Trong tiến trình phát triển của Ni giới Việt Nam, việc nhận diện và khẳng định vai trò của các bậc Ni trưởng khai sơn tại từng địa phương là yêu cầu cấp thiết, nhằm kiến tạo nền tảng tri thức cho sự phát triển bền vững của Ni đoàn trong thời đại mới. Tuy nhiên, so với các nghiên cứu chuyên sâu về chư Tổ Tăng, số lượng công trình tập trung vào hành trạng của các vị Tổ Ni, đặc biệt tại những vùng cao nguyên như Lâm Đồng, vẫn còn hạn chế, rời rạc và thiếu tính hệ thống.
Nhìn từ thực tế, người viết chọn khảo cứu về ảnh hưởng của Ni trưởng Từ Hương – vị Tổ Ni khai sơn Linh Phong Ni Tự, như một cách tiếp cận cụ thể, nhằm góp phần làm rõ vai trò kiến thiết nền tảng giới luật, đạo phong và đào tạo Ni giới tại cao nguyên Lâm Đồng từ nửa sau thế kỷ XX đến nay. Đề tài không chỉ nhằm ghi nhận công hạnh của một bậc tiền bối đã âm thầm đóng góp trong suốt hành trình truyền trì mạng mạch Ni lưu, mà còn đặt ra vấn đề làm thế nào để di sản tinh thần ấy tiếp tục được gìn giữ, phát triển và chuyển hóa thành mô hình kiểu mẫu trong bối cảnh hiện đại. Bằng cách kết nối hành trạng của Sư bà với hiện thực tu học ngày nay, bài viết kỳ vọng mở ra hướng nhìn vừa kế thừa vừa ứng dụng, giúp nhận diện rõ hơn giá trị của Ni đoàn Lâm Đồng trong dòng chảy Phật giáo đương đại.
1. Ni trưởng Từ Hương: Người khai mở dòng mạch Ni giới Đà Lạt
Từ giữa thế kỷ XX, tại cao nguyên Lâm Đồng, dấu ấn của giới pháp Ni giới Bắc tông bắt đầu hình thành và khẳng định vị thế bền vững trong dòng chảy Phật giáo Nam Trung Bộ. Trong tiến trình định hình, không thể không nhắc đến Cố Ni trưởng thượng Từ hạ Hương, pháp hiệu Diệu Hòa – bậc Tổ Ni khai sơn, người đã đặt nền móng đầu tiên cho một truyền thống tu học thanh tịnh, giới luật nghiêm trì tại Đà Lạt, mở đầu cho lịch sử Ni đoàn Bắc tông ở cao nguyên.
Để hiểu trọn vẹn đóng góp của Ni trưởng, cần xét lại bối cảnh sơ khai của vùng đất Đà Lạt – Lâm Đồng, vốn là khu vực rừng núi hoang vu, dân cư thưa thớt, đời sống tâm linh chưa định hình. Năm 1921 được xem là dấu mốc khởi đầu cho sự hiện diện của Phật giáo tại địa phương khi Hòa thượng Thích Nhơn Thứ khai sơn Tổ đình Linh Quang1 . Đến năm 1944, Hòa thượng Bích Nguyên khai lập Niệm Phật Đường Trại Hầm – Đa Lợi, tạo cơ sở tín ngưỡng cho cư dân từ Trung Bộ di cư vào vùng đất mới.
Linh Phong Ni Tự, còn gọi là chùa Sư Nữ, tọa lạc tại 72C Hoàng Hoa Thám, phường 10, TP. Đà Lạt, thuộc hệ phái Phật giáo Bắc tông. Chùa do Hòa thượng Thích Bích Nguyên khai sơn vào năm 1946. năm 1947, Ni trưởng Thích Nữ Từ Hương2 chính thức tiếp nhận Trụ trì và tổ chức khai phá đất rừng, mở rộng khuôn viên, kiến thiết chùa, từ đó phát triển thành cơ sở tu học Ni giới quy mô đầu tiên tại tỉnh Lâm Đồng.
Ni trưởng sinh năm 1917 tại Quảng Nam, thế danh Hoàng Thị Phù Dung, pháp danh Tâm Hồng, xuất thân trong gia đình kính tin Tam bảo. Năm 1937, Ni trưởng được thế phát tại chùa Phổ Thiên (Đà Nẵng), sau đó thọ học tại Ni trường Diệu Đức (Huế), và tốt nghiệp Trung đẳng Phật học vào năm 1943, trở thành một trong những vị Ni tiên phong được đào tạo bài bản qua hệ thống học đường Phật giáo hiện đại.
