Trong lịch sử Phật giáo Việt Nam, các bậc Ni trưởng luôn kiên trì giữ gìn và phát huy truyền thống tu học, hoằng pháp, phụng sự Tam bảo với tâm nguyện cao cả. Ni trưởng Thích Nữ Khiết Minh là một bậc chân tu tiêu biểu, đã dành trọn đời xây dựng ngôi Tam bảo, các trường học, đào tạo Ni giới và đặc biệt hoằng pháp tại Ấn Độ – quê hương Đức Phật và Thánh Tổ Ni Kiều Đàm Di. Cuộc đời hành đạo của Ni trưởng không chỉ là dấu son sáng chói trong sự nghiệp phụng sự đạo pháp, mà còn là nguồn cảm hứng sâu sắc cho thế hệ Ni trẻ hôm nay và mai sau. Bài tham luận này nhằm ghi nhận và tôn vinh những đóng góp to lớn cùng với tâm bi nguyện vô bờ bến của Người.
Mầm sen hé nở nơi đất Quảng Nam
Ni trưởng Thích Nữ Khiết Minh, thế danh Hồ Thị Kim Yến, sinh năm 1942 tại làng Điện Phong, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình đông anh chị em. Thuở thiếu thời, Người đã sớm bộc lộ tâm hướng Phật, yêu sự tĩnh lặng và có chí nguyện tu hành.
Năm 1958, khi mới mười sáu tuổi, Người xin phép song thân vào Sài Gòn tầm sư học đạo. Đặt chân đến chùa Tăng Già Sư Nữ (nay là chùa Kim Liên- Khánh Hội, TP.HCM), Người đảnh lễ Sư bà Tịnh Khiết làm Bổn sư, được ban pháp danh Chúc Minh, Pháp tự Giác Minh, Pháp hiệu Khiết Minh, thuộc dòng Lâm tế Chúc Thánh đời thứ 44. Từ đó, Người chính thức bước vào đời sống thiền môn với tinh thần khiêm cung, nhẫn nại và hết lòng phụng sự.
Những năm tháng đầu nơi cửa thiền, Ni trưởng nổi bật bởi hạnh tinh tấn. Người siêng năng, cần mẫn, việc nào cũng tận tụy, từ công phu tu học đến lao tác thường nhật. Chính đức tính ấy đã hun đúc nên một tâm đạo vững vàng, chuẩn bị cho những bước hành đạo bền bỉ sau này.
Hành đạo giữa gian khó
Năm 1968, Ni trưởng được thọ Cụ túc giới tại giới đàn chùa Từ Nghiêm, chính thức trở thành Tỳ-kheo Ni. Sau đó, Người và các Sư đệ cùng tham gia quản lý trường Tiểu học và Ký Nhi viện do Bổn sư là Ni trưởng Thích Nữ Tịnh Khiết sáng lập và điều hành.
Tháng 5 năm 1975, sau khi đất nước vừa thống nhất, kinh tế khó khăn, đời sống vật chất còn nhiều thiếu thốn, được Bổn sư tin tưởng, Người xin khai khẩn ba mẫu đất hoang tại khu Đại Tòng Lâm (Bà Rịa – Vũng Tàu) để lập Nông trại Kim Liên. Mảnh đất ngày ấy hoang vu, cỏ mọc cao hơn đầu người, không điện, không nước, nhưng Người không lùi bước. Cùng một số Ni chúng, Người cuốc đất, chẻ đá, trồng rau, trồng lúa – vừa lao động, vừa tu học, sống theo hạnh “Nhất nhật bất tác, nhất nhật bất thực” của Tổ Bách Trượng.
Năm 1979, duyên lành hội ngộ, Người được diện kiến Hòa thượng Thích Thanh Từ – Tông chủ Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Thấm nhuần giáo pháp thiền, năm 1980, Người hiến toàn bộ nông trại Kim Liên để thành lập Thiền viện Huệ Chiếu, nơi chư Ni chuyên tu thiền định. Ni trưởng được giao trụ trì, dẫn dắt hơn ba mươi Ni sinh hành đạo trong thanh tịnh, lấy thiền làm gốc.
