Mở đầu
Trong dòng chảy phát triển của Phật giáo Việt Nam, vai trò của Ni giới ngày càng được khẳng định một cách tích cực trong nhiều lĩnh vực: hoằng pháp, giáo dục, phụng sự xã hội. Với tinh thần hội nhập cùng thời đại, chư Ni không những nỗ lực tu tập, hành đạo mà còn tích cực góp phần vào lĩnh vực văn hóa, báo chí và truyền thông Phật giáo. Tập san Hương Đàm là một minh chứng sống động, một đóng góp đặc biệt, góp phần khẳng định tiếng nói của Ni giới trong mạch sống chân lý và đạo hạnh. Tờ báo không chỉ là phương tiện truyền thông Phật giáo mà còn là không gian thể hiện tư duy, trí tuệ và sự nhập thế đầy trách nhiệm của chư Ni tỉnh nhà. Nhìn lại Hương Đàm trong chặng đường 13 năm hình thành và tồn tại cũng chính là nhìn lại dấu mốc phát triển của Ni giới tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu nói riêng và dòng chảy báo chí của Ni giới đương đại nói chung.
Nội dung
1. Khái quát về Tập san Hương Đàm
Sau khi Phân ban Đặc trách Ni giới tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu ra đời vào năm 2009, Tập san Hương Đàm do Phân ban Ni giới (PBNG) tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu tổ chức, biên tập, đã chính thức ra mắt bạn đọc kể từ mùa An cư PL.2554 – 2010. Tờ báo ra đời cùng lúc Phật giáo Việt Nam bước vào giai đoạn tăng cường hoạt động truyền thông và giao lưu văn hóa. Trụ sở báo đặt tại chùa Tịnh Quang, QL.56, Nghĩa Thành, Châu Đức, Bà Rịa – Vũng Tàu. Chùa Bảo Tích cũng từng là đơn vị thực hiện liên kết để tờ báo được có mặt, lan tỏa giữa cộng đồng chư Ni và quần chúng tín đồ Phật tử. Đây cũng được xem là ấn phẩm báo chí đầu tiên của Ni giới sau ngày đất nước hòa bình lập lại. Dù nằm trong khuôn khổ của đơn vị tỉnh thành nhưng Hương Đàm đã mang lại một sứ mệnh mới để Ni giới Việt Nam đương đại cần thay đổi tầm nhìn, tiến tới việc nối bản, phát triển độc lập một tờ báo chính thống đại diện cho Tiếng nói nữ giới Việt Nam (Hoa Đàm) 3 năm sau đó. Chặng đường 13 năm (2010 – 2024) không dài nhưng đã minh chứng cho sự bền bỉ, tâm huyết của Ni giới Bà Rịa – Vũng Tàu. Dưới sự dẫn dắt của NT. Như Như cùng chư Ni nội tỉnh, tờ báo được chào đời không ngoài mục tiêu: Gìn giữ và phát huy tiếng nói của Ni giới Việt Nam Ba Rịa – Vũng Tàu; Làm nơi kết nối tâm linh – trí tuệ – hành đạo của Ni giới khắp xứ; Đồng hành với quần chúng Phật tử và xã hội trong việc giáo dục đạo đức, văn hóa và lối sống từ bi, trí tuệ. Đặc biệt, NT. Như Như và Ban biên tập cũng đã nhiều lần nhấn mạnh đến việc“Trong sạch hóa đời Ni lưu phạm hạnh1”; Hướng tới mục đích “Giới Châu tỏa sáng2” hay “Hương Đàm khẳng định hướng đi giải thoát là yếu điểm, phục vụ chúng sanh, khắp giúp vạn loài, tôn vinh gương sáng đức tin… là tôn chỉ của mỗi vị Ni tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu3”. Chính vì thế, những khao khát, thao thức của Hương Đàm được nhen nhúm qua từng số báo.