Sau thời gian hành đạo tại Phan Rang, Ni trưởng được Hòa thượng Bích Nguyên giao phó việc tiếp quản khu đất khai sơn, bắt đầu công trình kiến thiết Linh Phong Ni Tự từ năm 1947. Thời kỳ khai sơn ban đầu đầy thử thách: đất chùa vốn là nơi người dân lập bàn thờ cúng cô hồn vào tiết Thanh minh, lại rậm rạp cây rừng, nên bị dân làng phản đối. Tuy vậy, với tâm nguyện “kiến lập Tam bảo giữa rừng núi để làm chốn tịnh tu cho chư Ni”, Ni trưởng đã thuyết phục người dân, mở đường, phá rừng, dựng Niệm Phật Đường, đúc đại hồng chung (năm 1951), dựng cổng Tam quan, tôn tượng Đức Phật A Di Đà, kiến lập Ni viện, nhà khách3, mở rộng khuôn viên chùa.
Năm 1962, Linh Phong Ni Tự chính thức hoàn thiện, trở thành ngôi chùa Ni đầu tiên tại Đà Lạt, đồng thời là trung tâm giới luật và đạo phong của Ni đoàn địa phương. Từ đây, dòng mạch giới pháp và đạo hạnh được truyền thừa, mở ra một giai đoạn mới trong lịch sử phát triển Ni giới tại Lâm Đồng và Tây Nguyên.
2. Truyền thừa giới luật và hình thành hệ giá trị đạo phong
Với việc hoàn thiện cơ sở vật chất và ổn định đời sống tu học ban đầu, Linh Phong Ni Tự từng bước chuyển mình, từ một ngôi chùa mới hình thành, trở thành trung tâm tu học kiểu mẫu của Ni giới Bắc tông tại Lâm Đồng, góp phần định hình bản sắc tu học của Ni đoàn địa phương.
2.1. Giới luật làm nền tảng, đạo phong làm điểm tựa
Trong quá trình kiến thiết và phát triển Linh Phong Ni Tự, Ni trưởng Từ Hương luôn đặt giới luật làm nền tảng tu học, lấy đó làm mạch sống nội tại để duy trì phạm hạnh và định hướng sinh hoạt Ni đoàn. Quan niệm: “Dùng giới để nhiếp tâm, dùng luật để hoằng truyền” trở thành nguyên lý cốt lõi chi phối mọi hoạt động hoằng pháp và đào tạo tại đây.
Từ phương châm ấy, Linh Phong dần hình thành mô hình tu học mang tính hệ thống, kết hợp hài hòa giữa nội điển và hành trì, rèn luyện Giới Định Tuệ làm trụ cột. Trên nền tảng này, một hệ giá trị đạo phong được định hình, thể hiện qua “Lối sống thanh tịnh, nghiêm trang, hòa hợp; gắn kết Kinh – Luật – Luận với Thiền; hành đạo tinh chuyên trong khuôn khổ Bắc tông Việt Nam”.
Giới luật không chỉ hiện diện như lý thuyết, mà còn được truyền trao sinh động qua ba Đại Giới đàn Ni Tịnh Nghiêm (1994), Tịnh Khiết (1999) và Tịnh Hương (2003)4. Tất cả đều được tổ chức tại Linh Phong, dưới sự chứng minh và đàn đầu của Ni trưởng, góp phần duy trì giới thể thanh tịnh và khơi thông mạch giới pháp Bắc tông tại Tây Nguyên.
2.2. Đạo nghiệp phụng sự và sự nối dài mạng mạch truyền thừa
Trong bối cảnh chiến tranh khốc liệt giữa thế kỷ XX, Ni trưởng Từ Hương chọn gắn bó đời mình với rừng núi Đà Lạt, an trú nơi tịnh cảnh Linh Phong, chuyên tâm dựng chùa, nuôi chúng và kiến tạo đạo nghiệp. Hình ảnh Ni trưởng hiện thân giữa miền đất lạnh như biểu tượng kết hợp giữa từ hòa và cương nghị, với lý tưởng hành đạo không quản gian lao, sẵn sàng dấn thân đến bất kỳ nơi đâu đạo pháp cần, nêu cao tinh thần phụng sự, từ hòa và vô úy.
Ngài hành trì phương châm “Cắt ái từ sở thân, xuất gia hoằng Thánh đạo5” không chỉ qua lời dạy mà bằng hành động cụ thể xác lập nề nếp thanh quy, kết hợp thiền – tụng – học trong khuôn khổ sinh hoạt nghiêm cẩn. Dưới sự dẫn dắt của Ni trưởng, nhiều thế hệ Ni chúng đã trưởng thành trong môi trường phạm hạnh mẫu mực. Các vị kế thừa tiêu biểu như Ni trưởng Như Phú, Ni sư Như Tịnh, Ni sư Như Lạc, Ni sư Như Diệu, Ni sư Như Nhẫn, Ni sư Hạnh Tịnh6…, không chỉ đảm nhận trách nhiệm Trụ trì, giảng dạy, mà còn truyền giới, tiếp dẫn hậu học, mở rộng ảnh hưởng của Linh Phong đến nhiều tỉnh thành.
