1. Dẫn nhập
Sáng ngày 2/7/2024, kỳ họp thứ 17, Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết về việc đặt tên đường và điều chỉnh độ dài một số đường, phố, công trình công cộng trên địa bàn Thành phố Hà Nội năm 2024. Có 22 tuyến đường phố mới trong đó có đường Phương Dung (huyện Thanh Trì). Đường bắt đầu từ ngã ba giao cắt điểm cuối đường Ngọc Hồi tại cầu Ngọc Hồi và Di tích chiến thắng Ngọc Hồi đến hết địa phận huyện Thanh Trì (cầu Quán Gánh)1. Điểm đáng chú ý ở chỗ, Phương Dung là một nhân vật Phật giáo và còn được gọi thân quen là Sư Bà Phương Dung. Qua nguồn tư liệu thư tịch (thần tích, thần phả, văn bia), tài liệu điền dã, bài viết này phân tích về hành trạng của Sư Bà Phương Dung trong sự nghiệp hộ quốc, an dân.
2. Tỳ kheo Ni (Sư Bà) Phương Dung – đôi nét về sự tích
Phương Dung với tên gọi đầy đủ: Tỳ kheo Ni (dân gian quen gọi là Sư Bà) Phương Dung. Từ đây bài viết gọi là Sư Bà Phương Dung, cũng có khi chỉ viết là Sư Bà. Sự tích về Sư Bà được ghi chép trong Thần phả lưu trữ tại chùa Yên Phú (xã Liên Ninh, huyện Thanh Trì, Thành phố Hà Nội). Bản Thần phả do Hàn lâm viện Đại học sĩ Nguyễn Bính soạn vào tháng 2 năm Hồng Phúc (1572). Nội các Bộ Lại là Nguyễn Hiền vâng mệnh sao y bản chính, năm Vĩnh Hựu thứ 6 (1740), ngày tốt, tháng Tám. Hoàng triều Thành Thái, năm thứ 17 (1905), ngày tốt, tháng Tư, Đạo sĩ trong xã kính cẩn sao y bản chính2.
Theo Thần phả, quê quán Sư Bà ở làng Lưu Hàn, huyện Thượng Hiền, phủ Nghĩa Hưng đạo Sơn Nam Hạ. Sư Bà là con gái ông Trương Công Điều (tên húy là Điều) là người được kế thừa tập ấm và bà Phùng Thị, tên húy là Huệ, dòng dõi trâm anh nức tiếng. Sư Bà có sắc đẹp “chim sa, cá lặn”, mặt hoa, da phấn, mày cong tựa vầng trăng khuyết, dáng vẻ yểu điệu, thướt tha không ai sánh bằng. Năm vừa tròn 16 tuổi, duyên lành chưa định, bà nguyện không lấy chồng, một lòng mộ theo đạo Phật. Một ngày nọ Bà đến huyện Thanh Trì (xưa gọi là Thanh Đàm), châu Thường Tín, thành Thăng Long (tên xưa là phủ Phụng Thiên), khi đến đầu làng Yên Phú, thấy một ngôi chùa, ngắm trông bốn bề thấy phóng khoáng đẹp đẽ, bèn đặt tên là Thanh Vân cổ tự và nguyện ở đây sớm khuya hương khói. Ấy là vào cuối thời Hùng Vương thứ 18, ở Trung Quốc là thời Đông Hán.
Như vậy, Thần tích cho thấy Phương Dung là Tỳ kheo Ni, tu hành ở chùa Thanh Vân nay là chùa Yên Phú (Liên Ninh, Thanh Trì, Hà Nội) vào thời Hùng Vương thứ 18.
3. Sư Bà Phương Dung với sự nghiệp hộ quốc
Trước khi đề cập đến sự nghiệp hộ quốc của Sư Bà, thiết tưởng nên đề cập đến hai người con nuôi của Sư Bà. Đó là Trung Vũ và Đài Liệu. Việc sinh nở của Trung Vũ và Đài Liệu mang đậm chất huyền thoại gắn với vùng quê ngoại thành nông nghiệp trồng lúa nước với dày đặc sông hồ, ao chuôm. Hai vị được xem là hóa thân của thủy thần, nở ra từ hai quả trứng. Đó là ngày 22 tháng Tư năm Quý Tỵ3.
