Trong không gian vô cùng và thời gian vô tận, vẫn còn lưu dấu một kỷ niệm đẹp cho đời và ngời thêm ánh đạo, của bậc thức giả chơn tu thật học trong Ni giới.
Cố Ni trưởng thượng GIÁC hạ HUỆ đã hết mình cống hiến cho lý tưởng vị tha, dâng trọn đời mình vào sự nghiệp độ sanh. Điều đáng ghi nhận là cố Ni trưởng đã lấy Giới luật làm Thầy, để sách tấn đệ tử về ba mặt thân giáo, khẩu giáo và ý giáo.
Nhân đây, xin ghi lại đôi dòng tiểu sử của Cố Ni trưởng, để làm ánh đuốc soi đường cho hàng đệ tử xuất gia và tại gia của Ni trưởng trên bước đường tìm về bảo sở.
I. Thân thế
Cố Ni trưởng pháp danh GIÁC HUỆ, pháp hiệu NHỰT HUỆ, thế danh NGUYỄN THỊ TÂM, sinh năm 1920 tại xã Đa Lộc, huyện Châu Thành tỉnh Vĩnh Bình (nay là Thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh).
– Thân phụ là cụ ông Nguyễn Văn Trận.
– Thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Vẹn.
Ni trưởng là con út trong gia đình có bốn anh em. Xuất thân trong một gia đình kính tin Tam bảo nhiều đời, nên khi mới 10 tuổi, Ni trưởng theo mẹ vào chùa lễ Phật, gieo trồng hạt giống Bồ-đề cho tương lai.
II. Thời kỳ tu học
Bản chất từ hòa sẵn có túc duyên với Phật pháp, nên vào năm 1933, khi song thân qua đời, Ni trưởng vào chùa Hưng Long xã Đa Lộc tập sự. Đến năm 1936, Ni trưởng đảnh lễ Hòa thượng thượng Thành hạ Đạo ở chùa Phật Ấn (Sài Gòn), làm Bổn sư và cũng trong năm này, Hòa thượng cho thọ giới Sa-di-ni, pháp danh Giác Huệ. Năm 1938, Ni trưởng được thọ giới Thức-xoa-ma-na tại Trường Gia giáo Ni, chùa Giác Hoa (Bạc Liêu). Năm 1946, Sư bà thượng Chí hạ Kiên mở Đại Giới đàn tại chùa Tập Thành (Sa Đéc), Ni trưởng tiếp tục được thọ Cụ túc giới. Năm 1952 – 1953, Sư bà thượng Chí hạ Kiên chính thức khai giảng Phật học Ni trường tại chùa Từ Quang (Sa Đéc), Ni trưởng dự học hai năm cùng với Cố Ni trưởng thượng Thanh hạ Trí, Cố Ni trưởng thượng Giác hạ Hạnh,…
Khi Ni trưởng vừa học xong, Sư bà chùa Hưng Long lâm trọng bệnh, Ni trưởng trở về hầu hạ phụng dưỡng đến khi Sư bà viên tịch.
Cuối năm 1953, Ni trưởng cầu pháp với Hòa thượng thượng Thiện hạ Ngôn ở chùa Phổ Minh, tỉnh Vĩnh Bình, Hòa thượng cho pháp hiệu là Nhựt Huệ để cùng dòng kệ với đệ tử Sư tổ là Cố Ni trưởng thượng Nhựt hạ Từ (nhưng vì quen, nên Ni trưởng vẫn giữ tên Giác Huệ). Sau khi Sư tổ chùa Phổ Minh viên tịch, hai huynh đệ nương nhau tu học. Thảo am cất bằng lá do Phật tử Trương Thị Đồ hiến cúng dần dần biến thành ngôi chùa tường xây mái ngói.
III. Thời kỳ hành đạo
Chùa Phổ Minh lúc đầu còn hoang sơ, cây cỏ um tùm. Hàng ngày, sau thời khóa tu học, hai huynh đệ ra vườn nhổ cỏ, trồng rau. Phổ Minh từ những luống cỏ dại, Ni trưởng cùng Sư tỷ đem hết công sức kiến tạo, bao nhiêu giọt mồ hôi là bấy nhiêu công sức dựng xây. Từng chậu kiểng, từng hàng cây, Ni trưởng đã gửi gắm vào đó những bài Pháp thoại không lời. Mặc dù cùng Sư tỷ gánh vác các Phật sự trọng đại, trong đó điển hình là việc thâu nhận đệ tử, gần hai mươi người đệ tử lúc đó mới nhập môn như những lùm cây um tùm gai góc, Ni trưởng phải tỉa lá uốn cành mới xinh tươi hữu dụng. Những môn đồ vì tình Linh Sơn nhiều đời trong Chánh pháp, cùng phát tâm vào chung sống trong một già lam, nguyện làm Sa-môn Thích tử, cùng nhau kết nghĩa kim bằng. Nên Ni trưởng đã dạy từng oai nghi cử chỉ, đi, đứng, nằm, ngồi, khoan thai đĩnh đạc, chăm sóc uốn nắn từng môn đồ một không phải là việc dễ làm, ấy thế mà Ni trưởng không chọn riêng cho mình một người đệ tử nào. Chùa chiền cũng không, tài sản cũng không, đệ tử cũng không. Ôi, tấm gương cao cả ấy, đời nay vô cùng hiếm thấy!