Năm 1985, trong khi đang nhập thất, thì Bổn sư có bệnh duyên, nên Người trở về Kim Liên gánh vác Phật sự, tiếp nối đạo nghiệp của Tổ Thầy. Ngày 13/1/1987 (13 tháng Chạp năm Bính Dần) Bổn sư viên tịch, từ đây, cuộc đời Người chính thức đảm nhận nhiệm vụ trụ trì và gắn bó với nhiều công trình xây dựng ngôi Tam Bảo hoằng dương Phật pháp khắp nơi.
Từ năm 1988, chùa Kim Liên trở thành Tịnh nghiệp Đạo tràng An cư Kiết hạ cho chư Ni quận 4 và các vùng phụ cận.
Tri ân Thánh Tổ – Dựng chùa Kiều Đàm Di trên quê hương và đất Phật
Đến đầu thập niên 1990, với chí nguyện báo ân Thánh Tổ Ni Kiều Đàm Di, Ni trưởng Thích Nữ Khiết Minh đã phát tâm dựng nên chùa Kiều Đàm Di tại Phước Hải (Bà Rịa – Vũng Tàu). Ngôi chùa được kiến lập trên ngọn đồi đá hướng ra biển khơi, nơi sóng nước giao hòa cùng trời mây, biểu trưng cho tâm từ bi và trí tuệ viên dung của người con Phật.
Tại đây, Ni trưởng an vị tôn tượng Thánh Tổ Ni Kiều Đàm Di uy nghiêm, hướng về phương Đông – biểu trưng cho ánh sáng giác ngộ soi chiếu muôn phương. Bên cạnh đó, Người còn cho tôn trí thêm năm tôn tượng Thánh Ni, tượng trưng cho năm trăm người nữ đầu tiên được Đức Phật cho phép xuất gia – khởi đầu cho Ni đoàn Phật giáo trong lịch sử nhân loại. Quần thể tôn tượng hài hòa giữa thiên nhiên khoáng đạt, vừa tôn nghiêm vừa thấm đẫm lòng tri ân sâu sắc đối với bậc Thánh Tổ Ni khai sáng con đường giải thoát cho hàng nữ giới.
Ngôi chùa Kiều Đàm Di Long Hải từ đó trở thành trung tâm sinh hoạt tâm linh của chư Ni và Phật tử khắp nơi, là biểu tượng thiêng liêng của niềm tri ân và báo ân Thánh Tổ. Năm 2023, sau hơn ba thập niên chăm lo xây dựng và hành đạo, Ni trưởng trao lại trọng trách trụ trì cho Sư đệ là Ni sư Khiết Thiện, tiếp nối hạnh nguyện tri ân Tổ Ni và hoằng dương đạo pháp, làm rạng rỡ Pháp phái Kiều Đàm Di trên quê hương Việt Nam.
Năm 1993, Ni trưởng Khiết Minh cùng chư Ni trưởng Hải Thành và Ni trưởng Liên Cương đã đồng tâm phát nguyện xây dựng chùa Bát Nhã tại quận Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh. Mục đích của công trình là tạo dựng một môi trường tu học thanh tịnh, ổn định và thuận duyên cho chư Ni sinh đang theo học tại Khóa III Trường Cao cấp Phật học TP. Hồ Chí Minh.
Sự hình thành chùa Bát Nhã không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và tu học cho chư Ni các tỉnh, mà còn thể hiện tầm nhìn xa và tâm huyết giáo dục của Ni trưởng, góp phần quan trọng trong việc nuôi dưỡng, đào tạo thế hệ Ni trẻ có đầy đủ đạo hạnh, trí tuệ và năng lực, tiếp nối mạng mạch Phật pháp, làm rạng rỡ Ni giới Việt Nam. Bên cạnh đó, Ni trưởng cũng thường xuyên cúng dường tịnh tài ủng hộ trường Cao cấp Phật học (sau này là Học viện Phật giáo Việt Nam) đào tạo Tăng tài cho Giáo hội.
