Cung kính tưởng niệm nhân Húy nhật Sư trưởng lần thứ 27
Tháng Giêng năm Bính Ngọ này, khi những đóa mai vàng chớm nở cũng là lúc Ni giới chúng ta lắng lòng hướng về ngày húy kỵ của Sư trưởng Thích Nữ Như Thanh – bậc Đại thụ đã đặt những viên gạch đầu tiên cho ngôi nhà ngôn luận mang tên Hoa Đàm từ mùa Xuân năm Quý Sửu 1973. Nhìn lại hành trình 53 năm, ta chợt nhận ra: Hoa Đàm không chỉ là một tờ báo, đó là một di sản sống, là chứng nhân cho bản lĩnh và đức hạnh của Ni giới.
Người xưa thường nói: “Thầy truyền chữ là giáo sư, thầy truyền đạo là Đạo sư, thầy truyền đức là Tôn sư”. Với Ni giới, Sư trưởng thượng Như hạ Thanh chính là một vị Tôn sư mẫu mực. Trong đạo Phật, sự truyền thừa không chỉ nằm ở văn tự (Văn giáo) mà quan trọng hơn cả là sự truyền trao bằng chính đời sống thực nghiệm (Thân giáo). Tài năng của Người không nằm ở những danh vị thế gian, mà nằm ở khả năng chuyển hóa khổ đau cho đệ tử và quần chúng bằng một tâm hồn tĩnh lặng như mặt hồ thu.
Dựa trên các tham luận tại Hội thảo khoa học về Ni giới Việt Nam, vai trò của các bậc Trưởng lão Ni trong việc gìn giữ giới luật và chấn hưng giáo dục là nền tảng cốt lõi cho sự tồn vong của đạo pháp. Sư trưởng Như Thanh đã hiện thực hóa điều đó bằng một trí tuệ “Duy tuệ thị nghiệp”. Người uyên bác nội điển, am tường ngoại điển, dùng ngòi bút làm phương tiện để khơi dòng tuệ giác. Đức hạnh của Người chính là làn gió mát xoa dịu những tâm hồn khô cằn giữa buổi giao thời của lịch sử. Như những vần thơ tán thán:
“Người đi gieo hạt giống lành,
Cho đời thêm thắm, cho cành thêm tươi.
Chẳng vì danh lợi hoa cười,
Chỉ vì bản nguyện cứu người trầm luân.”
Nếu nhìn lại bối cảnh báo chí Phật giáo Việt Nam những năm 1970, chúng ta sẽ thấy một thực tế: Phần lớn các ấn phẩm như Từ Quang, Đuốc Tuệ… đều do chư Tăng chủ trương. Sự ra đời của tờ Hoa Đàm năm 1973 dưới sự chủ bút của Sư trưởng Như Thanh mang ý nghĩa như một sự khẳng định vị thế độc lập. Đây không chỉ là một diễn đàn thông tin, mà là một “Tuyên ngôn văn hóa” của Ni giới: Khẳng định rằng người nữ trong cửa thiền không chỉ có khả năng tu tập âm thầm mà còn có đủ bản lĩnh để lãnh đạo tư tưởng, kiến tạo văn hóa và đóng góp vào dòng chảy học thuật của dân tộc, cùng Đại Tăng hoằng dương chánh pháp.
Sư trưởng đã nhìn thấy sức mạnh của truyền thông từ rất sớm. Người không muốn Ni giới bị giới hạn trong bốn bức tường tự viện, mà phải vươn xa, kết nối và sẻ chia. Hoa Đàm thời ấy chính là nhịp cầu nối liền trái tim của những người con Phật, nơi gửi gắm những trăn trở về đạo hành và những định hướng giáo dục cho thế hệ Ni trẻ. Đó chính là sự tự tôn từ gốc rễ, một sự tự tôn không kiêu mạn nhưng đầy kiên định.
Lịch sử của tờ báo Hoa Đàm cũng thăng trầm như chính lịch sử của dân tộc. Có những giai đoạn dài tờ báo phải tạm ngưng hoạt động do biến động thời cuộc. Nhiều người nhìn vào đó và gọi là sự đứt gãy, nhưng dưới lăng kính thiền quán, đó chính là sự “ẩn mình” của đóa sen dưới lớp bùn sâu để chờ đủ duyên lành lại bùng lên sức sống.
