I. Dẫn nhập
Trong bối cảnh đất nước Việt Nam đang từng bước hội nhập và phát triển trên mọi lĩnh vực, vai trò của tôn giáo không còn chỉ dừng lại ở lĩnh vực tâm linh mà còn lan tỏa mạnh mẽ tới các hoạt động xã hội, củng cố quốc gia. Đối với Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN), “Đạo pháp – Dân tộc – Chủ nghĩa xã hội” vừa là tôn chỉ vừa là trách nhiệm. Trong đó, sự hiện diện và hoạt động của Ni giới là một trong những thành phần rất quan trọng, thể hiện tinh thần “tốt đời, đẹp đạo”. Với nhiều lĩnh vực tích cực như: từ thiện, giáo dục, chăm sóc sức khỏe cộng đồng, bảo vệ môi trường, đồng thời đóng góp vào công cuộc “hộ quốc an dân” thông qua việc gìn giữ các giá trị đạo đức truyền thống, tinh thần yêu nước và hòa hợp dân tộc. Các hoạt động này không chỉ giúp ích cho cộng đồng mà còn lan tỏa các giá trị nhân văn Phật giáo tốt đẹp, góp phần xây dựng xã hội văn minh tiến bộ.
II. Nội dung:
1/ Vai trò hộ quốc an dân và hoạt động xã hội của Ni giới.
1.1. Vai trò hộ quốc an dân
Trong suốt chiều dài lịch sử, từ khi Phật giáo du nhập vào Việt Nam, thời nào cũng có những bậc Tăng, Ni thạc đức đứng ra giúp đời hộ quốc an dân như vào thời Lý có Ni sư Thiền sư Diệu Nhân, cư sĩ Ỷ Lan; vào thời cận đại có Ni trưởng Huỳnh Liên, nữ cư sĩ Nhất Chi Mai, và nhiều vị nữ tu… Là những vị tiêu biểu cụ thể trong vai trò hộ quốc an dân, bảo vệ đất nước.
Điều này cho thấy rằng Ni giới không chỉ là một bộ phận phụ trợ trong đời sống tu hành, mà từ rất sớm đã tham gia vào công việc lớn lao của dân tộc – từ chiến tranh giải phóng đến xây dựng đất nước hòa bình đều có sự đóng góp tích cực của Ni giới và nữ Phật tử nói chung.
Giai đoạn hiện đại, Ni giới cũng có tổ chức cơ cấu rõ ràng. Việc thành lập Phân Ban Đặc trách Ni giới Trung ương – nay là Phân ban Ni giới Trung ương (PBNGTW) trực thuộc Ban Tăng sự Trung ương GHPGVN (chính thức từ ngày 1/1/2009) đánh dấu một bước phát triển mới của Ni giới trong Giáo hội.
Ni giới hiện nay nằm trong cấu trúc tổ chức giáo hội, chuyên trách phân ban tham gia vào các hoạt động giáo hội cũng như xã hội, số lượng Ni chúng và các tự viện do chư Ni quản lý ngày càng đông đảo. Hiện nay, theo “Số liệu thống kê báo cáo tổng kết của PBNGTW toàn quốc năm 2023”1 thì có hơn 6.351 tự viện Ni, hơn 22.377 chư Ni đang tu học và hoạt động phụng sự Giáo hội và phục vụ nhân sinh. Như vậy, Ni giới đã được khẳng định là bộ phận không thể thiếu trong GHPGVN – vừa giữ gìn truyền thống tu hành, vừa tham gia các hoạt động tích cực vào đời sống xã hội. Đó chính là tinh thần “hộ quốc an dân”.
1.2. Hoạt động xã hội của Ni giới
Hiện nay, Ni giới Việt Nam đã và đang tích cực đóng góp cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước trên nhiều lĩnh vực hoạt động như: y tế, giáo dục, an sinh xã hội, từ thiện nhân đạo, bảo vệ môi trường, … Hầu hết 70% các tự viện Ni trong cả nước đều tham gia hoạt động tích cực “ích đời lợi đạo”.
Để rõ hơn về số liệu hoạt động, bài viết này xin được trích dẫn một số cơ sở Ni hoạt động trong tỉnh Lâm Đồng như:
- Phục vụ y tế, phòng đông y từ thiện nhằm chăm sóc sức khỏe cộng đồng, các chùa đang hoạt động như: chùa Quảng Hương (Đức Linh), chùa Phước Minh (Hàm Kiệm), chùa Phước An (Hàm Thạnh), chùa Linh Quang (Sơn Mỹ), Tịnh thất Hoa Lâm (Hàm Thuận Nam), đã nhiều năm qua phục vụ chăm sóc miễn phí về y tế cho hàng ngàn bà con địa phương và thập phương.