Không dừng ở đó, năm 2000, trong chuyến viếng thăm “làng chùa Đức Trọng” (Lâm Đồng), Ni trưởng cảm nhận nơi đây hội tụ khí thiêng sơn thủy, thích hợp để dựng lập một Đạo tràng tịnh tu cho chư Ni. Người mua lại một quả đồi cà phê hoang sơ, nằm bên kia sông Đại Ninh, nơi muốn đến phải qua thuyền. Trong điều kiện thiếu thốn đủ bề – không điện, không nước, đêm sương lạnh buốt – Ni trưởng cùng Ni chúng Kim Liên từng bước vượt qua mọi khó khăn, hoàn thành việc mở rừng khai đất, dựng chánh điện, đào giếng, trồng rau, … Thắp sáng một Đạo tràng giữa rừng sâu.
Sau bốn năm, chùa Kim Liên 2 hoàn thành, nép mình gần thác Pongour – “Nam Thiên đệ nhất thác”. Năm 2004, Ni trưởng phát tâm cúng dường toàn bộ ngôi chùa lên Đại lão Hòa thượng Thích Thanh Từ. Ngài hoan hỷ tiếp nhận, giao cho Ni trưởng Như Đức trụ trì và đặt tên là Thiền viện Trúc Lâm Chân Giác – Đạo tràng thiền học giữa cao nguyên Lâm Viên.
Cũng trong năm 2004, trong chuyến chiêm bái Phật tích tại Ấn Độ, khi đến Vaiśālī – nơi Đức Phật cho phép thành lập Ni đoàn đầu tiên trong lịch sử Phật giáo, Ni trưởng xúc động đến rơi lệ. Người phát nguyện sẽ dựng một Ni viện Việt Nam ngay chính mảnh đất thiêng ấy – nơi Thánh Tổ Ni Kiều Đàm Di và chư Thánh Ni từng tu học, hoằng pháp, để Ni chúng Việt Nam nói riêng và Ni chúng thế giới nói chung có cơ sở vật chất để thắp sáng hạnh nguyện của Đức Thánh Tổ Ni thuở nào.
Chỉ trong thời gian ngắn, nhờ sự trợ duyên của chư Tôn đức cùng thiện nam tín nữ Phật tử trong và ngoài nước, Ni trưởng mua được 7.000 m² đất tại Vaiśālī và khởi công xây dựng Ni viện Kiều Đàm Di, hoàn thành vào năm 2008. Năm 2005, Người tiếp tục kiến lập Bảo tháp Kiều Đàm Di – công trình tâm linh được xem là lớn nhất của Phật giáo Việt Nam tại hải ngoại, hoàn tất năm 2013. Bảo tháp là nơi tôn thờ Thánh Tổ Ni và chư Thánh Ni, đồng thời lưu giữ kinh văn bằng nhiều ngôn ngữ, biểu trưng cho tinh thần hòa hợp, lan tỏa trí tuệ và từ bi của đạo Phật.
Không dừng lại ở đó, Ni trưởng còn dựng chùa Kiều Đàm Di 2 tại làng Katorwa, gần Bồ Đề Đạo tràng, hoàn thành năm 2019 – tạo nơi cư trú, tu học và sinh hoạt cho chư Ni Việt Nam du học tại Ấn Độ, tiếp nối ngọn lửa học đạo và hoằng pháp trên đất Phật.
Những công trình này không chỉ là biểu tượng tâm linh, mà còn thể hiện tấm lòng từ bi và chí nguyện sâu sắc của Ni trưởng đối với sự nghiệp hoằng pháp lợi sinh, đồng thời góp phần làm sống lại và phát huy truyền thống Tăng Ni Việt Nam, nối tiếp hành trình phụng sự Tam Bảo và đào tạo thế hệ mầm non tương lai trên nhiều miền đất Phật.
Bên cạnh đó, từ ngày 5 đến ngày 12 tháng 1 năm 2013, tại Ni viện Kiều Đàm Di, Ni giới Việt Nam đã phối hợp tổ chức thành công hội nghị Sākyadhita – Nữ giới Phật giáo Quốc tế lần thứ 13, chủ đề “Phật giáo giữa đời thường” với sự tham gia của khoảng 1000 đại biểu đến từ 32 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Ươm mầm tri thức – Hành đạo giữa đất Phật
Trong thời gian qua lại Ấn Độ để giám sát việc xây dựng Ni viện và Bảo tháp tại Vaiśālī, Ni trưởng Thích Nữ Khiết Minh nhiều lần tận mắt chứng kiến cuộc sống khó khăn của người dân nông thôn nơi đây, đặc biệt là những em nhỏ lang thang không được đến trường. Từ lòng từ bi vô lượng, Người khởi tâm nguyện: “Nếu có thể giúp các em được đi học, thoát khỏi cảnh mù chữ và nghèo khổ, ấy cũng là cách thiết thực để gieo hạt giống Phật pháp trên đất Phật”. Tâm nguyện ấy nhanh chóng trở thành hiện thực.
