Có những cuộc gặp gỡ không chỉ để nghe câu chuyện một đời người, mà còn để cảm nhận sức sống lặng lẽ của một dòng truyền thừa qua nhiều thế hệ. Buổi hầu chuyện cùng NS. Thích Bảo Tâm, NS. Thích Thanh Tịnh và NS. Thích Hải Minh chính là cuộc gặp gỡ như thế. Giữa cuộc hội ngộ đầy lòng tri ân, bóng dáng khả kính của bậc Tôn sư Hải Triều Âm không chỉ hiện lên qua những lời kể, những bài giảng hay những trang kinh, mà hiện diện trong cách sống, cách nghĩ và cách hành đạo của từng người đệ tử. Bên cạnh những ngôi chùa được kiến lập, những chặng đường gian khó đã đi qua, đạo mạch truyền thừa của Cố Ni trưởng được hằng sâu trong ký ức Thầy trò. Nơi đó, có vị chỉ được gần gũi Tôn sư trong một thời gian ngắn, có vị nhiều năm theo hầu, có vị cùng Người trải qua những Phật sự quan trọng tại Lâm Đồng; nhưng điều quý giá nhất không phải là một ngôi chùa, một trọng trách được giao hay một vị trí trong Giáo hội, mà là phương pháp tu học, là giới luật và phong thái hành trì mà Cố Tôn sư đã âm thầm hun đúc.
Sau nhiều thập niên rời chốn Tổ, không ai kể trước về ngôi chùa mình khai sáng; không ai nhắc đến thành tựu mình đã gầy dựng; nhưng tất cả vẫn gặp nhau ở một cốt cách giản dị, nghiêm cẩn luật nghi. Thay vì những dự định ấp ủ lớn lao cho tương lai, cho việc đánh dấu sự hiện diện cá nhân trên vùng đất mới, quý Ngài rời Thầy với hành trang mang theo chỉ là những bộ kinh, y bát và lời dạy của Tôn sư. Lắng nghe hành trình ấy, Hoa Đàm không khỏi xúc động, bởi chính những bước chân tưởng như rất bình dị ấy, một dòng truyền thừa đã âm thầm mở rộng từ cao nguyên Lâm Đồng đến khắp các tỉnh thành phía Bắc. Điều đáng quý là ba Ni sư với ba nhân duyên hoằng hóa khác nhau, nhưng vẫn hướng về đào tạo con người, lấy giới luật làm gốc và lấy hoằng pháp làm sứ mệnh. Có lẽ, đó cũng là minh chứng rõ nét nhất cho thành công của một bậc Tôn sư: không chỉ đào tạo nên hàng môn đệ tài đức, mà còn hun đúc được một thế hệ kế thừa đủ bản lĩnh để mang theo tinh thần của Thầy đến những vùng đất mới.
Lần theo dấu chân của hàng môn đệ Tôn sư trên đất Bắc, Hoa Đàm có duyên hầu chuyện cùng Ni sư Thích Bảo Tâm (Trụ trì chùa Thiên Ân Tây Thiên, Xã Đại Đình, Tỉnh Phú Thọ) – một trong những đệ tử gắn bó lâu năm với Cố Ni trưởng Ân sư thuở sinh tiền. Sau khi hệ thống tự viện tại Lâm Đồng từng bước ổn định, Ni sư xin phép Tôn sư rời Nam ra Bắc, chọn núi Tây Thiên làm nơi nhập thất, thọ trì Hoa Nghiêm ròng rã 3 năm cùng chư huynh đệ. Trong khoảng lặng ấy, Hoa Đàm chợt nhận ra Cố Ni trưởng luôn hướng tới đào tạo đệ tử biết tu trước khi làm, biết trưởng thành trong nội lực trước khi gánh vác Phật sự. Qua lời kể của Ni sư Trụ trì chùa Thiên Ân Tây Thiên, từ kinh điển, lễ nghi, chăm lo đại chúng, xây dựng tự viện hay hướng dẫn đạo tràng,… không nơi nào thiếu sự chỉ dạy trực tiếp của Tôn sư. Việc định hướng cho từng đệ tử chuyên sâu một bộ kinh cũng cho thấy tầm nhìn giáo dục của Cố Ni trưởng trong việc tôn trọng căn cơ, phát huy sở trường của chư đệ tử. Với hành trang giới luật, chánh pháp được Tôn sư trao truyền, Ni sư Bảo Tâm đến Phú Thọ (Vĩnh Phúc cũ) lập nghiệp, tiếp tục nhân rộng di sản của Tôn sư một cách vững vàng. Từ một tịnh thất cheo leo bên bờ suối, Ni sư đã biến thành một quần thể văn hóa Tây Thiên – một chiếc nôi của Kim Cang thừa Drukpa nổi tiếng tại Bắc Bộ. Đây cũng là nơi lưu dấu gót sen của Đức Pháp vương Gyalwang Drukpa đời thứ XII, chư Nhiếp Chính Vương cùng các Đại đức dòng Truyền thừa Drukpa.