Trung Vũ và Đài Liệu được Sư Bà hết lòng nuôi nấng, dạy dỗ “Khi hai vị lên bảy tuổi, thiên tư càng tỏ rõ, học lực tinh thông, đọc binh thư mà trường thành võ lược”.Bản Thần phả ghi chép công lao của Sư Bà và hai người con tham gia cuộc khởi nghĩa do Hai Bà Trưng lãnh đạo vào đầu Công nguyên, góp phần giành lại độc lập cho dân tộc. Nghe theo lời hiệu triệu của Hai Bà Trưng, Sư Bà (Thần phả phần nội dung này tôn xưng là Thái Bà)4“đồng tâm đứng lên trợ giúp nước nhà”. Trung Vũ đứng lên trong một ngày “triệu tập được mấy ngàn người trong làng, tập trung dưới trướng được 25 trai tráng khỏe mạnh ở làng Yên Phú”. Và cũng trong ngày hôm đó “Thái Bà cùng hai ông cử binh lên đường, cờ giong, trống mở, âm vang đến ngàn dặm núi cao. Một ngày đã đến nơi đóng quân của Trưng Nữ Vương [Trưng Vương]. Vừa trông thấy hai ông văn, võ toàn tài, toát lên vẻ thần lực, liền nói:
– Người trời giáng sinh nơi trần thế, ắt chẳng phải kẻ tầm thường.
Bèn cho hai ông làm tướng chỉ huy hai bên tả, hữu phong mẹ nuôi làm “Phương Dung công chúa”.
Thái Bà và hai người con tiếp tục nhận được lệnh thẳng tiến đánh doanh trại tướng giặc là Tô Định. Đội quân chia làm 5 đạo cùng tiến đánh. Quân Tô Định thua, bỏ chạy. Quân ta bắt được đại tướng giặc, thu phục được 65 thành về nước Nam (Nam bang). Trưng Nữ lên ngôi vua. Ngày 18 tháng Năm, mùa Hạ, năm đó sứ giả đến [Yên Phú] chiêu mời hai mẹ con Thái Bà về triều để nhà vua mở tiệc mừng và phong thưởng. “Ban cho mẹ con họ được trở về hưởng lợi tức từ ấp Thanh Trì”.
1
2
62
- 4. Sư Bà Phương Dung với sự nghiệp an dân
| NHÀ XUẤT BẢN PHỤ NỮ VIỆT NAMNHÀ XUẤT BẢN PHỤ NỮ VIỆT NAM |
Tiến hành nghiên cứu, khảo sát điền dã tại địa phương chúng tôi được biết, khi đất nước hòa bình, Hai Bà Trưng xưng vương, Thái Bà cùng hai người con trai trở về quê hương Yên Phú. Sư Bà (Thái Bà) tiếp tục đời sống tu hành của hành giả phạm hạnh xuất gia, mặt khác vẫn cùng hai người con nuôi tiếp tục xây dựng quê hương Yên Phú. Tương truyền, có năm vào tháng Bảy (AL), trời mưa to, nước tràn sông gây lũ lụt cho dân làng. Trước sự việc đó hai ông Trung Vũ và Đài Liệu đã vươn người nối nhau chắn nước để dân làng ở một vùng quê gồm Yên Phú về phía Bắc, nơi tiếp giáp với sông Hồng (bây giờ) lấy đất ngăn nước lũ. Trong khi đào đất, một ông chẳng may bị một người xắn đất làm mất một đuôi. Vì vậy mà có sự tích chàng Dài, chàng Cụt. Từ sự tích này mà dân làng Yên Phú không dùng từ Cụt, chỉ gọi là Cộc.
Cũng tài liệu điền dã ở địa phương Yên Phú cho biết, số ruộng đất mà Sư Bà và hai người con được cấp là 300 mẫu. Số ruộng đất ấy được Sư Bà đem chia cho mỗi gia đình của làng là 3 sào, ngoài ra còn dành để làm công điền. Sư Bà và hai người con giúp dân làng cày cấy làm ăn, chăm lo cuộc sống.
Sau ba năm đất nước hòa bình, giặc phương Bắc lại tràn sang đánh chiếm nước ta. Một đội quân giặc kéo đến làng Yên Phú, phá hoại nhà cửa, ruộng vườn, tàn sát dân lành gây nên cảnh đau thương tang tóc. Trước tình hình đó, theo sự hướng dẫn của Sư Bà và hai vị Trung Vũ và Đài Liệu, hầu hết dân làng bỏ trốn, lánh nạn nên tránh được nhiều thiệt hại mà giặc phương Bắc chủ trương.