Sau khi các công trình tâm linh dần hoàn thiện, Ni trưởng sáng lập ba trường tiểu học từ thiện, đều mang danh hiệu Mahāprajāpāti Primary School (Trường Tiểu học Kiều Đàm Di), đặt tại các nơi: Vaiśālī Mahāprajāpāti (thành lập năm 2013); Bodhgaya Mahāprajāpāti (thành lập năm 2016) và Kolhua Mahāprajāpāti – cũng thuộc Vaiśālī (thành lập năm 2017)
Ba ngôi trường này trở thành ánh sáng của tri thức và lòng từ bi, mang đậm dấu ấn của Phật giáo Việt Nam trên quê hương Đức Phật. Hiện nay, có hơn 2.800 học sinh từ mẫu giáo đến lớp 8 đang theo học miễn phí. Các em được cung cấp đầy đủ sách vở, đồng phục, áo ấm, ba lô, và trong hoàn cảnh khó khăn, còn được chùa hỗ trợ thuốc men, lương thực.
Mỗi buổi sáng, khi tiếng chuông trường vang lên, các em đều chắp tay niệm danh hiệu Đức Bổn Sư Thích Ca, tụng lời phát nguyện Tam quy – Ngũ giới, rồi ngồi thiền tĩnh tâm 15 phút trước giờ học. Chính từ đó, tinh thần đạo đức và từ bi được gieo vào tâm hồn thơ trẻ – những hạt giống Phật pháp sống động và thuần khiết nơi đất Ấn.
Dù tuổi cao lạp trưởng, Ni trưởng vẫn dõi theo từng bước phát triển của các ngôi trường và Ni viện, gửi gắm hết tâm huyết vào sự nghiệp “ươm mầm trí tuệ – nối dài ánh sáng Phật pháp”. Người thường nhắn nhủ chư Ni và Phật tử rằng: “Cúng dường lớn nhất là giúp con người có trí tuệ. Một em nhỏ biết chữ, là một cuộc đời thoát khổ”.
Các em nhỏ Ấn Độ vẫn luôn trìu mến gọi Người là Mataji – “Mẹ hiền”. Mỗi lần Ni trưởng đến thăm, các em ùa ra, ríu rít nắm tay, níu áo, ánh mắt rạng ngời niềm vui. Dù chưa hiểu hết công đức to lớn của Người, nhưng trong tâm hồn trong sáng ấy, hình bóng Mataji – vị Ni trưởng người Việt – đã trở thành biểu tượng của lòng từ bi và trí tuệ sống động giữa lòng đất Phật.
Từ những ngôi chùa trang nghiêm trên đất Việt đến các công trình tâm linh và trường học trên đất Ấn, hành trình của Ni trưởng Thích Nữ Khiết Minh là một bản trường ca phụng sự – nơi mà mỗi viên gạch, mỗi lớp học, mỗi tôn tượng đều được kết tinh từ lòng tri ân sâu sắc đối với Thánh Tổ Ni Kiều Đàm Di.
Người đã dành trọn một đời tu hành, kiến tạo, giáo hóa và giáo dục, để ngọn đèn Phật pháp Việt Nam mãi sáng rực nơi đất Phật, và cũng để hạnh nguyện “báo ân Thánh Tổ – lợi lạc quần sinh” được tiếp nối qua bao thế hệ Ni giới mai sau.
An tịnh trong hiện tại – tâm nguyện vẫn lan xa
Từ năm 2017 đến nay, Ni trưởng tịnh dưỡng tại chùa Kim Liên, quận 4, TP. Hồ Chí Minh – nơi Người đã gắn bó từ những ngày đầu xuất gia. Thân an dưỡng, tâm an trú trong pháp thiền, và luôn dõi theo từng bước chân của đệ tử ở Long Hải, Lâm Đồng, hay nơi đất Phật xa xôi. Mỗi Phật sự hoàn thành, mỗi lớp học khai giảng, mỗi Ni sinh tốt nghiệp các trường Phật học – đều là niềm hoan hỷ của Người.