Trong hệ thống tổ chức Ni giới địa phương, hàng đệ tử của Ni trưởng Từ Hương đã kế thừa mạng mạch hoằng pháp và đảm đương Phật sự một cách liên tục, bền vững. Điển hình như, Ni trưởng Huệ Phước, một trong những đệ tử thân cận, từng đảm nhiệm chức vụ Trưởng Phân ban Ni giới GHPGVN tỉnh Lâm Đồng. Hay, Ni trưởng Như Phú – đệ tử y chỉ của Sư bà – đã kế nhiệm vị trí này theo lời ủy thác, đề cử của Ni trưởng Huệ Phước trước khi người viên tịch. Ni trưởng Như Phú hiện đang đảm trách vai trò Trưởng Phân ban Ni giới tỉnh Lâm Đồng và tiếp tục được tín nhiệm giữ chức vụ này trong hai nhiệm kỳ liên tiếp, kể cả sau khi sáp nhập ba tỉnh Bình Thuận – Lâm Đồng – Đắk Nông. Ni trưởng Huệ Huyền, một đệ tử đương vị Trụ trì chùa Linh Phong, hiện cũng đảm nhiệm vai trò Phó Trưởng Phân ban Ni giới tỉnh Lâm Đồng7.
Theo dòng chảy lịch sử Ni giới Việt Nam, hành trạng của Sư bà Từ Hương phản ánh xu hướng phục hưng dòng tu nữ Bắc tông tại địa phương. Từ một trung tâm khiêm tốn giữa rừng thông, Linh Phong vươn lên trở thành mô hình kiểu mẫu về đào tạo Ni chúng tại vùng cao nguyên, góp phần định hình bản sắc tu học bản địa và hòa nhập vào mạch chảy chung của Phật giáo toàn quốc. Những nỗ lực kiến tạo nền tảng giới luật và đạo phong ấy đã tạo nên một di sản quý báu cho hậu thế. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, dòng mạch đó đang đối diện với những thách thức mới.
NS. TS. Như Nguyệt (HL) {ĐSHĐ-151}
- Môn phái kế thừa thực hiện, Kỷ yếu Tưởng niệm Hòa thượng Thích Nhơn Nguyện khai sơn Tổ đình Sắc Tứ Linh Quang, Tài liệu lưu hành nội bộ. 2 Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Tỉnh hội Phật giáo Lâm Đồng (2008), Lược sử những ngôi chùa tỉnh Lâm Đồng, NXB Tôn giáo Hà Nội, tr.136-137.
- Môn phái kế thừa thực hiện, Kỷ yếu Tưởng niệm Hòa thượng Thích Nhơn Nguyện khai sơn Tổ đình Sắc Tứ Linh Quang, Tài liệu lưu hành nội bộ. 2 Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Tỉnh hội Phật giáo Lâm Đồng (2008), Lược sử những ngôi chùa tỉnh Lâm Đồng, NXB tôn giáo, Hà Nội, tr.136-137.
- Lược sử những ngôi chùa tỉnh Lâm Đồng, Sđd, tr.138-139.
- Tưởng niệm Cố Sư trưởng thượng Từ hạ Hương, Viện chủ Linh Phong Ni Tự (1917-2006), Sđd, tr.25-26.
- Nghĩa là, ngay khi xuất gia vào chùa học đạo đã phải rời xa họ hàng thân thuộc, cha mẹ, anh em, bạn bè, cạo bỏ mái tóc xanh, khoác lên mình mảnh áo hoại sắc, nuôi dưỡng trong lòng một hoài bão lớn: “hoằng Thánh đạo”. Xem thêm: Thích Nữ Như Luật (2019), Giới luật là yếu tố cơ bản của người xuất gia, https://thuvienhoasen.org/a32313/chuong-1-thao-luan-ve-viec-xuat-gia 7 Tưởng niệm Cố Sư trưởng thượng Từ hạ Hương, Viện chủ Linh Phong Ni Tự (1917-2006), Sđd, tr. 28-29.
- Tưởng niệm Cố Sư trưởng thượng Từ hạ Hương, Viện chủ Linh Phong Ni Tự (1917-2006), Sđd, tr. 28-29.
- Thông tin xác minh qua phỏng vấn Ni trưởng Như Phú, Trưởng Phân ban Ni giới GHPGVN tỉnh Lâm Đồng, thực hiện ngày 03/8/2025.
