Hương đức hạnh bay ngược chiều gió,
Xứ suối thông rạng rỡ đạo vàng.
Cao thanh giáo pháp huy hoàng,
Nguyên lai bản tánh: một màu chơn như.
Dẫn nhập
Như hạt sương mai đọng trên cánh sen đầu hạ, đạo Phật vẫn lặng lẽ nuôi dưỡng tâm hồn nhân thế suốt hơn hai ngàn năm. Trong dòng chảy ấy, Ni giới Việt Nam là mạch nguồn thanh tịnh, thừa hưởng hạnh nguyện từ Đức Thánh Tổ Ni Đại Ái Đạo – bậc khai sáng con đường tu chứng cho hàng Ni lưu. Từ ngọn đuốc ấy, bao lớp sư Ni đã tiếp nối ánh sáng trí tuệ và lòng bi mẫn, dựng xây nên nền tảng vững chắc cho Ni giới Việt Nam hôm nay. Giữa vườn sen đạo pháp đang rộ nở ấy, Ni trưởng Thích Nữ Thông Hoàn như một đóa sen vàng, lặng lẽ tỏa hương giới điểm tô cho đời, làm rạng danh truyền thống phạm hạnh của Ni giới Việt Nam.
Mầm sen tinh khiết
Ni trưởng Thích Nữ Thông Hoàn, thế danh Hồ Thị Mỹ Khê, sinh năm 1942 tại Quảng Trị, trong một gia đình có truyền thống kính tin Tam Bảo. Từ thuở nhỏ, Sư đã có duyên lành với cửa Phật, thường theo cha mẹ đi lễ, tham gia sinh hoạt Gia đình Phật tử, gieo mầm Bồ đề từ những ngày thơ ấu.
Sương tan thấy rõ lối về,
Trầm hương quyện tỏa bốn bề an yên.
Khi tâm hội đủ thắng duyên,
Bồ đề khởi phát, tinh chuyên tu hành.
Năm 1960, khi tròn 19 tuổi, Sư được Sư bà Tâm Đăng (Hạnh Viên) làm lễ thế phát tại chùa Sư nữ Linh Sơn, Nha Trang. Ba năm sau, trong bối cảnh Pháp nạn Phật giáo diễn ra khốc liệt, Sư thọ giới Sa di Ni. Giữa những biến động của thời cuộc, lòng nữ tu trẻ dấy lên khát nguyện dâng trọn thân tâm cho đạo pháp – một quyết tâm mãnh liệt, nhưng cũng thấm đẫm nỗi đau trước thực tại bức bách của dân tộc và tôn giáo. Dù đã từng nung nấu ý nguyện thiêu thân, nhờ sự can ngăn kịp thời của chư huynh đệ và tấm lòng từ bi của Bổn sư, Ni trưởng được hóa giải bằng nghi thức tấn hương ba nén trên cánh tay trái – dấu ấn trọn đời nhắc nhở về chí nguyện thuở ban đầu.
Đèn khuya sáng, trăng lên cao,
Trang Kinh cũ mở, lòng sao yên bình.
Đông tàn, Xuân lại hiện sinh,
Thọ nhận giới pháp, đăng trình thoát mê.
Trong các năm 1966, 1968 và 1970, Sư lần lượt thọ giới Thức xoa ma na, Tỳ kheo ni và Bồ Tát giới. Dù thân nhi nữ, nhưng chí hướng của Sư vững vàng như bậc trượng phu. Hành trình tu học của Ni trưởng luôn lặng thầm nhưng trọn vẹn – tự lợi và lợi tha, lấy tam vô lậu học là suối nguồn thanh khiết nuôi lớn giới thân huệ mạng.
Vườn thiền sen nở
Năm 1970, Ni trưởng nhận trọng trách làm Hiệu trưởng trường Bồ Đề Linh Sơn tại Nha Trang – một bước ngoặt quan trọng trong hành trình phụng sự đạo pháp và đào tạo Ni giới. Sau ngày đất nước thống nhất, Sư về chùa Long Nhiễu (Thủ Đức), đảm nhiệm vai trò Quản chúng và giảng dạy Luật học trong suốt 15 năm, góp phần vun đắp kiến thức và tâm hồn cho nhiều thế hệ Ni sinh.
Từ năm 1998 đến 2003, Ni trưởng có duyên công tác Phật sự tại Anh quốc, mở rộng tầm nhìn và kết nối với cộng đồng Phật tử quốc tế. Trở về quê hương, Ni trưởng ấp ủ mong muốn chuyên tu trong tịnh thất thanh tịnh giữa đại ngàn cao nguyên, nơi khí trời trong lành, hương trầm thoảng nhẹ và sương sớm ngân vang lời kinh.
