Ông có thói quen quét nhà vào mỗi sáng. Cứ tầm 4 giờ sáng, giọt sương còn vương đầy trên lá, ông dậy nấu ấm nước sôi pha trà. Múc mấy gáo nước mưa đổ vào ấm, nhóm lửa, rồi bỏ ra sân quét nhà. Có khi khoảng sân chỉ lác đác vài chiếc lá bàng, lá mận nhưng ông vẫn cứ quét. Quét như là cách tập thể dục, rèn luyện sức khỏe, sự dẻo dai. Ông quét cần mẫn, sạch bong, không còn một cọng rác dù là nhỏ như lá tre. Chỉ chừng 10 phút thôi, ông nghỉ ngơi, vào ngồi trong nhà pha trà uống. Không người đối ẩm, không một ai, chỉ có ông và bóng đêm dày đặc sương rơi. Gà gáy liên hồi thúc giục người đi chợ. Bắt đầu có tiếng réo gọi inh ỏi của người làng, tiếng chó sủa, vịt kêu và cả tiếng trẻ thơ í ới theo mẹ ra chợ. Thanh âm nhộn nhịp theo tiếng gõ tích tắc của đồng hồ. Riêng ông vẫn bình thản, nhìn thời gian chầm chậm đong đưa. Khi ông uống hết bình nước trà thì mặt trời cũng vừa thức dậy. Ông cất tách trà vào trong bàn khách và đi làm công việc thường nhật của mình: đan rổ tre.
Ngôi nhà qua bàn tay tỉ mẩn của ông, sạch không thể chê được. Từ nhà bếp, hành lang, phòng khách cho đến sân vườn. Ở đâu cũng sạch tinh tươm. Có điều, ông không hài lòng với việc đó nên cứ quét suốt ngày. Nghỉ trưa cũng quét, chiều quét, thậm chí tối ông cũng mang chổi đi quét nhà. Thấy thương ông, ba mẹ nhiều lần can ngăn không cho ông ra ngoài quét sân. Vào hừng sáng sương muối rơi đầy, cả nhà sợ ông cảm lạnh rồi ngã bệnh. Nhưng làm sao cấm cản được một khi ông đã quyết. Ông mắng yêu: “Tổ cha bây. Tao già rồi còn bệnh nữa sao? Hồi trước, mới có 2 – 3 giờ sáng tao còn đi gặt lúa mò (lúa ngập nước) thì quét nhà có thấm thía gì! Tuổi này mà chết cũng là lẽ thường tình”. Sợ ông giận nên cả nhà thôi không nói nữa. Dù vậy ba tôi vẫn thường xuyên theo dõi sức khỏe của ông.
Thực sự tôi chưa bao giờ biết ông quét nhà vào sớm tinh mơ. Mãi cho đến một hôm, giật mình thức dậy đi vệ sinh, tôi mới thấy ông lom khom quét rác. Thấy tôi còn ngái ngủ, ông bỏ chiếc chổi lá dừa, dẫn tôi đi tiểu. Hình ảnh ấn tượng ấy khiến tôi không thể nào ngủ được, thức luôn đến sáng cùng ông. Hai ông cháu như hai người bạn, ngồi kể chuyện cho nhau nghe. Tôi bắt đầu biết uống nước trà, biết khà khà mỗi khi trà đắng chát. Rồi ông còn dạy tôi cách quét nhà làm sao cho sạch, cho không vương vãi. Ông bảo: “Coi nó đơn giản vậy chớ không dễ đâu con. Cần phải từ từ, không được hấp tấp mà rối tung lên”.
Từ đấy tôi bắt đầu ghiền nghe tiếng chổi giữa không gian tĩnh lặng. Như bị thôi miên, tôi quen giấc, dậy vào lúc 5 giờ. Tôi không bước xuống giường vội, mà nằm nghe tiếng chổi xào xạc trước sân nhà. Tôi còn cảm nhận được tiếng lá rơi, cả hơi thở mạnh và cả giọng ho khục khặc của ông mỗi khi mệt lả. Rồi một ngày, chiếc tách trà lạnh tanh. Ấm nước nguội váng lọ nghẹ nằm buồn thiu trong hốc bếp. Trước sân nhà, lá xếp vàng đầy. Ông bệnh, nằm suốt mấy ngày liền. Bệnh, tất nhiên là quy luật của tạo hóa trong quy trình sinh-lão-bệnh-tử. Nhưng ông lại tỏ ra mình là người khỏe mạnh, cố bước xuống giường mấy lần rồi té ngã. Ông thèm uống nước trà, ăn miếng mứt gừng và nhất là thèm xách chổi ra trước sân nhà quét. Thương ông, tôi hứa thay ông làm việc đó. Công việc quét sân không có gì là khó nhọc, nhưng đòi hỏi phải tỉ mẩn. Bởi có những chiếc lá tre bé xíu cứng đầu, nằm vắt trong kẽ đất, khó mà sạch nếu không dùng chổi hoặc dùng tay từ từ dích lên. Ông nằm được 2 tháng rồi ra đi nhẹ nhàng. Nhẹ nhưng bước chân của ông mỗi sáng thức dậy, đi rón rén sợ mọi người trở giấc. Tôi khóc nhiều lắm. Ba mẹ dỗ dành: “Hãy để ông ra đi thanh thản con ơi!”.
Cũng nhờ tiếng chổi của ông mà tôi lớn lên trong sự chăm chỉ, cần mẫn. Quét nhà không chỉ là công việc thuần túy mà còn là cách giúp tôi tính cần cù, tỉ mẩn và không vội vàng trước những gian khó của cuộc đời.
Nguyễn Duy {ĐSHĐ-144}
