ ra nước ngoài du học. Hàng trăm Tăng Ni trẻ đã ra nước ngoài theo học các chương trình Cử nhân, Thạc sĩ, Tiến sĩ, sau đó trở về phục vụ cho Giáo hội Phật giáo Việt Nam nói riêng và Phật giáo Việt Nam nói chung. Ni trưởng thường xuyên nhắc nhở đệ tử phải luôn khắc sâu lòng biết ơn vì đã được sinh ra tại đất nước Việt Nam – nơi đã trao cho chúng ta cơ hội thuận lợi để tu học. Đây là điều vô cùng khó khăn đối với Ni giới ở nhiều quốc gia khác. Ni sư cảm nhận rằng Ni giới Việt Nam được nhìn nhận và trân trọng nhiều hơn so với Ni giới tại các nước trong khu vực.
Điều đáng chú ý là, ngoài việc quan tâm đến Ni giới, Ni trưởng Huệ Hương cũng luôn hỗ trợ chư Tăng. Ni trưởng từng giữ chức Phó Hiệu trưởng Trường Trung cấp Phật học Đồng Nai. Trong số các vị Tăng đó có Thượng tọa Thích Huệ Khai (Trưởng ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Đồng Nai), người đã từng du học Phật học tại Ấn Độ. Thượng tọa nhiều lần nhắc đến Ni trưởng Huệ Hương với lòng tôn kính và tri ân sâu sắc.
Đối với Ni giới Phật giáo Việt Nam, Ni trưởng Huệ Hương đặc biệt nhấn mạnh rằng, Ni giới không chỉ cần được đào tạo và giáo dục đúng mức để có thể hiểu rõ trách nhiệm của mình đối với Phật pháp và dân tộc, mà còn phải luôn ghi nhớ rằng họ là hậu duệ của Thánh Tổ Ni Ma-ha-ba-xà-ba-đề (Mahāprajāpatī), là những người con gái của Đức Phật, nên phải nỗ lực hết sức để giữ gìn và phát huy truyền thống Phật pháp của Ngài.
Ni trưởng Huệ Hương thường nhắc nhở Ni giới Việt Nam rằng, Việt Nam có uy tín rất tốt trên trường quốc tế. Ni giới Phật giáo là công dân Việt Nam, vì vậy phải sống đúng phẩm hạnh của một vị Ni Việt Nam chân chính, hội nhập cùng thế giới, không quay lưng với xã hội, nhưng đồng thời phải luôn gìn giữ truyền thống Phật giáo Việt Nam. Ni giới Phật giáo Việt Nam cũng cần gắn bó chặt chẽ với Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Ni giới phải hiểu rằng, thế hệ hôm nay đang thừa hưởng nhiều thành quả từ các thế hệ đi trước, nên phải luôn biết ơn tổ tiên, Thánh Ni đầu tiên Ma-ha-ba-xà-ba-đề, và “Bác Hồ Chí Minh – một bậc Thánh của dân tộc Việt Nam”. Họ phải luôn ghi nhớ những hy sinh to lớn trong quá khứ, để hôm nay sống trong tâm thế tri ân, nỗ lực học tập và tu hành tinh tấn, đồng thời tích cực góp phần vào sự phát triển của đất nước, vào việc hoằng dương Phật pháp và đem lại lợi ích cho xã hội rộng lớn8.
Để Ni giới có sự chuẩn bị tốt cho tương lai, Ni trưởng Huệ Hương nhấn mạnh rằng, họ cần chú trọng đến việc học tập, xem đó là sự chuẩn bị tốt nhất và quan trọng nhất cho tương lai. Ni giới cần được trang bị cả kiến thức tôn giáo lẫn thế học, để có thể làm những việc lợi ích cho cả Phật pháp lẫn xã hội. Giáo dục sẽ giúp Ni giới có được chánh kiến để biết vận dụng tài năng phục vụ tốt hơn. Giáo dục cũng sẽ giúp họ phân biệt đúng sai, không bị các thế lực tà ác lôi kéo. Đồng thời, cũng cần ghi nhớ rằng, giáo dục không thể tách rời đời sống thực tiễn; cần hiểu rằng chỉ có văn bằng thôi thì chưa đủ, quan trọng hơn là biết vận dụng những gì đã học vào cuộc sống hàng ngày, tận tâm phụng sự cho đời sống thực tiễn9.
Ni trưởng Huệ Hương là vị Trụ trì đầu tiên nhận bằng Thạc sĩ Lịch sử tại một trường đại học ở Việt Nam sau năm 1975. Ni sư luôn coi trọng việc học tập lịch sử. Theo quan điểm của Ni trưởng việc học lịch sử giúp hiểu rõ nhiều vấn đề trọng yếu của lịch sử dân tộc. Như lời Ni trưởng Huệ Hương chia sẻ, việc theo học cao học ngành Lịch sử không phải để tự tôn vinh bản thân, mà là để biết lịch sử, hiểu lịch sử, học hỏi từ lịch sử, và nhận ra rằng chúng ta phải tiếp bước cha ông. Ni trưởng Huệ Hương từng nói: “Khi theo học khóa học này, tôi mong thế hệ trẻ sẽ thấy rằng, ngay cả khi tôi đã già, tôi vẫn có thể học tập, thì không có lý do gì thế hệ trẻ lại không học10.”