Hành trình từ năm 1973 đến nay đã trải qua 53 năm, với hơn 150 kỳ báo được phát hành. Con số ấy không chỉ là những trang giấy xếp chồng lên nhau, mà là nhịp thở của văn hóa Ni giới qua nhiều thế hệ. Nó minh chứng cho bản lĩnh “thân nữ nhi nhưng chí nam nhi” của Sư trưởng và hàng hậu học. Dù trong nghịch duyên, dù đối mặt với những khó khăn về kinh tế hay sự thay đổi của công nghệ số, Hoa Đàm vẫn chưa bao giờ mất đi bản sắc. Sự ngắt quãng về mặt thời gian không thể cắt đứt được huyết mạch tâm linh vốn đã được Sư trưởng kết tinh bằng cả một đời phụng sự.
Kế thừa trong đạo Phật không phải là một sự sao chép rập khuôn, mà là một sự “tiếp nối tâm linh” đầy uy lực. Sư trưởng là gốc rễ vững chãi, và mỗi kỳ báo Hoa Đàm hôm nay chính là một đóa hoa trên ngọn cây cao ấy. Sự kế thừa này được thể hiện rõ nét qua tâm thế của hàng hậu học, mà tiêu biểu nhất là Ni sư Như Nguyệt – người đang âm thầm dấn thân để viết tiếp giấc mơ của Người thầy năm xưa.
Việc duy trì tờ báo đến số 150 trong thời điểm báo giấy đang bị thoái trào không chỉ là làm báo, mà là một hành động “hầu cận” Sư trưởng trong không gian tư tưởng. Người hậu học hôm nay không nhìn Sư trưởng như một tượng đài xa xôi để thờ phụng, mà nhìn Người như một bậc “tiên phong” đầy dũng khí. Sự tiếp nối này đòi hỏi một sự dung hợp tuyệt vời giữa truyền thống và hiện đại: Giữ gìn giới luật tinh nghiêm nhưng phải có tầm nhìn thời đại để ứng dụng công nghệ, đưa chánh pháp đến gần hơn với giới trẻ qua những trang báo tinh tế và sâu sắc.
Người Ni sư trẻ hôm nay không chỉ ngồi trong thiền đường, mà còn đứng trên bục giảng, tham gia các diễn đàn quốc tế và điều hành các tổ chức từ thiện quy mô. Tờ báo Hoa Đàm hôm nay chính là nơi phản chiếu tất cả những chuyển mình ấy. Dựa trên tinh thần của Hội nghị Ni giới thế giới (Sakyadhita), Hoa Đàm đã và đang là tiếng nói đại diện cho một thế hệ phụ nữ Phật giáo tri thức, năng động nhưng vẫn giữ được “chất Ni” đặc trưng: Dịu dàng mà kiên định.
Chúng ta tự hào vì trong khi nhiều ấn phẩm khác có thể đã thoái trào hoặc thay đổi bản sắc để chạy theo thị trường, Hoa Đàm vẫn giữ được cái “cốt cách” của nhà chùa. Đó là cái đẹp của sự giản đơn, cái đẹp của trí tuệ không phô trương. Sự hiện diện của những vị Ni sư tâm huyết, những cộng tác viên thiện lành chính là minh chứng rằng đóa Hoa Đàm vẫn đang tỏa hương, dù là trên trang giấy hay trên không gian số.
Cột mốc 53 năm (1973 – 2026) chính là nhịp cầu quan trọng để chúng ta hướng tới Đại lễ Kim khánh 55 năm vào năm 2028. Đây không chỉ là con số của thời gian, mà là dấu ấn của sự viên mãn. Kim khánh – kỷ niệm vàng – chính là lời khẳng định rằng giá trị của Hoa Đàm đã qua thử thách khắc nghiệt của thời gian mà vẫn sáng lấp lánh như vàng mười.
Trong số báo đặc biệt tưởng niệm Sư trưởng tháng này, chúng ta không chỉ nhắc lại quá khứ để hoài niệm, mà để tiếp thêm năng lượng cho hiện tại. Húy nhật của Sư trưởng chính là ngày “về nguồn” để mỗi người con Phật tự soi lại mình, để thấy rằng hoa Đàm chưa bao giờ tàn nếu chúng ta vẫn còn giữ được lòng mộ đạo và tâm nguyện phụng sự.
Xin khép lại bài viết bằng những vần thơ dâng lên Người thầy kính yêu:
“Thầy đi dệt gấm thêu hoa,
Trò về tiếp bước đường xa thêm gần.
Tài cao đức trọng vẹn phần,
Đàm hoa khoe sắc, thánh chân hiện tiền.”
Dù thế giới có thay đổi ra sao, dù báo giấy có đứng trước muôn vàn thách thức, chỉ cần chúng ta còn giữ được tinh thần “Hoằng pháp vi gia vụ”, đóa hoa Đàm ấy sẽ mãi mãi rực rỡ, viết tiếp những trang sử vàng mà Sư trưởng đã bắt đầu từ mùa Xuân năm ấy.
Yên Hà {ĐSHĐ-151}