Đến cõi Ta bà nguyện độ sanh
Tinh nghiêm Giới luật đáng nêu danh
Lưu truyền hậu thế gương Giới đức
Tỏa ngát hương thơm bậc lão thành.
Đến năm 1998, cố Ni trưởng thượng Nhựt hạ Từ viên tịch, Ni trưởng bắt đầu lãnh trách nhiệm nặng nề. Sư tỷ ra đi khi Phật sự còn dang dở, ngôi chánh điện xuống cấp, tháp Sư tổ nhỏ xíu tọa lạc bên hông chùa (vì lúc ấy đất đai chưa mua được). Cũng năm 1998, Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Trà Vinh quyết định bổ nhiệm Trụ trì. Năm ấy, Ni trưởng được 78 tuổi.
Năm 2002, Ni trưởng quyết định xây dựng mới ngôi Đại hùng Bảo điện sang thửa đất trồng rau sau chùa cũ, diện tích 3.000 m2.
Năm 2004, ở tuổi 84, Ni trưởng xây ngôi thờ Phật, thờ Tổ, thờ chư vị Hương linh và Trai đường khoảng 500 m2 với mái đúc rất kiên cố.
Năm 2005, Ni trưởng xây Bảo tháp Quán Thế Âm lộ thiên và tháp Sư tổ trên thửa đất huynh đệ mới tạo lập.
Năm 2006, Ni trưởng xây tháp Sư tỷ là Cố Ni trưởng thượng Nhựt hạ Từ sang đất chùa mới.
Trong thời gian hành đạo, Ni trưởng từng làm Giới sư trong các Giới đàn như: Giáo thọ, Yết-ma A-xà-lê.
Năm 2006, Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Trà Vinh cung cử Ni trưởng làm Hòa thượng Ni giới đàn Thức-xoa-ma-na. Các Giới đàn đều mở tại Liên Quang Thiền viện, tỉnh Trà Vinh.
Ni trưởng được chư Tôn thiền đức Tăng mời làm Cố vấn Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Trà Vinh; Chứng minh Phân ban Ni giới tỉnh Trà Vinh.
Trong thời gian xây dựng đại Già lam, mặc dù bận rộn nhưng Ni trưởng không quên việc từ thiện tại địa phương như: ủng hộ bệnh nhân nghèo đang điều trị tại Bệnh viện Trà Vinh. Mỗi năm, vào dịp Vu lan, Ni trưởng phát gạo và phẩm vật tại chùa Phổ Minh cho bà con nghèo. Ở tuổi cửu tuần, mà Ni trưởng vẫn còn minh mẫn đảm đương các Phật sự trên, quả thật không dễ. Nhờ sự gia hộ của chư Phật, sự gia trì của chư Thiên, Hộ pháp, sự bi mẫn của Nhị bộ Tăng già, sự tín nhiệm của đàn na thí chủ, sự hiệp lực của hàng đệ tử mà Ni trưởng thành tựu được Phật sự khả quan, ngay nơi mảnh đất miền Tây sông nước.
Trong thời gian hành đạo, Ni trưởng cùng Sư tỷ, đã hóa độ gần 20 đệ tử, nay đã Trụ trì các nơi, dẫn dắt rất nhiều đệ tử xuất gia và tín đồ tại gia quay về nương tựa ngôi Tam bảo. Ni trưởng thường xuyên dạy đồ chúng giữ gìn oai nghi tế hạnh, để thanh lọc thân tâm, ngõ hầu thăng hoa đời sống tâm linh.
IV. Thời kỳ viên tịch
Có thể nói, suốt cuộc đời tu học và hành đạo, Ni trưởng mặc dù chưa tỏa sáng như các bậc danh Ni lỗi lạc, nhưng hàng đệ tử của Ni trưởng luôn tự hào rằng mình thật đầy đủ phước duyên khi được làm đệ tử hai bậc chân tu, sống đời phạm hạnh, chung sống với nhau trong tinh thần lục hòa cộng trụ, đóng góp công sức cho ngôi nhà Chánh pháp tại tỉnh nhà và là bóng cây đại thọ cho hàng Ni giới hậu học noi theo, đặng tiến bước trên lộ trình giải thoát.
Chín mươi lăm năm (95) tùy duyên hóa đạo, Ni trưởng yếu dần theo thời gian, vào ngày 27/5/Ất Mùi (2015) Ni trưởng đã thâu thần viên tịch trong tiếng niệm Phật của môn đồ tứ chúng. Phổ Minh còn đó, mà Ni trưởng đã trở về thế giới vĩnh hằng vô tung bất diệt, để lại bao sự kính tiếc nhớ thương.
Bến giác Sư về bên pháp lữ
Vui duyên hội ngộ kết duyên lành
Đàn con ngơ ngác sầu ly biệt
Thắp nén hương thơm dạ chí thành.
Cung tuyên đôi nét về tiểu sử và hành trạng Cố Ni trưởng thượng GIÁC hạ HUỆ, xem như là một điểm son cho Ni giới cận đại noi theo.
Đệ tử đồng khấp bái.
TKN. Phước Giác
Sc. Vạn Dung diễn đọc