- Cơ sở nuôi trẻ, chăm sóc người già ở các tự viện Ni như là: chùa Phước Thiện (Hàm Tân), cơ sở nuôi dạy trẻ mồ côi và người già neo đơn tại Đạo tràng Hương Nghiêm (Đà Lạt), cơ sở nuôi dưỡng chăm sóc trẻ em Lục Hòa và trường mầm non Bồ đề Nhí do chùa Nguyên Không (Đức Trọng) đảm nhiệm, chùa Nguyên Không cũng có một cơ sở dưỡng lão Nguyên Tâm chăm sóc người già ở Tam Bố, Di Linh, Nhóm trẻ Mầm non (Đạ Huoai)…
Ni giới tại các tự viện trên cả nước tích cực tham gia công tác từ thiện xã hội như xây dựng nhà tình thương, nuôi dưỡng người già neo đơn, trẻ mồ côi, chăm sóc người khuyết tật và hỗ trợ người khó khăn. Các hoạt động nổi bật gồm tổ chức “chợ 0 đồng”, cứu trợ thiên tai, dịch bệnh, Phát thuốc, tặng học bổng, xe đạp, xe lăn… Theo thống kê Phân ban Ni giới trung ương trong nhiệm kỳ 2017-2022, Ni giới đã xây dựng hơn 500 căn nhà tình thương, khám chữa bệnh cho hơn 10.000 lượt người, cấp hàng triệu suất “cơm không đồng”, và thực hiện các chương trình cứu trợ, hỗ trợ giáo dục với tổng kinh phí trên hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.
Bảo vệ môi trường
Chư Ni đã hướng dẫn, khuyến khích Phật tử trồng cây xanh phủ đồi trọc, vệ sinh môi trường xung quanh, không xả rác thải bừa bãi, giữ gìn không gian xanh sạch đẹp.
Giáo dục và đào tạo
Một trụ cột khác là lĩnh vực giáo dục. Ni giới tham gia giảng dạy, tổ chức tu học cho chư Ni, đào tạo thế hệ trẻ đồng thời mở rộng hoằng pháp trong cộng đồng. “Các vị Trưởng lão Ni nghiên cứu Phật pháp uyên thâm, nghiêm trì giới luật, hành thiền đắc định…” 2 Chư Tôn Đức Ni tại các tự viện đã đào tạo nhiều lớp Ni tài, có học vấn, đạo hạnh, góp phần hoằng truyền Phật pháp và phụng sự nhân sinh. Ni giới tham gia giảng dạy tại các trường Phật học và mở cơ sở mầm non, nuôi dạy trẻ em vùng sâu vùng xa, vun bồi những giá trị nhân văn và gieo hạt giống thiện lành, đưa Phật pháp vào đời sống trẻ thơ từ sớm.
Hoằng pháp:
Hiện nay chư Ni khắp cả nước đang tham gia thuyết giảng ở nhiều trường Phật học, thế học và tại các Đạo tràng tu tập. Tổ chức các khóa tu Mùa hè cho sinh viên học sinh, khóa tu Một ngày an lạc, khóa tu Phật thất, các lớp giáo lý căn bản,…. Nhằm đưa giáo lý Phật đà đi vào đời sống thực tiễn, lợi lạc nhân sinh, “Hoằng truyền Chánh pháp, báo Tổ ân đức”.
Xây dựng tinh thần đoàn kết hòa hợp:
Củng cố đoàn kết – hòa hợp xã hội: Hoạt động của Ni giới cũng góp phần thúc đẩy tinh thần hòa hợp tôn giáo, tránh sự phân biệt chia rẻ tôn giáo, đoàn kết Tăng Ni không phân biệt giới tính – bình đẳng giới, góp phần ổn định xã hội. Trong bài “Phật Giáo và bình đẳng giới” tác giả viết:
“… Sau hơn một thế kỷ đấu tranh, quyền của phụ nữ đã được xã hội công nhận. Vai trò, vị trí, và hoạt động của phụ nữ đã được cải thiện nhiều so với mấy ngàn năm trước. Phụ nữ đã có mặt trong mọi hoạt động: chính trị, kinh tế, văn học, giáo dục, nghệ thuật, khoa học, v.v. Ở một số quốc gia, phụ nữ đã có thể chiếm được vị trí lãnh đạo số một” 3
Điều này không chỉ là phát triển nội bộ mà còn hướng ra cộng đồng, xã hội lớn hơn. Như vậy, Ni giới đang hiện hữu với nhiều vai trò thiết thực: từ hỗ trợ an sinh xã hội, giáo dục, tới đồng hành dân tộc. Vai trò này chính là biểu hiện của trách nhiệm “hộ quốc, an dân”.