Cuộc đời Ni trưởng là hành trình phụng sự xây dựng cơ sở vật chất cho Tam bảo và cơ sở giáo dục: bảy ngôi chùa, ba ngôi trường học, hai Ni viện, một Bảo tháp, cùng vô số cõi tâm được soi sáng bởi Phật pháp. Nhưng hơn hết, Người đã dựng lên niềm tin, gieo hạt giống đạo tâm trong lòng bao thế hệ. Đối với Người, hành đạo không chỉ là dựng chùa, mà là dựng người; không chỉ là báo ân Thánh Tổ, mà là nối dài ánh sáng giác ngộ giữa nhân gian.
Kết luận
Quá trình hành đạo của Ni trưởng Thích Nữ Khiết Minh là minh chứng sống động cho tinh thần kiên định, lòng từ bi và trí tuệ sáng suốt của một bậc chân tu thời hiện đại. Từ mảnh đất Quảng Nam đến miền đất Phật Ấn Độ, Người không ngừng vun đắp và phát triển con đường tu hành, giáo hóa, nối dài truyền thống cao quý của Đức Thánh Tổ Ni Kiều Đàm Di.
Những công trình Bảo tháp, chùa chiền, Ni viện và trường học do Người kiến tạo không chỉ là biểu tượng của lòng tri ân sâu sắc mà còn là ngọn đèn soi sáng, gieo mầm trí tuệ, vun đắp đạo tâm cho biết bao thế hệ Ni trẻ và Phật tử. Ni trưởng không chỉ nối dài dòng pháp Kiều Đàm Di, mà còn thắp sáng con đường cho thế hệ hậu học – những người tiếp bước hành đạo, tu tập và phụng sự, để đạo pháp trường tồn và nhân sinh an lạc mãi về sau.
Ni đoàn thanh tịnh tỏa hương thiền,
Trưởng dưỡng từ tâm, nguyện vững bền.
Khiết nguyệt soi đường về nẻo giác,
Minh tâm kiến tánh lòng an nhiên.
Dấn bước không sờn nơi cát bụi,
Thân tướng trang nghiêm độ Ni lưu
Hành theo Bát Chánh gieo an lạc
Đạo hạnh trường lưu khắp cõi đời
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Liên Châu, Minh Thuận (2008), Ấn Độ: Lễ khánh thành chùa Kiều Đàm Di Việt Nam:https://giacngo.vn/an- do-le-khanh-thanh-chua-kieu-dam-di-viet-nam-post180. Html
- Thích Nữ Khiết Minh, 2009, Thư ngỏ Vận động kinh phí xây dựng Bảo tháp Tổ Kiều Đàm Di tại Vaisahli, Bihar, Ấn Độ. Tài liệu đánh máy.
- Thích Nữ Khiết Minh, 2010, Ý nghĩa công trình xây dựng Bảo tháp Tổ Kiều Đàm Di tại Vaiśālī, Bihar, Ấn Độ. Tài liệu đánh máy.
- Ghi nhận từ Hội nghị Sākyadhita lần thứ 13 (2013) Linh Thuần, Giác Ngộ online:https://giacngo.vn/ghi-nhan- tu-hoi-nghi-sakyadhita-lan-thu-13-post20207.html
- Nhiều tác giả, (2016) Ni giới Phật giáo Việt Nam truyền thống và hiện đại, Nhà Xuất bản Đại học quốc gia HCM.
- Thích Nhuận Đức & Võ Văn Tường (2019), chùa Kiều Đàm Di, trang nhà: https://mahaprajapatitrust.com/ chua-kieu-dam-di
- Trang web mahaprajapatitrust.com (2019), Các cơ sở trực thuộc: Trường tiểu học Mahaprajapati tại Vaiśālī và Bodhgaya-Bihar-Ấn Độ: https://mahaprajapatitrust. Com/cac-co-so-truc-thuoc
- TS NS Liễu Pháp (2021) Trường tiểu học Kiều Đàm Di Việt Nam giữa lòng Ấn Độ, Nữ giới Phật giáo và báo chí, NXB Khoa học và Xã hội.
