Nhân dịp Phân ban Ni giới Phật giáo tỉnh Lâm Đồng đăng cai tổ chức Đại lễ tưởng niệm Đức Thánh Tổ Đại Ái Đạo và chư Tôn đức Ni tiền bối hữu công Phật giáo Việt Nam, hàng hậu học chúng con viết bài tham luận này xin thành kính tưởng niệm Ni trưởng Thích Nữ Huyền Huệ (1924-2015) – Nguyên Trưởng Phân ban Ni giới đầu tiên của GHPGVN, một người con của miền Bình Thuận xưa và nay là tỉnh Lâm Đồng.
Ni trưởng Huyền Huệ, thế danh Huỳnh Thị Chín, sinh năm 1924 tại thị xã Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận, trong một gia đình trung lưu phúc hậu. Thân phụ là cụ ông Huỳnh Văn Có, thân mẫu là cụ bà Đặng Thị Trí, gia dình có tám anh chị em, Ni trưởng là con út. Tuổi nhỏ sớm chịu cảnh mồ côi, 5 tuổi phụ thân mất,12 tuổi mẫu thân lìa trần, Ni trưởng sống với anh chị.
Năm 1937, Sư cụ Diệu Tịnh ghé qua Phan Thiết thuyết pháp, Phật tử cúng dường chùa Bình Quang, Sư cụ trùng kiến Tam Bảo thành một ngôi Ni tự, giao cho hai đệ tử lớn là Ni trưởng Huyền Tông và Ni trưởng Huyền Học trông nom. Ni trưởng Huyền Huệ nhân đó tới lui hôm sớm, công quả tập tu và quyết chí xuất gia. Các anh chị ngăn trở nhiều lần, sau hai năm thử thách rồi cũng phải cho Ni trưởng toại nguyện.
Năm 1939, Ni trưởng được Sư cụ Bổn sư chấp thuận cho nhập chúng xuất gia, được pháp danh Huyền Huệ, tự Nhật Định, thuộc Lâm Tế Gia Phổ đời 41. Theo tông phong Tổ Phi Lai – Châu Đốc thì Ni trưởng thuộc thế hệ đời thứ ba. Năm 1942, sau khi Sư trưởng Bổn sư viên tịch, Ni trưởng xin phép hai đại tỷ đến chùa Kim Sơn – Gia Định tu học. Tại đây, Ni trưởng thọ Thức-xoa, lĩnh hội Kinh Lăng Nghiêm, đồng thời trùng tuyên các bộ kinh Di-Đà, Phổ Môn cho lớp Ni mới. Năm 1944, Ni trưởng thọ Cụ túc giới tại chùa Bình Quang. Cũng năm này, Người Kiết Hạ tại chùa Hội Sơn – Thủ Đức và được Sư trưởng Như Thanh dạy trọn bộ luật tứ phần Tỳ Kheo Ni trong ba tháng an cư, vốn thường mất đến chín tháng, thể hiện tinh thần học tập nghiêm túc và khả năng lãnh hội nhanh.
Năm 1945, trở về chùa Bình Quang trong bối cảnh chiến tranh, Ni trưởng cùng chư huynh đệ vượt núi rừng, gánh vác việc xây dựng lại ngôi chùa, gìn giữ gia phong Bổn sư. Với tâm khát ngưỡng Phật pháp, năm 1947, khi Hòa thượng Thích Hành Trụ thành lập Ni trường Tăng Già (nay là chùa Kim Liên – Khánh Hội, TP.HCM), Ni trưởng khăn gói vào Khánh Hội, lưu học ba năm. Tại đây, Người vừa học kinh Lăng Nghiêm, Quy Nguyên Trực Chỉ, Di Đà Sớ Sao; vừa đảm nhiệm Tri chúng và giáo thọ, hướng dẫn lớp học Ni sơ đẳng, dạy Sa Di Luật Giải, Phật Tổ Tam Kinh, Duy Thức Tam Thập Tụng.