Khi quân giặc rút lui, Sư Bà cùng hai vị Trung Vũ và Đài Liệu trở về quê, xây dựng lại nhà cửa, phục hồi sản xuất. Tài liệu thu thập ở địa phương cho biết, giặc phương Bắc không chỉ đến làng tàn phá một lần mà nhiều lần. Nhưng lần nào dưới sự hướng dẫn, chỉ bảo của Sư Bà dân làng cũng đều kịp thời lánh nạn, để rồi sau đó tiếp tục làm lại cuộc sống. Sư Bà lại tiếp tục đời sống tu hành chăm lo đời sống tinh thần và vật chất cho dân làng.
63
Sau khi Sư Bà cùng Trung Vũ và Đài Liệu “hóa”, dân làng vô cùng thương tiếc, góp công của xây dựng cơ sở thờ tự, hương hỏa quanh năm.
| NHÀ XUẤT BẢN PHỤ NỮ VIỆT NAMNHÀ XUẤT BẢN PHỤ NỮ VIỆT NAM |
Bản Thần phả cho biết: “Đến năm Thiên Phúc đời vua Lê Đại Hành, khi thống kê các thần thấy “các vị trên” hiển linh, bèn phong tặng một vị là Hoàng Thái Hậu Tuệ Tĩnh Phu Nhân. Hai vị là Bản Cảnh Thành Hoàng Linh Phù chi thần. Khi hành lễ cấm dùng các trang phục màu đỏ, vàng và trắng.
Một phong Thánh Mẫu Phương Dung Trinh Thục Chi Đức Đoan Trang Cẩn Tiết Hoàng Thái Hậu.
Một phong Trung Vũ Tế Thế Hộ Quốc Khang Dân Phù Vân Dương Vũ Dực Bảo Cảnh Hiếu Trợ Thuận Linh Ứng Đại Vương.
Một phong Đài Liệu Tế Thế Hộ Quốc Khang Dân Phù Vân Dương Vũ Dực Bảo Cảnh Hiếu Hữu Trợ Thuận Linh Ứng Đại Vương.
Lại nói, từ đó về sau, các thần1 có nhiều lần hiển ứng rõ ràng trong khoảng 314 năm vào các thời Đông Hán, Ngô, Tấn, Tống, Từ, Lương. Đến Nam bang ta, bốn dòng họ Đinh, Lê, Lý, Trần mở cơ đồ, qua các thời đại thường thần thông biến hóa, hiển hiện anh linh, che chở cho đất nước, sắc ban cho làng Yên Phú sửa sang miếu điện để thờ phụng, hãy kính cẩn tuân theo.”
“Kể ra ngày sinh, ngày hóa, các khoản lễ bàn, còn chữ húy cấm dùng là Phương Dung, Trung Vũ, Đài Liệu, chuẩn cho làng Yên Phú thờ phụng.”2
Do hành trạng huân công khi sống cũng như sau khi hóa (âm phù, dương trợ) mà Sư Bà Phương Dung không chỉ được người dân thờ phụng ở chùa Yên Phú mà còn được dân làng thờ cúng ở đình làng với tôn vị là Bản Cảnh Thành hoàng, và còn được thờ ở chùa với tôn vị Thánh Mẫu.
Hiện ở đình làng Yên Phú còn lưu giữ 23 đạo sắc phong, trong đó có 18 sắc phong thời Lê Trung Hưng, 5 sắc phong thời Nguyễn. Sắc phong sớm nhất là niên hiệu Dương Hòa (1629), muộn nhất là năm Khải Định thứ 9 (1924).
Do có 3 tôn vị (nhà sư được người dân địa phương gọi là Sư Bà, Thánh Mẫu, Thần Thành Hoàng làng) nên lễ hội làng Yên Phú diễn ra hằng năm kéo dài, nhộn nhịp, thu hút không chỉ người dân trong làng mà còn là Phật tử, con nhang (Tam phủ, Tứ phủ) quanh vùng đến chiêm bái. Trước đây, lễ thường kéo dài 06 ngày từ 4 – 9/11 AL. Đám rước có 2 kiệu bát cống rước hai vị thần Trung Vũ và Đài Liệu. Tiếp theo là Võng Bà.