Ngoài câu chuyện của Ni sư Bảo Tâm, Hoa Đàm lại bắt gặp Ni sư Thích Thanh Tịnh (Trụ trì chùa Phù Nghì Tây Thiên, Xã Đại Đình, Tỉnh Phú Thọ) với một phương diện khác của sự truyền thừa. Ngồi giữa ngôi già lam uy nghiêm với cuộc hàn huyên cùng huynh đệ, Ni sư kể về những tháng ngày đầu tiên dấn thân về Tây Thiên đầy gian khó. Trong tâm tưởng của tuổi trẻ lúc ấy, Ni sư không có khái niệm xây chùa, lập tự hay Trụ trì; chỉ mong tìm nơi yên tĩnh, chuyên tâm nhập thất và hành trì giới luật. Ni sư khiêm tốn chia sẻ: “Con chẳng có tài gì cả. Điều giúp con vượt qua tất cả là niềm tin vào giới luật và lời Thầy dạy… Nếu lúc ấy tính toán nhiều quá, có lẽ mình đã không đủ can đảm để bước tiếp”. Câu nói tưởng như mộc mạc ấy lại gợi mở một nội hàm sâu sắc. Bởi lẽ, có những việc lớn của đời người không được khởi đầu bằng sự tính toán, mà được khởi đầu bằng niềm tin. Niềm tin nơi Tam bảo, nơi giới pháp và trên hết là niềm tin vào lời dạy của người Thầy. Đó cũng là điều mà Ni sư Thanh Tịnh nhiều lần nhắc lại trong suốt cuộc trò chuyện.
Mỗi khi đối diện với khó khăn, kể cả những chuỗi ngày chứng kiến ngôi chùa nhỏ bị thiêu rụi, thay vì bi quan, Ni sư lấy lời dạy của Tôn sư làm nguồn sức mạnh, bắt đầu gây dựng lại đạo tràng bằng chính sự kiên trì và niềm tin nơi Chánh pháp. Ni sư không tìm kiếm một phương pháp mới, mà tự nhắc mình quay về với giới luật. Có lẽ, đây chính là gia tài, cũng là điều làm nên sức mạnh nội tại của dòng truyền thừa Hải Triều Âm. Tôn sư không chuẩn bị cho đệ tử một con đường bằng phẳng để bước đi, nhưng trao cho các vị một điểm tựa đủ vững để dù ở bất cứ hoàn cảnh nào (phố thị hay rừng sâu, thuận duyên hay nghịch cảnh) cũng không đánh mất phương hướng. Ở đó, những bài học trên giảng đường, trong thư phòng được thay bằng những bài học được tôi luyện giữa núi rừng, trong những tháng ngày đối diện với thiếu thốn, gian nan và cả những thử thách tưởng chừng vượt quá sức của một người xuất gia còn rất trẻ. Hôm nay, tinh thần ấy vẫn được thể hiện rõ trong đời sống của đại chúng tại đạo tràng Tây Thiên hơn 200 vị. Có thể nói, đây là minh chứng sinh động cho một phương pháp giáo dục đặt sự trưởng thành nội tâm lên trên mọi thành tựu bên ngoài.
Rời khỏi núi rừng Tây Thiên, đạo mạch của Cố NT. Hải Triều Âm tiếp tục được làm sống dậy giữa lòng Thủ Đô Hà Nội, qua dấu ấn gầy dựng của Ni sư Từ Ân (Trụ trì chùa Hưng Ký, Hà Nội) – người từng theo học cùng Cố Tôn sư chừng vài tháng tại Lâm Đồng. Dù thời gian lưu học không lâu nhưng những chất liệu gom nhặt trong những tháng ngày bên Cố Tôn sư đã được Ni sư nuôi sống lại giữa vùng đất kinh kỳ – quê hương của Cố Ni trưởng. Trước đời sống nâng cao của đô thị, Ni sư rất linh hoạt để hài hòa với đặc thù văn hóa, tín ngưỡng của miền Bắc nhưng vẫn giữ gìn nghiêm cẩn giới luật, tôn chỉ tu hành do Tôn sư truyền trao. Bằng kinh nghiệm hành đạo dày dặn, Ni sư không chỉ là nơi nương tựa cho môn đồ đệ tử mà còn là một bậc Huynh trưởng hết lòng dìu dắt, nâng đỡ cho chư huynh đệ Tông môn NT. Hải Triều Âm thuận duyên hành đạo trên đất Bắc.
Câu chuyện mở rộng đạo mạch của Cố Ni trưởng Hải Triều Âm không chỉ dừng lại ở 3 Ni sư mà còn âm thầm trong cả hàng trăm câu chuyện của pháp tôn, pháp tử đang tu học, hành đạo khắp các tỉnh thành phía Bắc. Ở đó, không đơn thuần là sự hiện diện của những ngôi chùa hay những người đệ tử mà là một phương pháp giáo dục được gìn giữ, khắc cốt trong tâm niệm đồ chúng. Quý Ngài, mỗi người một hành trình khác nhau, một nhân duyên hoằng hóa khác nhau, nhưng đều lấy giới luật làm nền tảng, lấy thân giáo làm phương thức giáo hóa và lấy phụng sự làm lẽ sống. Chính sự kết nối ấy đã tạo nên một mạng lưới đạo mạch bền chặt, để những giá trị mà Tôn sư dày công vun bồi không bị dừng lại, mà tiếp tục được nuôi dưỡng và lan tỏa qua nhiều thế hệ kế thừa. Sau cuộc gặp gỡ với ba Ni sư, Hoa Đàm nhận ra, di sản lớn nhất của Người vẫn là con người. Đó là những lớp đệ tử biết sống bằng giới luật thay vì nói về giới luật, biết tiếp nối đạo mạch thay vì khẳng định bản thân và xem mình là người mang ánh sáng của Thầy đến với cuộc đời.
Hoa Đàm {ĐSHĐ-155}