Đầu thập niên 1950, Ni trưởng tham học tại Ni trường Dược Sư, với sự nhanh nhẹn tháo vát, Người được chọn làm Tri chúng. Năm 1956, khi Ni bộ Bắc Tông được thành lập, dù tuổi còn nhỏ nhưng Ni trưởng vẫn được cừ làm Tổng Thư ký, góp phần thiết lập tổ chức Ni chúng và nền tảng cho sinh hoạt Ni giới miền Nam.
Trong những năm kế tiếp, Người tham gia giám thị, hướng dẫn các Ni trường lớn như Dược Sư, Từ Nghiêm, đồng thời chứng dự các Đại Giới đàn Ni, truyền trao giới luật với lòng từ mẫn và uy nghiêm. Năm 1970, Ni trưởng soạn Nội quy Ni bộ Bắc tông, giúp Ni chúng thực hiện sự hòa hợp, thanh tịnh và hoan hỷ.
Năm 1963, Ni trưởng được huynh đệ tông phong mời về trụ trì chùa Hải Ấn, tiếp nối truyền thống Bổn sư Hồng Thọ – Diệu Tịnh. Từ 1963 đến 2005, hơn bốn mươi năm ròng, Ni trưởng dạy luật cho Ni chúng, duy trì lớp gia giáo, hướng dẫn đệ tử tinh tấn tu học. Dưới sự dẫn dắt của Ni trưởng, nhiều đệ tử trưởng thành, trở thành pháp khí của Ni giới, kế tục và phát triển mạng mạch Phật pháp.
Sau ngày thống nhất đất nước, Ni trưởng vẫn là trụ cột tinh thần, cố vấn giáo dục, thiền chủ và luật sư của Trung ương Ni bộ, luôn nhắc nhở Ni chúng giữ gìn giới luật, an trú trong lục hòa cộng trụ, và thiền môn quy củ. Trong những năm tiếp theo, cùng các Ni trưởng lão miền Nam, Ni trưởng tiếp tục hướng dẫn và truyền trao kiến thức Phật học, luật học, giúp Ni giới nối tiếp mạng mạch Phật pháp.
Năm 2009, khi Phân ban Đặc trách Ni giới (nay là Phân ban Ni giới) thuộc Ban Tăng sư được thành lập, Ni trưởng được cung thỉnh ngôi vị Trưởng Phân ban Ni giới trung ương đầu tiên của Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Dẫu tuổi cao, thân có bệnh duyên, nhưng Ni trưởng vẫn minh mẫn, thể hiện phong thái lãnh đạo đầy trí tuệ, lấy giới luật làm tiêu chí trong ứng xử, tạo niềm tin và định hướng cho Ni giới Việt Nam.
Ni chúng mọi nơi quy ngưỡng về Người như muôn dòng sông hướng về biển. Mọi dịp lễ Tết, An cư, Tự tứ cùng hân hoan tề tựu về ngôi chùa Hải Ấn thọ lời giáo dưỡng thâm trầm, hàng môn đệ và Ni chúng hậu bối luôn cảm niệm vô vàn hạnh phúc được sống dưới ánh tâm linh rạng ngời của Ni trưởng.
Bên cạnh việc hành đạo, Ni trưởng còn dịch thuật nhiều kinh luận quan trọng: Kinh Bách Dụ, Duy Thức Chương, Bát Thức Quy Củ Tụng Trang Chú, Luật tứ phần, San Bổ Thọ Chư Giới Đàn Ni tập, Tỳ Kheo Ni Giới Bổn, Duy Thức Tam Thập tụng, Thành Duy Thức luận, Kinh Nhật Tụng, Nghi Thức An Cư, Tự Tứ, cùng nhiều bài giảng về cuộc sống, cái chết và tiến bộ của phụ nữ. Những tác phẩm này không chỉ là nguồn học liệu quý, mà còn là nền tảng giúp Ni giới duy trì truyền thống học thuật và tu tập.