Nâng cao đời sống tinh thần: Các hoạt động của Ni giới giúp nâng cao đời sống tinh thần cho người dân, mang đến sự an lạc, bình yên trong cuộc sống.
Thúc đẩy hòa hợp dân tộc: Ni giới tích cực tham gia các hoạt động tôn giáo, văn hóa nhằm tăng cường sự đoàn kết, hòa hợp giữa các tôn giáo và mọi tầng lớp nhân dân, góp phần xây dựng một xã hội hòa bình và ổn định.
2. Thực hiện tinh thần “tốt đời, đẹp đạo”
Cụm từ “tốt đời, đẹp đạo” mang hàm nghĩa kép: “tốt đời” nghĩa là sống tốt trong đời thường, góp phần cho cộng đồng, xã hội; “đẹp đạo” nghĩa là sống đẹp theo đạo – tu hành nghiêm trì, hành đạo đúng, làm gương về đạo đức và tâm linh.
Tốt đời: Ni giới trong hoạt động từ thiện – xã hội, giáo dục, chăm sóc người nghèo – chính là sống tốt trong đời thường. Chư Ni không chỉ tu hành trong chùa mà bước ra ngoài xã hội, giúp đỡ người nghèo, tham gia hỗ trợ cộng đồng. Như Ban Tôn giáo Chính phủ viết rằng: “Ni giới đã và đang tích cực đóng góp cho y tế, giáo dục, an sinh xã hội và từ thiện nhân đạo.”
Đẹp đạo: Đồng thời, Ni giới vẫn giữ gìn giới luật, tu học, và hoằng pháp. Bài viết “Đức tính dấn thân của Ni giới Việt Nam” ghi nhận: “Chư Tôn Đức Ni đã thể hiện trọn vẹn ý nghĩa tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn, dù các ngài nhập thất chuyên tu hay dấn thân hành đạo…”
Như vậy, dấn thân không làm phai nhạt việc tu hành mà chính là biểu hiện của việc “đạo” được sống giữa đời mà Phật Hoàng Trân Nhân Tông đã viết trong quyển “Hòa quang đồng trần”.
Sự hòa quyện giữa đời và đạo: Hoạt động xã hội của Ni giới không được tách khỏi đạo hạnh – mà chính là diễn đạt của tinh thần tốt đời đẹp đạo. Khi Ni giới tham gia công tác xã hội, hỗ trợ cộng đồng, họ đang thực hiện “ích đời” (lợi người) và đồng thời “lợi đạo” (lợi cho đạo Pháp) – góp phần cho hai mục tiêu của GHPGVN là Dân tộc và Đạo pháp. Điều này nhấn mạnh rằng hoạt động của Ni giới không chỉ vì bản thân mà vì cộng đồng và vì Tổ quốc.
Ý nghĩa đối với cộng đồng và quốc gia: Khi Ni giới thực hiện tốt tinh thần “tốt đời, đẹp đạo”, họ góp phần tạo ra môi trường xã hội có đạo đức, có trách nhiệm, từ đó củng cố niềm tin của người dân vào tôn giáo và tăng cường sự ổn định xã hội. Sự tham gia của Ni giới trong giáo dục, y tế, an sinh xã hội giúp nâng cao chất lượng đời sống nhân dân – đó chính là “an dân”. Hơn nữa, khi Ni giới đồng hành với dân tộc trong các giai đoạn lịch sử – đó chính là “hộ quốc”. Như một bài viết: “… Nguồn lực chư Ni trẻ để tham gia đào tạo và xây dựng hệ thống giáo dục mầm non, thể hiện tinh thần nhập thế và chia sẻ trách nhiệm với xã hội…” 4
Những đóng góp này góp phần thực hiện sứ mạng lớn lao của GHPGVN.
3. Thách thức và triển vọng:
Dù đã có nhiều đóng góp tốt đẹp, Ni giới cũng đứng trước một số thách thức:
Cân bằng giữa tu hành và dấn thân xã hội: Khi Ni giới bước mạnh ra đời để tham gia xã hội, cần đảm bảo không mất đi bản sắc tu hành và giới hạnh. Điều này đòi hỏi sự giáo dục, đào tạo tốt, và môi trường hành đạo phù hợp.
Nâng cao chuyên môn và quản lý tổ chức: Với phạm vi hoạt động ngày càng mở rộng, Ni giới cần tăng cường năng lực tổ chức, quản lý, tích hợp giữa truyền thống và hiện đại.
