Trong mâm cơm chay của người Việt, đậu hũ gần như là món không thể thiếu. Từ một khối đậu trắng mềm núng nính làm từ hạt đậu nành giản dị, người nội trợ có thể chế biến thành vô vàn món ăn khác nhau. Đậu hũ không cầu kỳ, nhưng nhờ sự khéo léo của bàn tay đầu bếp mà trở nên phong phú, vừa ngon miệng vừa thanh đạm. Có lẽ vì vậy mà từ chùa chiền đến bữa cơm gia đình, đậu hũ luôn hiện diện như một món ăn trung tâm.
Một trong những món quen thuộc là đậu hũ kho đậu đũa (hoặc đậu que) với nấm rơm. Đậu hũ được cắt miếng vuông, chiên vàng nhẹ rồi đem kho chung với đậu đũa xanh và nấm rơm tươi. Khi nồi kho nước tương sôi lăn tăn, người ta thả từng miếng tàu hũ đã chiên cùng với nấm rơm và đậu đũa (có thể thêm khổ qua vườn) vào cho đến khi thấm đều thì tắt bếp. Món ăn tuy đơn giản nhưng đưa cơm lạ thường. Nhất là ngày Rằm hay Mồng một Âm lịch, món tàu hũ kho đậu đũa thường hiện diện trên mâm cơm những gia đình Phật tử.
Một món khác cũng rất quen là đậu hũ chiên sả. Những miếng đậu hũ non được ướp với gia vị và sả băm nhuyễn. Hương sả quyện vào lớp vỏ giòn của đậu hũ tạo nên mùi thơm rất đặc trưng. Món này ăn với cơm nóng hay cháo trắng đều hợp. Đặc biệt trong những ngày mưa gió, chỉ cần một dĩa đậu hũ chiên sả ớt cũng đủ làm bữa cơm ấm áp.
Ở một vài vùng nông thôn, người ta còn chế biến ra món đậu hũ khìa nước dừa. Đậu hũ non sau khi chiên giòn thì cho vào chảo nước dừa khìa. Khi nước dừa sánh kẹo, từng miếng đậu hũ có màu vàng nâu óng ánh, vị béo ngọt rất dịu. Món ăn này mang hương vị dân dã làng quê, mộc mạc nhưng đậm đà.
Cầu kỳ hơn một chút là đậu hũ dồn nấm mèo. Miếng đậu hũ được khoét nhẹ ở giữa rồi nhồi hỗn hợp nấm mèo băm nhỏ, đôi khi thêm tàu hũ ky hay cà rốt băm. Sau đó, đem chiên hoặc kho nhẹ. Khi ăn, miếng đậu vừa mềm vừa dai, phần nhân nấm mèo giòn giòn tạo cảm giác rất thú vị.
Trong các món canh chay, canh hẹ đậu hũ là món giản dị nhưng thanh mát, nên thuốc. Nước canh trong, điểm những miếng đậu hũ trắng núng nính và lá hẹ xanh mướt, dẻo dai. Vị ngọt nhẹ của đậu hũ hòa với mùi thơm của hẹ khiến bữa cơm chay trở nên nhẹ nhàng, dung dị. Một số gia đình còn thay thế hẹ bằng rong biển, cũng ngon không kém.
Đậu hũ sốt cà chua cũng là món phổ biến trong nhiều gia đình: đậu chiên vàng rồi nấu với cà chua đỏ au, vị chua ngọt rất dễ ăn. Đậu hũ kho tiêu chay lại mang hương vị đậm đà, thích hợp cho bữa cơm ngày mưa. Có khi người ta làm đậu hũ hấp gừng, chỉ cần thêm chút gừng sợi, rau răm và nước tương là đã đủ thơm lừng.
Đậu hũ cũng có thể dùng làm gỏi chay. Đậu hũ chiên cắt sợi trộn với rau răm, bắp chuối hoặc dưa leo, thêm chút đậu phộng rang. Món gỏi vừa giòn vừa béo, ăn rất lạ miệng. Ngoài ra, còn có món đậu hũ xào bún gạo, xào hủ tiếu với rau cải ngọt, dùng với nước tương cũng ngon đáo để. Rồi thì đậu hũ xào nấm đông cô, đậu hũ xào bầu, đậu hũ xào khổ qua, mỗi món mang một hương vị riêng làm cho món chay thêm phần phong phú. Một số người còn làm đậu hũ kho sả, đậu hũ kho gừng, hay đậu hũ rim mè. Những món này không cầu kỳ nhưng rất đưa cơm. Đặc biệt, trong bữa ăn chay ngày rằm, chỉ cần vài món như vậy là đã đủ một mâm cơm đạm bạc mà ngon lành.
Thật ra, từ một khối đậu hũ đơn giản, người Việt có thể sáng tạo ra rất nhiều món ăn khác nhau. Có món kho, món chiên, món xào, món hấp, món canh… Mỗi cách nấu lại mang một hương vị riêng, nhưng tất cả đều giữ được nét thanh đạm, nhẹ nhàng đặc trưng của ẩm thực chay. Trong đời sống người Việt, bữa cơm chay không chỉ là chuyện ăn uống mà còn gắn với nếp sống hiền hòa, hướng thiện. Và trong những bữa cơm ấy, đậu hũ giống như một nguyên liệu thân thuộc, giản dị nhưng đầy biến hóa. Từ căn bếp nhỏ của mỗi gia đình đến những bữa cơm nhà chùa thanh tịnh, đậu hũ vẫn lặng lẽ góp mặt, mang theo hương vị mộc mạc của bữa cơm ngon.
Văn Trung {ĐSHĐ-153}