Năm 2005, khi hai Ni trưởng Huệ Đức và Hải Tuệ vì bệnh duyên nên xin rút về chuyên tu, do vậy quý Hòa thượng Minh Chiếu và Toại Châu đã mời Ni trưởng Thông Hoàn đảm nhiệm vai trò quản chúng Đạo tràng Long Châu. Dù tâm nguyện ban đầu là tịnh tu, nhưng trước lời thỉnh cầu chân thành và lòng thương mến đại chúng, Sư đã nhận lãnh trọng trách với tâm nguyện cao cả.
Dẫu biết rằng con đường phụng sự không dễ dàng, Ni trưởng vẫn bền bỉ đi theo ánh sáng của chánh pháp, gieo từng hạt Bồ đề trong lòng người, tạo nhiều thiện duyên để Ni giới ngày càng phát triển vững mạnh.
Đạo tràng Long Châu – Hồ sen thanh tịnh giữa đại ngàn Nằm giữa núi rừng thanh vắng, bên dòng suối uốn lượn của vùng Đại Ninh, Đạo tràng Long Châu hiện lên như một nốt nhạc trầm trong bản thiền ca của xứ cao nguyên yên bình. Đây là nơi hội tụ của Ni chúng khắp huyện Đức Trọng, nơi các hành giả từ nhiều miền cùng về tu học, không phân biệt tông phái, đồng hành trong tinh thần lục hòa cộng trụ, tuân thủ thanh quy thiền môn.
Long mạch hội tụ đất Đại Ninh,
Châu ngọc giới thân tỏa sáng ngần.
Đạo tràng trí tuệ trường lưu mãi,
Tràng hoa phạm hạnh… Vẹn muôn phần.
Tấm lòng của Sư, như dòng suối mát lành, âm thầm gieo hạt từ bi và trí tuệ vào tâm khảm của biết bao người. Dưới sự điều hành của Sư, Đạo tràng Long Châu từng bước đi vào nề nếp.
Trong mười năm liền, mỗi Chủ nhật, Sư tổ chức khóa tu niệm Phật cho chư Ni và Phật tử. Vào mùa An cư kiết hạ, Sư không ngừng sách tấn, nhắn nhủ đại chúng: phải giữ gìn tịnh giới như giữ tròng con mắt, chỉ có tinh tấn tu học mới diệt trừ nội ma ngoại chướng, như vậy mới có thể báo đền tứ ân trong muôn một. Sư là người trực tiếp giảng luật học cho Ni chúng, đồng thời phân công giáo thọ giảng dạy đầy đủ các môn Giới luật, Nghi lễ, Quy Sơn Cảnh Sách… Tạo nền tảng vững chắc cho hành giả trẻ trên con đường tu học.
Mười bốn mùa mưa nắng trôi qua, Sư vẫn miệt mài lo lắng cho đại chúng từng miếng ăn giấc ngủ, từng buổi học, thời công phu. Hình ảnh Sư lên lớp giản dị mà nghiêm trang, từng lời giảng như thấm vào lòng người, để lại ấn tượng thân thương, gần gũi.
Đạo tràng Long Châu đã trở thành mái nhà tinh thần vững chãi, là điểm tựa an lành cho những người ẩn tu, dành cho những ai muốn tìm về sự thanh tịnh giữa nhịp sống đời thường ồn ào. Dưới sự dìu dắt của Ni trưởng Thông Hoàn, nơi đây không chỉ là chốn tu hành mà còn là ngọn đèn soi sáng cho Ni giới, lan tỏa ánh sáng Phật pháp rộng khắp vùng cao nguyên.
Hương sen thanh khiết – Cống hiến âm thầm
Bên cạnh việc quản chúng, Ni trưởng còn tích cực tham gia công tác Phật sự của Giáo hội Phật giáo tỉnh Lâm Đồng. Với nhiều nhiệm kỳ đảm nhiệm các vị trí quan trọng như Phó ban Trị sự huyện Đức Trọng (2005–2016), Ủy viên Ban Pháp chế tỉnh, Phó Giám luật Phân ban Ni giới tỉnh và Chứng minh Phân ban Ni giới tỉnh từ năm 2017 đến nay. Trong các Đại Giới Đàn do tỉnh nhà tổ chức, Sư được cung thỉnh làm Yết Ma, Giáo thọ A xà lê– vai trò đòi hỏi phẩm hạnh và giới đức vẹn toàn.