Bối cảnh hội nhập, đa dạng hóa tôn giáo và giá trị xã hội: Ni giới cần thích ứng với xu hướng toàn cầu hóa, đa dạng văn hoá, đồng thời bảo vệ bản sắc Phật giáo Việt Nam. Triển vọng: Với việc tổ chức cơ cấu giáo hội rõ ràng (quyết định chuẩn y nhân sự Phân ban Ni giới Trung ương năm 2023) và với truyền thống vững chắc, Ni giới có cơ hội mở rộng ảnh hưởng tích cực hơn nữa – không chỉ trong chùa mà trong đời sống xã hội. Khi Ni giới thực hiện tốt vai trò “tốt đời, đẹp đạo”, chư Ni không chỉ góp phần cho đạo Pháp mà còn cho dân tộc và xã hội – hiện thực hóa lý tưởng “hộ quốc, an dân”.
III. Kết luận
Tóm lại, sự hiện diện của Ni giới trong GHPGVN là một minh chứng sống động cho tinh thần “ích đời, lợi đạo” – chư Ni không chỉ tu hành mà còn dấn thân, phục vụ cộng đồng và đồng hành cùng dân tộc. Tinh thần “tốt đời, đẹp đạo” mà Ni giới thể hiện có sức lan tỏa mạnh mẽ: từ chùa chiền đến xã hội, từ giáo hội tới cộng đồng dân cư. Trong thời đại mới, khi đất nước đang phát triển và hội nhập, vai trò Ni giới càng trở nên quan trọng hơn – không chỉ là người tu hành mà còn là người đồng hành với dân tộc, là nhân tố góp phần vào quá trình xây dựng đời sống đạo đức, ổn định xã hội và phát triển cộng đồng.
Trong xu thế thời đại 4.0 – khi công nghệ, tri thức và toàn cầu hóa phát triển mạnh mẽ – Ni giới Phật giáo Việt Nam càng cần phát huy tinh thần hòa hợp, kết nối và cùng nhau tu học, hành đạo một cách có chọn lọc và trí tuệ. Sự dung hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa đời và đạo, sẽ giúp Ni giới không chỉ giữ vững giá trị tâm linh cao đẹp mà còn lan tỏa tinh thần “tốt đời, đẹp đạo” trong mọi lĩnh vực của xã hội. Khi mỗi Ni chúng ta đều ý thức tu tập, hành trì và phụng sự bằng tâm từ bi, trí tuệ và trách nhiệm, thì hình ảnh Ni giới Phật giáo Việt Nam sẽ mãi tỏa sáng, góp phần hộ quốc an dân, xây dựng một xã hội an lạc và thịnh vượng.
TKN. Thích Nữ Nguyên Minh
- Tài liệu Hội Nghị Tổng Kết Công Tác Phật Sự Năm 2023 và Phương Hướng Hoạt Động Năm 2024 của PBNG TW
- Https://phatgiaodaklak.org/mobile/vai-tro-cua-ni-gioi-viet-nam-trong-thoi- ky-hoi-nhap.html
- Https://thuvienhoasen.org/a18561/phat-giao-va-binh-dang-gioi
Https://daibieunhandan.vn/toa-dam-khoa-hoc-ni-gioi-thu-do-ke-thua-truy- en-thong-hoi-nhap-va-phats-trien-10363635.html
Tài liệu tham khảo
Ni giới Việt Nam cùng Phật giáo trong dòng chảy lịch sử. Truy cập tại:
Https://phatgiao.org.vn/ni-gioi-viet-nam-cung-phat- giao-trong-dong-chay-lich-su-d37923.html
Ban Tôn giáo Chính phủ. Ni giới Việt Nam – Những bông sen thơm ngát trong lòng Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Truy cập tại:
Https://btgcp.gov.vn/doi-song-tin-nguong-va-ton-giao/ ni-gioi-viet-nam—nhung-bong-sen-thom-ngat-trong-long- giao-hoi-phat-giao-viet-nam-postywnvqakqvk.html
Đức tính dấn thân của Ni giới Việt Nam. Truy cập tại: https://phatgiao.org.vn/duc-tinh
Vai trò của Ni giới Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.
Truy cập tại:
Https://phatgiaodaklak.org/mobile/vai-tro-cua-ni-gioi- viet-nam-trong-thoi-ky-hoi-nhap.html
Phật giáo và bình đẳng giới. Truy cập tại: https://thuvienhoasen.org/a18561/phat-giao-va-binh-Dang-gioi
Tọa đàm khoa học: “Ni giới Thủ đô: Kế thừa truyền thống, hội nhập và phát triển”. Truy cập tại Https://daibieunhandan.vn/toa-dam-khoa-hoc-ni- gioi-thu-do-ke-thua-truyen-thong-hoi-nhap-va-phat- trien-10363635.html
Tài liệu Hội Nghị Tổng Kết Công Tác Phật Sự Năm 2023, PBNG TW.
