Những ngày học tại NIIBS (Sri Lanka), tôi chợt nhớ kỷ niệm làm thị giả ở chùa. Khi Thầy bảo: “Mai làm đậu hũ đậu gà nghe con.” Tôi hoang mang vì chưa từng nghe tên món ấy. Thầy mỉm cười: “Cứ ngâm nở, xay nhuyễn rồi nấu chín. Hiểu nguyên lý thì dễ ợt”. Lời Thầy với tôi luôn là “Pháp”, nên khi Thầy nói dễ, tôi tin là thật. Tối đó, Thầy đưa tôi xem video YouTube dài 8 phút chỉ dẫn tỉ mỉ. Tôi cẩn thận ghi chép định lượng, lòng đầy tự tin. Thời đại này, cái gì mà không học được từ internet?
Thế nhưng, thực tế không như phim. Tôi dậy từ 4 giờ sáng, dồn tâm sức theo đúng chỉ dẫn mà đậu vẫn trơ ra, không kết tủa. Khi Thầy xuống bếp, tôi chỉ biết lí nhí: “Bạch Thầy, nó không thành” Thầy phán: “Chắc tại đậu cũ, hoặc ít nước muối. Mai làm lại, cứ mạnh tay vào.” Vẻ điềm nhiên của Thầy khiến tôi lại bám víu vào đó như chân lý. Ngày thứ hai, tôi làm theo “ý Thầy”, đổ nước muối thật mạnh tay. Kết quả còn tệ hơn: nồi đậu kết tủa rời rạc, chát đắng. Nhìn dòng nước đục ngầu trút xuống cống, tôi hụt hẫng. Hóa ra cái dễ ợt của Thầy và cái kỹ lắm của YouTube chẳng giúp tôi làm nổi miếng đậu hũ. Tôi tự hỏi: Thầy không biết làm, sao nói như rành lắm? Tôi không biết, sao lại cứ thế mà tin? Phải chăng chúng tôi đang cùng diễn một vở kịch về sự hiểu biết?
Tôi tìm hỏi sư huynh từng nấu thành công. Huynh cười: “Đậu gà khác đậu nành, phải bớt nước, khuấy đều tay cho đến khi bột chín đặc mới giữ được cốt. Trên mạng chỉ cái ngọn chứ không chỉ cái gốc. Còn Thầy nói vậy để khích lệ em thôi, chứ Thầy có bao giờ đứng bếp đâu”. Tôi sững người. Thầy cũng như tôi, sợ cảm giác không biết trước mặt đệ tử, nên chọn biết qua YouTube để thuyết giảng. Còn tôi sợ không làm được, nên chọn tin Thầy thay vì hỏi cho rõ. Cả hai đều chưa chạm vào bản chất thực sự của món ăn nhưng lại đóng quá tròn vai người chỉ bảo và kẻ phục tùng.
Sáng hôm sau, tôi bắt đầu lại. Sư huynh bảo: “Đừng cứng nhắc theo con số. Phải cảm nhận độ nóng của nước bằng tay, cho muối vào lúc nước vừa reo. Lý thuyết là một chuyện, cái tay chạm vào thực tế là chuyện khác.” Tôi làm theo với sự tĩnh lặng. Khi nước chớm nóng, tôi châm từng chút nước muối, quan sát sự chuyển mình từ lỏng sang đặc của khối đậu, một sự kết nối âm thầm và thiêng liêng diễn ra. Miếng đậu hũ đầu tiên đã thành hình, trắng ngần và chắc chắn.
Tôi mời Thầy, Thầy gật gù: “Đó, Thầy nói dễ mà.” Tôi mỉm cười không tranh biện. Bởi tôi hiểu cái dễ của Thầy và miếng đậu trên tay là kết quả của một hành trình đắt giá. Tiến trình ấy bắt đầu bằng sự nghe và xem, hệt như cách ta tiêu thụ Phật pháp trên mạng. Ta có thể gật gù khi nghe về buông xả, nhưng khi cơn giận ập đến mới biết tri thức ấy chỉ là tấm bản đồ nằm im trên giấy. Chỉ khi tự tay khuấy nồi đậu, cảm nhận độ ấm, tôi mới thực sự biết. Cái biết đó nằm ở tay, ở mũi, không nằm ở giấy.
Giờ đây ở Sri Lanka, ăn món pol sambol cay xè, tôi biết không công thức nào giúp mình hết cay. Tôi phải tự điều chỉnh để cái tâm mình biết cách sống với vị cay đó. Tu tập cũng vậy, không video nào dạy ta hết tham sân si. Sách vở, lời Thầy chỉ là công thức. Đạo không nằm ở lời nói chắc nịch, mà ở chỗ mình dám thú nhận “con không biết” và dám dấn thân vào trải nghiệm thực chứng đầy gian nan.
An Trường {ĐSHĐ-153}