Với tấm lòng từ bi bao la, Ni trưởng luôn hướng về những mảnh đời khó khăn, sẵn sàng sẻ chia và hỗ trợ. Năm 2020, Sư cùng Ni chúng đến Quảng Trị cứu trợ đồng bào chịu thiệt hại bởi lũ lụt, đồng thời giúp đỡ bệnh nhân tại Lâm Đồng và TP.HCM.
Đặc biệt trong năm 2021, khi dịch bệnh Covid-19 lan rộng, Ni trưởng đã trích 500 triệu đồng từ quỹ hậu sự riêng để đóng góp vào quỹ vaccine của tỉnh, hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cho Tăng Ni và người dân. Đây không chỉ là nghĩa cử cao đẹp mà còn là sự sống động của tinh thần “vô ngã vị tha”, tấm gương sáng cho mọi người noi theo.
Ánh sen rạng rỡ – Hành hương và truyền lại ngọn đuốc
Năm 2017, chuyến hành hương đến Ấn Độ đưa Ni trưởng đi chiêm bái các di tích thiêng liêng tại Vaiśālī – nơi Tổ Ni Di Mẫu thành lập Ni đoàn đầu tiên. Trước những dấu tích lịch sử ấy, từng viên đá, từng nền gạch cổ như vọng lại tiếng kinh của thời Đức Phật, khiến Sư xúc động sâu sắc. Ni trưởng nhắn nhủ hậu học: “Phải lấy Giới luật làm Thầy. Phải lấy Bát Kỉnh pháp làm nền tảng tu học”. Bởi chỉ khi tôn kính và thực hành giới pháp thì tu sĩ mới giữ vững được tâm đạo, xứng đáng là con gái của dòng họ Thích, mang trong lòng chí nguyện giải thoát giữa thế gian đầy nhiễu nhương.
Dòng thời gian chuyển luân hơn hai nghìn năm, bao lớp Tổ sư đã ra đi, nhưng ánh sáng giới đức vẫn vẹn nguyên. Dẫu cuộc sống hôm nay nhiều đổi thay, từ vật chất đến tinh thần, nhưng trong nếp sống thiền môn, giới luật vẫn là cội nguồn an ổn. Các Ni trẻ, đặc biệt là những vị mới bước vào đạo, rất cần sự dìu dắt của bậc trưởng thượng. Bởi thiếu đi ánh đuốc soi đường, tâm dễ nghiêng ngã trước những cám dỗ cuộc đời.
Ni trưởng Thông Hoàn thấu hiểu điều đó nên dù tuổi đã cao, sức đã yếu, Sư vẫn thường nhắc nhở trong các buổi Bố tát, hành trì: hãy lấy giới làm nền tảng, lấy đạo làm đường, giữ thân tâm thanh tịnh, gìn giữ oai nghi. Quan trọng hơn hết, phải luôn tâm niệm sống không chỉ cho bản thân mà còn cho đạo pháp và chúng sanh.
Kết từ
Ni trưởng Thích Nữ Thông Hoàn suốt cuộc đời đã tận hiến cho đạo pháp bằng giới đức thanh tịnh và đạo tâm sâu sắc. Từ những bước đầu gieo mầm Bồ đề, làm Hiệu trưởng trường Bồ Đề, rồi dạy giới cho chúng Long Nhiễu, đến Anh hoằng pháp… Cho đến khi trở thành Quản chúng tại Đạo tràng Long Châu – nơi hội tụ và nuôi dưỡng bao thế hệ Ni chúng – Sư luôn giữ trọn trách nhiệm và tình thương yêu vô biên dành cho Ni giới.
Giữa núi rừng Đại Ninh thanh tịnh, dưới ánh sáng từ bi và trí tuệ của Ni trưởng, Đạo tràng Long Châu không chỉ là mái nhà tinh thần mà còn là ngọn đèn soi đường, khơi dậy lòng tin và sự tinh tấn cho chư Ni trên con đường tu học và hành đạo.
Dù tuổi cao, Ni trưởng vẫn âm thầm dõi theo từng bước chân của các hành giả trẻ, tiếp tục truyền trao hương đạo, giữ gìn truyền thống phạm hạnh. Chính từ tấm gương và sự dìu dắt ấy, thế hệ Ni hôm nay và mai sau sẽ vững vàng hơn trên hành trình giải thoát, góp phần làm rạng rỡ Ni giới Việt Nam.
Ni trưởng dắt dìu chúng Long Châu,
Trưởng dưỡng đạo tâm, vui pháp mầu.
Thông tuệ rạng ngời nơi nhân thế,
Hoàn thành bổn nguyện độ quần sanh.
Hoa Pháp