Tài liệu điền dã ở địa phương cũng cho biết, ngày chính lễ với thời Hậu Lê, Bộ Lễ thường cử người xuống tham dự.
5. Ni giới Thủ đô kế thừa và phát huy sự nghiệp hộ quốc, an dân của Sư Bà Phương Dung trong giai đoạn hiện nay
Nền tảng truyền thống để kế thừa và phát huy
Qua nguồn tư liệu thư tịch, cụ thể là bản Thần phả đã được bài viết đề cập ở phần trên, theo đó còn là tài liệu văn bia, câu đối ở chùa Yên Phú, các đạo sắc phong, cũng như tài liệu điền dã cho thấy: Phật giáo hiện diện ở Hà Nội từ thời Hùng Vương, và cũng vào thời kỳ này trong hệ thống tăng già đã có ni lưu với Sư Bà/ Tỳ kheo Ni Phương Dung.
Chùa Yên Phú là tên gọi một ngôi chùa tọa lạc ở thôn Yên Phú, nay thuộc xã Liên Ninh, huyện Thanh Trì, Thành phố Hà Nội.
Làng Yên Phú nằm về phía Nam Kinh thành Thăng Long (nay là Thành phố Hà Nội). Đây là vùng đất cổ. Từ thuở “Hùng Vương dựng nước”, cư dân Lạc Việt tiến về phía Nam theo triền sông Cái/ sông Hồng khai khẩn lập nên những xóm làng mới. Vùng đất phía Nam Kinh thành Thăng Long trong đó có làng Yên Phú lúc bấy giờ thuộc đất trũng với nhiều ao hồ. Nổi lên trên đó là những gò đất cao. Cư dân lấy đó làm nơi tụ cư, lập làng. Yên Phú với những xóm nhỏ, nằm bám theo dòng sông Kim Ngưu, một dòng sông đầy ắp những huyền thoại, chảy từ Kinh thành Thăng Long, uốn lượn qua các làng mạc rồi đổ ra sông Cái/ sông Hồng, cho đến thời cận đại, giao thông đi lại chủ yếu bằng đường thủy. Vì vậy mà bản Thần phả của làng ghi việc Sư Bà Phương Dung cùng hai vị Trung Vũ và Đài Liệu sau khi cùng Hai Bà Trưng đánh thắng quân giặc Tô Định trở về quê hương bằng thuyền rồng. Và cũng bởi cư trú ở vùng thấp với dòng sông Kim Ngưu nên sự tích về việc thác sinh của Trung Vũ và Đài Liệu, hai người con nuôi của Sư Bà thấm đậm huyền tích. Cư trú dọc theo sông Kim Ngưu, dân làng Yên Phú vừa sống bằng nghề nông vừa khai thác thủy sản trong các ao hồ và sông Kim Ngưu ở vào vùng sông nước thường ngập lụt vào mùa mưa, nhưng lại chịu sự hạn hán về mùa khô nên cư dân nơi đây có tục thờ Thủy thần để cầu mưa (khi hạn), cầu tạnh (khi lũ lụt). Sự xuất hiện của hai vị Trung Vũ và Đài Liệu với “vỏ” huyền thoại Thần Rắn/ Giao Long từ hai quả trứng hư hư thực thực với bức màn bí ẩn được bản Thần phả ghi lại phần nào phản ánh điều đó.
Về Chùa Yên Phú: xưa kia chùa có tên chữ là Thanh Vân cổ tự. Sau khi ngôi chùa này được đổi tên khác là Khánh Hưng tự (chùa Khánh Hưng).
Từ trước đến nay, chùa không có tên gọi Nôm. Nhân dân địa phương vẫn quen gọi tên chùa bằng tên địa danh của làng là chùa Yên Phú. Từ lâu, cái tên Yên Phú đã trở thành tên gọi chính thức của làng.
