Ngày đó, lúc còn để tóc ba vá miểng dừa, tôi thường được mẹ dẫn đi chợ mỗi ngày. Đó là chợ Nổi Cái Bè (Tiền Giang), cách nhà tôi gần 5 cây số. Do chợ xa nhà nên buổi tối của ngày hôm trước mẹ đã chuẩn bị mọi thứ. Rồi khi nghe tiếng gà gáy lanh lảnh, ba choàng dậy giúp mẹ bê các rổ cam, rổ chanh, quýt… lên xuồng để đem ra chợ bán, còn ba thì bơi sang đồng bên cách một con kênh để tuốt lúa mướn. Mẹ lay tôi dậy trong cơn ngái ngủ rồi hai mẹ con ra chợ trong cái lạnh tê buốt của buổi sáng mờ sương. Chợ diễn ra ngay đoạn dọc theo cù lao Tân Phong ở khúc sông Tiền giáp ranh giữa ba tỉnh Tiền Giang, Vĩnh Long và Bến Tre dài cả cây số. Chợ chỉ buôn bán hàng nông sản là chính, ngoài ra còn bán một vài thứ khác như thức ăn, thức uống… Nơi đây là địa điểm giao lưu hàng hóa đường sông giữa ba tỉnh miền Tây Nam Bộ có tiếng một thời.
Đặc điểm của chợ Nổi là hàng quán không treo biển hiệu mà người nào bán vật gì thì treo vật đó lên một cây bẹo (hay cây sào) như là dấu hiệu để nhận biết. “Bẹo” ở đây là bẹo hình, bẹo dáng. Vốn cư dân xưa của vùng đất Nam Bộ là những cư dân ít biết chữ, nên họ dùng cây bẹo để nói lên những thứ họ cần bán, vì vậy tập tục được lưu giữ đến ngày nay. Nếu bạn bán nhãn, thì trên cây sào treo chùm nhãn, bán chuối thì treo nguyên nải chuối, bán ổi thì treo trái ổi… Điều này chẳng những để “Thượng đế” nhận biết mà còn là cách tiếp thị độc đáo từ xa. Tuy nhiên, cũng có những món hàng người bán treo nhưng lại không bán, đó là quần áo, vì đó chỉ là đồ mặc của họ hàng ngày và được phơi lên sau khi đã giặt. Tôi còn nhớ, trong một lần đi chợ này, với đôi mắt trẻ thơ lạ lẫm, tôi đã hỏi mẹ: “Mẹ ơi, lá dừa xanh người ta cũng bán hả?” Mẹ hướng nhìn theo ngón tay búp măng tôi chỉ, rồi mẹ cười: “Ngốc! Người ta bán ghe thuyền đó con. Do chiếc thuyền to quá, người ta treo lên không được, nên phải treo một tàu lá dừa”. “Thế sao người ta không treo thứ khác mà phải treo tàu dừa?”, tôi hỏi cắc cớ. Mẹ chau mày suy nghĩ giây lát rồi nói: “Mẹ cũng chịu thua, con trai ạ!” Thế là thắc mắc ấy đến bây giờ vẫn chưa có câu giải đáp. Nhưng theo tôi nghĩ có lẽ lá dừa có hình giống như chiếc thuyền, vì hồi nhỏ trẻ con chúng tôi vẫn hay dùng lá dừa để làm thuyền thả trên sông chơi. Hoặc theo cách gọi “tàu lá dừa”, nên thương hồ mượn tê này làm biểu tượng cho ghe tàu cũng nên.
Theo mẹ đi chợ Nổi, điều tôi thích nhất là được ăn quà bánh. Trẻ con mà, cứ thấy những món quà vặt là thèm thuồng không tả nổi. Ghe thuyền bán thức ăn không như trên bờ tập trung theo khu, cũng không treo cây bẹo như gian hàng nông sản. Vì thế, cần phải biết chỗ quen mà bơi thuyền đến. Không thì nhờ đến thị giác để nhìn xung quanh, khứu giác để cảm nhận mùi hương thức ăn lan tỏa. Bao giờ cũng vậy, mẹ thường để tôi lên thuyền hàng ăn (của người quen) cho tôi ngồi ăn bánh lọt, bánh canh… còn mẹ thì rảnh tay buôn bán. Khi mẹ đã bán xong, mẹ bơi thuyền đến rước tôi và hai mẹ con cùng về nhà.
Giờ thì quán xá, chợ búa trên bờ mọc lên san sát như nấm sau mưa. Chợ Nổi Cái Bè vì thế, dần thưa ghe tàu, hàng hóa cũng lèo tèo như mùa hoa rụng. Bọn trẻ con chẳng thích đi chợ Nổi vì không vui, không có đồ chơi đẹp, món ăn ngon. Chỉ có người già, những ai yêu hoài cổ như mẹ tôi mới đều đặn chèo xuồng ba lá đi chợ mỗi ngày, bán vài thứ trái cây hái sau vườn nhà. Mẹ nói, một ngày vắng chợ Nổi Cái Bè mẹ buồn, mẹ nhớ như kẻ ly hương….
Duy Duy {ĐSHĐ-061}