Vào sáng ngày Rằm tháng Bảy năm Ất Mùi (2015), Ni trưởng thâu thần viên tịch, trụ thế 92 năm, hạ lạp 71 năm. Sự ra đi của Người để lại niềm kính tiếc sâu sắc cho Ni giới nước nhà, nhưng hạnh đức của Người mãi là tấm gương sáng cho nhiều thế hệ Ni chúng hậu học soi vào mà sửa mình để tấn tu đạo nghiệp
Ni trưởng Huyền Huệ – một bậc Tôn sư khả kính, Thạch trụ của Ni giới Việt Nam, đã hiện diện chín mươi hai năm trên cõi đời, dành hơn bảy thập niên để phụng sự Tam bảo, hoằng truyền chánh pháp, tiếp dẫn hậu lai, và xây dựng nền nếp tu học trang nghiêm cho Ni chúng nước nhà.
Từ thuở thanh xuân phát nguyện xuất trần, cho đến những năm tháng cuối đời an nhiên trong tiếng niệm Phật, Ni trưởng luôn là tấm gương sáng ngời về đức độ, đạo hạnh, giới hạnh và tinh thần kiên định trên con đường giải thoát. Người là hiện thân của giới luật sống động, là nguồn suối từ bi nuôi dưỡng bao thế hệ Ni lưu khắp mọi miền đất nước.
Trong từng cử chỉ, lời nói, dáng đi, ánh nhìn, đều toát ra phong thái của bậc chân tu: nghiêm mà từ, giản dị mà sâu sắc, khiêm cung mà mẫu mực. Cuộc đời Ni trưởng là minh chứng hùng hồn cho chân lý: “Giới là thuyền bè đưa người vượt biển sanh tử, định là ngọn đèn soi tỏ đường đi, tuệ là mặt trời xua tan bóng tối vô minh.”
Trên cương vị Trưởng Phân ban Ni giới Trung ương, Ni trưởng đã đặt nền móng và định hướng cho sự phát triển bền vững của Ni giới Việt Nam thời hiện đại: giữ gìn giới luật thanh tịnh, chuyên tu tinh cần, và dấn thân phụng sự xã hội bằng tâm từ bi vô lượng. Từ Đạo tràng Hải Ấn trang nghiêm cho đến khắp các tự viện trong và ngoài nước, dấu ấn của Ni trưởng vẫn trường tồn vượt năm tháng.
Khi thân tứ đại trả về với cát bụi, hương giới đức và đạo hạnh của Người vẫn lưu lại trong lòng Ni giới Việt Nam như ánh lửa không bao giờ tắt. Từ những hàng Ni trẻ đang ngày đêm học giới, đến những vị Ni trưởng đương thời đang tiếp nối gánh vác, tất cả đều hướng về Ni trưởng với lòng biết ơn vô hạn – vì chính Người đã thắp sáng con đường, đã vạch rõ phương hướng, đã truyền trao một dòng máu đạo tâm bất tận.
Hôm nay, khi nhìn lại hành trạng một đời của Ni trưởng, chúng con càng thấm thía giá trị của một kiếp người hiến trọn cho đạo pháp. Từ tiếng mõ chiều buông, từ khói hương nghi ngút trên bàn thờ Tổ, dường như vẫn vọng lên đâu đây lời giáo huấn của Ni trưởng: “Học để mở trí – Tu phải giữ giới, đạt định và chứng tuệ. Tướng từ tâm sanh, do vậy tâm là gốc của muôn pháp. Phải luôn cẩn trọng, chớ buông lung.”
Thế hệ Ni chúng nguyện khắc ghi lời dạy ấy, tiếp nối hạnh nguyện của Ni trưởng, nguyện tinh tấn tu học, nghiêm trì giới luật, làm rạng rỡ tông phong, tiếp nối mạng mạch Tăng-già, đem ánh sáng chánh pháp soi chiếu khắp nhân gian, để lòng từ bi của Đức Phật mãi lan tỏa trong từng nhịp sống quê hương.
Chùa Thiền Quang – Phan Thiết
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Ni trưởng Thích Nữ Như Đức, 2009, Lược sử Ni giới Bắc Tông, NXB Tôn giáo:
Tiểu sử Ni trưởng Thích Nữ Huyền Huệ, bản đánh máy, lưu hành nội bộ