Chùa Yên Phú ngày nay tọa lạc ở phía Nam Thủ đô Hà Nội, trên một khu đất cao thuộc xóm Dưới, thôn Yên Phú, xã Liên Ninh, huyện Thanh Trì, Thành phố Hà Nội. Do vị trí địa lý thuận tiện về đường thủy, cách sông Hồng không xa với sông Kim Ngưu vì vậy nơi đây đã sớm nhận được truyền bá giáo pháp của Phật Đà từ các tăng sĩ. Vào cuối thời Hùng Vương, nơi đây làng xóm đã trù mật, cư dân đông đúc, thuần hậu nên đã được tăng sĩ dừng chân cắm cây tích trượng. Theo ghi chép của bản Thần phả, khi Sư Bà đến đây đã có chùa (Thanh Vân tự) để rồi đủ duyên ở lại tu hành. Thiết nghĩ, lịch sử Phật giáo Thủ đô cần thiết phải chú ý đến sự kiện này.
Trải qua nhiều biến động thăng trầm của lịch sử, nhưng chùa Yên Phú thời kỳ nào cũng hương đăng sáng rỡ, mạng mạch Phật giáo được duy trì. Tính đến thời điểm hiện tại, đã thống kê được 8 vị Tăng, Ni trụ trì, kế thừa, truyền đăng tục diệm. Đáng kể là Hòa thượng Thích Đức Nhuận (1897 – 1993) vị đệ nhất pháp chủ của Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã được dân làng Yên Phú cung thỉnh về trụ trì khi Tỳ kheo Ni Thích Đàm Thuận viên tịch, Hòa thượng đã chấp nhận. Nhưng vì tuổi cao sức yếu, Hòa thượng đã cử đệ tử của mình là Thích Thọ Lạc về trụ trì chùa Yên Phú. Hòa Thượng Thích Thọ Lạc trở thành vị sư thứ 8 trụ trì chùa. Hiện Hòa thượng là Trưởng ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
Về Tỳ kheo Ni/ Sư Bà Phương Dung, nhìn từ bản Thần phả, về tư liệu di tích và tư liệu điền dã, đặc biệt vừa qua Hội đồng Nhân dân Thành phố Hà Nội đặt tên đường Phương Dung, đoạn đường qua làng và chùa Yên Phú là sự khẳng định tên tuổi và hành trạng của Sư Bà. Và như vậy cùng với sự hiện diện của ngôi cổ tự Thanh Vân là sự hiện diện của Tỳ kheo Ni/ Sư Bà Phương Dung vào cuối đời Hùng Vương tại một vùng đất phía Nam của Thành phố Hà Nội ngày nay. Sự kiện này mở ra cho việc xác định Phật giáo hiện diện ở Thủ đô nói riêng và ở Việt Nam nói chung từ rất sớm. Sự kiện này cũng mở ra cho việc xác định ngay từ cuối thời “Hùng Vương dựng nước” đã hình thành ni lưu Phật giáo Hà Nội trong mạng mạch ni lưu Phật giáo Việt Nam. Đặc biệt sự kiện còn cho thấy, ngay từ buổi đầu ni lưu Phật giáo nói chung và ni lưu Phật giáo Hà Nội đã thể hiện tinh thần nhập thế, gắn đạo với đời, hộ quốc an dân. Đây là niềm tự hào cũng là nền tảng để ni lưu Phật giáo Việt Nam nói chung và ni lưu Phật giáo Thủ đô nói riêng kế thừa và phát huy trong giai đoạn hiện nay.
Kế thừa và phát huy nhìn từ thành tựu một kỳ Đại hội
Tại Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ IX nhiệm kỳ 2022 – 2027, phân ban Đặc trách ni giới Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam khu vực phía Bắc qua Báo cáo: Giái pháp hiệu quả nào cho hoạt động của Phân ban Ni giới phía Bắc nhiệm kỳ 2022 – 2027 đã cho biết một số thành tựu đạt được của Ni giới phía Bắc. Theo đó trong nhiệm kỳ 2017 – 2022, Ni giới phía Bắc đã đạt được nhiều thành tựu trên các phương diện Phật sự, đào tạo tăng tài, xây dựng chùa cảnh, bảo tồn di tích và tham gia công tác xã hội. Bản Báo cáo thống kê 29 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phía Bắc ở các lĩnh vực trên. Ni giới Thành phố Hà Nội có thể nói có thành tựu nổi bật hơn cả.