Kết luận
“Bước chân đi khắp Á – Âu
Mang dòng Pháp nhũ cao sâu vào đời11.”
Trong dáng vẻ của một người phụ nữ nhỏ bé, Ni trưởng Thích Huệ Hương đã gánh vác nhiều trọng trách quan trọng của Ni giới Phật giáo Việt Nam. Ni trưởng đã trở thành chiếc cầu nối giữa Ni giới Việt Nam với cộng đồng Phật giáo quốc tế. Ni trưởng được biết đến với tinh thần dũng cảm và kiên định, không sợ gian khổ hay khó khăn. Ni sư là một nữ lãnh đạo Phật giáo mạnh mẽ và quyết đoán. Bất kể việc lớn hay nhỏ, Ni trương đều làm với tất cả tâm huyết. Với tầm nhìn của một bậc Trưởng lão nhiều kinh nghiệm, Ni trưởng Huệ Hương đã có những đóng góp to lớn cho tiến trình hội nhập quốc tế của Ni giới Phật giáo Việt Nam nói riêng, Phật giáo Việt Nam nói chung. Ngày nay, Ni trưởng Huệ Hương thuộc về thế hệ hiếm có, ở tuổi 76, với hơn 60 năm trong hàng ngũ Ni giới và thực hành Phật pháp, tấm lòng từ bi và phẩm hạnh cao quý của Ni trưởng dường như càng tỏa sáng hơn. Ni trưởng vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho các thế hệ Ni trẻ hôm nay, khuyến khích tất cả mọi người nỗ lực tu tập và hành động để phục vụ cho dân tộc, cho Phật pháp và cho cuộc đời.
TS. Lê Thị Hằng Nga
Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi
Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam {ĐSHĐ-147}
- Phỏng vấn Ni trưởng Huệ Hương do tác giả thực hiện vào ngày 24/3/2025.
- Phỏng vấn Ni trưởng Huệ Hương do tác giả thực hiện vào ngày 26/2/2025.
- Sakyadhita được thành lập và bắt đầu tổ chức các hội nghị quốc tế từ năm 1987. Tính đến nay đã có 19 Hội nghị Sakyadhita Quốc tế về Ni giới Phật giáo. Hội nghị Sakyadhita Quốc tế lần thứ 19 được tổ chức tại Kuching, Malaysia vào tháng 6 năm 2025.
- Tinh thần đối ngoại của Ni giới trong thời đại hội nhập của Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Phật giáo Bạc Liêu. 02/08/2018. https://phatgiaobaclieu.com/tinh-than-doi-ngoai-cua-ni-gioi-nt-thich-nu-hue-huong/.
- Sđd.
- Ni lưu đất Việt – NT. Thích nữ Huệ Hương Sen Vàng Online TV. 01/10/2022. https://www.youtube.com/watch?v=A_fgDzksvkQ.
- Ni lưu đất Việt – NT. Thích nữ Huệ Hương Sen Vàng Online TV. 01/10/2022. https://www.youtube.com/watch?v=A_fgDzksvkQ.
- Phỏng vấn Ni trưởng Huệ Hương do tác giả thực hiện vào ngày 22 tháng 3 năm 2025.
- Phỏng vấn Ni trưởng Huệ Hương do tác giả thực hiện vào ngày 22 tháng 3 năm 2025.
- Sđd.
- Ni lưu đất Việt – NT. Thích nữ Huệ Hương Sen Vàng Online TV. 01/10/2022. https://www.youtube.com/watch?v=A_fgDzksvkQ.
Tài liệu tham khảo
1. Đồng Nai xây dựng hình ảnh đẹp của Ni giới [Đồng Nai builds a beautiful image of the Buddhist nuns]. Dân Vận. Truy cập tại: http://www.danvan.vn/Home/Cong-tac-ton-giao/6750/Dong-Nai-Xay-dung-hinh-anh-dep-cua-ni-gioi.
2. Ni lưu Đất Việt – Ni trưởng Thích nữ Huệ Hương [Nuns in Vietnam – The most venerable Thích nữ Huệ Hương]. Sen Vàng Online TV, 01/10/2022. Truy cập tại: https://www.youtube.com/watch?v=A_fgDzksvkQ.
3. Tinh thần đối ngoại của Ni giới trong thời đại hội nhập của Giáo hội Phật giáo Việt Nam [The spirit of foreign relations of the Buddhist nuns in the integration era of Vietnam Buddhist Sangha]. Phật giáo Bạc Liêu, 02/08/2018. Truy cập tại: https://phatgiaobaclieu.com/tinh-than-doi-ngoai-cua-ni-gioi-nt-thich-nu-hue-huong/.
4. Phỏng vấn Ni trưởng Huệ Hương do tác giả thực hiện, ngày 22/3/2025 và 5/9/2025.