Theo thống kê, Hà Nội (số liệu thời điểm 2022) có 1785 chùa, 75 Ban Trị sự trong đó 22 Ban Trị sự có Ni giới tham gia chiếm 29,3%. Tổng số Tăng, Ni là 2028, trong đó số lượng Ni giới là 1.528 chiếm 75,34%. Số lượng Ni giới so với Tăng của Giáo hội Phật giáo Thành phố Hà Nội, đứng sau Thành phố Hải Phòng (77,77%/25,7%) và trên Giáo hội Phật giáo tỉnh Ninh Bình (74,66/24,2%) và Giáo hội Phật giáo tỉnh Thái Bình (73,83%).
Thành tựu trên lĩnh vực đào tạo Tăng tài/ Tuệ học/ Trí tuệ là sự nghiệp
Ni giới Hà Nội tích cực tham gia công tác giáo dục đào tạo Phật giáo tu học trong hệ thống các trường Trung cấp, Cao đẳng, Học viện Phật giáo.
Trong số 12 vị đạt học vị tiến sĩ ở các trường đào tạo ngoài Phật giáo hoặc du học nước ngoài thuộc Ni giới các tỉnh phía Bắc, Hà Nội có 7 vị. Đó là: Ni trưởng Thích Đàm Thành, chùa Kim Liên, Tây Hồ; Sư cô Thích Đàm Mai chùa Bà Nành, quận Đống Đa; Ni sư Thích Diệu Tâm, chùa Cát Linh, quận Đống Đa; Ni trưởng Thích Đàm Lan, chùa Bồ Đề, quận Long Biên; Ni sư Thích Đàm Thanh, chùa Mía, thị xã Sơn Tây; Ni sư Thích Nữ Đồng Hòa, chùa Tăng Phúc, quận Long Biên; Sư cô Thích Đàm Thái ở Trung tâm Biên phiên dịch tư liệu Phật giáo Quốc tế Vĩnh Nghiêm Tùng thư, huyện Đông Anh; Ni sư Thích Đàm Luyện – Chánh Văn phòng Phân ban Đặc trách Ni giới khu vực phía Bắc; Ni sư Thích Minh Thịnh chùa Phúc Diên, Đông Anh.
Nhờ học tập có bài bản, nhiều Ni sư đã tự tin thường xuyên tổ chức các buổi thuyết giảng, sinh hoạt đạo tràng vào ngày mồng 1, ngày 15, ngày giỗ Tổ và các ngày lễ lớn trong năm tại các cơ sở tự viện.
Xây dựng chùa cảnh, bảo tồn di tích
Qua thời gian, do sự phong hóa của thiên nhiên bào mòn, tàn tích chiến tranh để lại, nhiều cơ sở tự viện bị xuống cấp. Được sự quan tâm, giúp đỡ của các cơ quan hữu trách, chư Tôn chư Ni Giáo hội Phật giáo Thành phố Hà Nội đã cùng nhân dân, Phật tử kiến tạo trùng tu nhiều chùa chiền. Việc xây dựng chùa cảnh, tô tượng, đúc chuông có ý nghĩa rất quan trọng. Từ đó, góp phần bảo vệ di tích văn hóa, danh lam thắng cảnh di tích lịch sử của dân tộc, xây dựng bền vững tự xá làm nơi tu tập, ươm mầm trí tuệ, đào tạo Ni tài cho Giáo hội, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng cho nhân dân, Phật tử. Có thể nêu một số tấm gương Ni sư tiêu biểu trên lĩnh vực này như: Sư thày Thích Đàm Lợi trụ trì chùa Lê Dương, xã Tam Hưng, huyện Thanh Oai từ năm 2008 đến năm 2020 đã trùng tu xây mới 04 ngôi chùa (03 ở xã Tam Hưng, 01 ở xã Tam Anh); Ni sư Tiến sĩ Thích Nữ Đồng Hòa trụ trì, trùng tu 03 chùa (chùa Tăng Phúc, quận Long Biên, chùa Kho thôn Vị Nhuế, xã Tiên Phong, huyện Ba Vì, chùa Linh Quang, thôn Lộc Hải, xã Mai Lâm, huyện Đông Anh)…
Tham gia công tác xã hội
Đây là một trong những thành tựu mà Ni giới Thành phố Hà Nội đạt được rất đáng ghi nhận trong nhiệm kỳ 2017 – 2022. Phát huy truyền thống gắn bó, đồng hành cùng dân tộc theo lời Phật dạy: “Phục vụ chúng sinh là cúng dàng chư Phật”, Ni giới Giáo hội Thành phố Hà Nội đã hoàn thành Phật sự “ích đời, lợi đạo”, xây dựng nếp sống văn hóa trên địa bàn dân cư nơi mình cư trú, đóng góp ý kiến, xây dựng chính quyền, tham gia công tác xã hội như Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội đồng nhân dân các cấp, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam ở Trung ương và các cấp, các hội đoàn như Hội Chữ Thập đỏ, Hội Khuyến học, Hội Bảo vệ Trẻ em… Nhiều vị đã được Nhà nước và các Ban, Ngành tặng thưởng Huân chương, Huy chương… Điều đó thể hiện tinh thần “hộ quốc, an dân” của Ni giới, góp phần vào công cuộc xây dựng Thủ đô văn minh, giầu đẹp.
Trên tinh thần từ bi, cứu khổ và đạo lý nhân bản của người Việt Nam, Ni giới Hà Nội đã tích cực tham gia các chương trình từ thiện như: Giúp đỡ trẻ em nghèo vượt khó, hiếu học; nuôi dưỡng trẻ mồ côi, nạn nhân chất độc da cam, người già neo đơn không nơi nương tựa, tham gia chương trình quỹ vì người nghèo. Nhiều chư Ni trực tiếp đi thăm, tặng quà ở vùng sâu, vùng xa các tỉnh miền núi phía Bắc, cứu trợ đồng bào bị lũ lụt thiên tai ở một số tỉnh miền Trung với tổng số quà giá trị hàng chục tỉ đồng. Một số chùa duy trì nấu cháo từ thiện cho các bệnh nhân tại các bệnh viện.
Trong đại dịch Covid-19 bùng phát, chư Ni khắc phục mọi khó khăn, gương mẫu chấp hành, đồng thời chủ động, hoãn nhiều hoạt động sinh hoạt tôn giáo để thực hiện công tác phòng, chống dịch.
Trong công tác xã hội nổi lên nhiều tấm gương sư Ni. Xin đơn cử một vài tấm gương sáng: Ni sư Đàm Cần và sư thày Đàm Thanh ở chùa Mía thị xã Sơn Tây nuôi dạy cho ăn học 8 em nhỏ; sư thày Đàm Thảo ở chùa Thái Ân, xã Tam Dương, huyện Thanh Oai nuôi dưỡng hàng chục trẻ sơ sinh bị bỏ rơi; Ni trưởng Thích Đàm Lan chùa Bồ Đề, quận Long Biên nuôi dưỡng hàng chục em mồ côi và hàng chục người già cô đơn không nơi nương tựa.
5. Kết luận
Do vị trí địa lý và điều kiện xã hội, ngay từ cuối thời Hùng Vương, Phật giáo đã hiện diện ở Hà Nội, cụ thể là tại làng Yên Phú (xã Liên Ninh, huyện Thanh Trì). Đồng thời còn là sự hiện diện của Tỳ kheo Ni/ Sư Bà Phương Dung. Với hành trạng tham gia vào cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, hành trạng giúp cư dân, tín đồ sản xuất, xây dựng quê hương, Sư Bà Phương Dung có thể xem là người đầu tiên đặt nền móng cho tinh thần nhập thế, gắn đạo với đời “hộ quốc, an dân”. Trên nền tảng truyền thống quý báu đó chư Ni Phật giáo Hà Nội, trải thời gian đã liên tục kế thừa phát huy. Từ đó xuất hiện nhiều tấm gương sáng tiêu biểu cho đường hướng: “Đạo pháp – Dân tộc – Chủ nghĩa xã hội” mà Giáo hội Phật giáo Việt Nam đặt ra từ ngày đầu thành lập (11/1981).
PGS.TS. Nguyễn Hồng Dương Nguyên viện trưởng Viện Nghiên cứu Tôn giáo
- Báo Lao động Thủ đô điện tử. Truy cập ngày 20/11/2024.
- Bản Thần phả do ThS. Hoàng Thị Thu Hường, Viện Nghiên cứu Tôn giáo phiên âm và dịch nghĩa.
- Vì vậy hằng năm dân làng Yên Phú lấy ngày này làm ngày húy kỵ. Lễ cúng, mâm trên dùng cỗ chay, mâm dưới là cỗ mặn với lợn đen, xôi, rượu, bánh dày. Ngày húy kỵ còn tổ chức ca hát.
- Được hiểu đơn giản là người đàn bà được tôn kính.