Về hình thức và thể loại, Hương Đàm có khuôn báo nhỏ nhất so với các ấn bản báo chí Phật giáo hiện hành, kích khung 14 x 20 cm. Với sự phát triển của nền công nghệ hiện đại, Hương Đàm được thiết kế sắc sảo với nhiều mẫu hình, nhiều màu sắc, mang thông điệp riêng biệt. Xuyên suốt 13 năm, tờ báo được NT. Như Như (Trưởng PBNG tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu) làm chủ biên kiêm chủ bút. Hai năm đầu, tờ báo chưa có đội ngũ nhân sự, chưa có chuyên đề cụ thể nhưng chứa đựng không ít nội dung thú vị với nhiều phương diện giáo lý, văn chương, giáo dục, hoằng pháp, thi ca, tin tức Phật sự… Bước sang năm thứ 3, Hương Đàm được trình bày chỉn chu hơn với sự đóng góp của SC. Như Bảo (sửa bản in), SC. Như Liên (trình bày) và Song An (thiết kế bìa báo). Trãi qua nhiều năm, đội ngũ biên tập lại lần lượt thay đổi với sự góp mặt của NT. Hạnh Nhẫn, NT. Hạnh Nghiêm, Ni sư (NS) Hạnh Bình, Như Liên,… Gần đây nhất có sự tham gia của TN. Chúc Phương, TN. Đồng Anh, TN. Thánh Nghiêm, TN. Minh Hoa, TN. Hải Định, TN. Diệu Ngộ… Số đầu tiên ra đời vào tháng 9/2010 với 1700 bản4, ấn hành mỗi năm một số sau mùa An cư kiết hạ. Về sau, số ấn bản dao động từ 500 – 2000 tờ.
Về mặt nội dung, Hương Đàm được phân thành 7 nhóm chuyên đề: Tưởng niệm, Ni giới và thời đại, Giáo dục, Phật pháp và đời sống, Tâm tình – Tùy bút, Truyện ngắn và thơ. Việc phân mục chuyên đề cũng không duy trì cố định mà có khi được linh động thay đổi thành các chuyên đề: Lịch sử, Truyện ngắn, Dịch thuật, Góc nhìn Ni trẻ,… Xuyên suốt 13 năm, sự hiện diện của mỗi số báo đều cho thấy quá trình học hỏi, rút tỉa, chắt lọc kinh nghiệm không ngừng của chư Ni trong công tác truyền thông, báo chí. Nhờ đó, Hương Đàm được chào đón với một diện mạo chỉn chu, sắc nét từ hình thức đến nội dung.
Ngoài các bản dịch về kinh, luật, luận còn có nhiều bài viết về giáo lý và nghi lễ Phật giáo hay các câu chuyện ngắn, những vần thơ dí dỏm, dễ đi vào lòng người. Trên tinh thần của một tờ báo được xây dựng của một đoàn thể Ni giới, phần lớn nội dung được thực hiện bởi những ngòi bút thâm niên từ chư Ni như NT. Như Như, NT. Thuần Trí, NT. Như Diên, NT. Quang Đạo, NT. Chí Liên, NS. Bảo Hải, NS. Liễu Pháp, NS. Như Minh… và chư Ni sinh trẻ đang theo học tại các bổn tự. Riêng NT. Như Như – một bậc Thầy luôn có nhiều trăn trở, thao thức và hết lòng vì sự nghiệp đào tạo, ươm mầm, nuôi dưỡng các thế hệ Ni trẻ. Đồng hành cùng nhiều hoạt động Phật sự của chư Ni cả nước cũng như Phân ban Ni giới Bà Rịa – Vũng Tàu, Ni trưởng được xem như một bóng tùng cao cả của chư Ni trẻ đầu thế kỷ XXI. Nhiều bài viết của Ni trưởng chứa đựng sự kết nối, kế thừa của chư Ni tiền bối đến thế hệ Ni trẻ. Đặc biệt, tài năng ứng phú thơ ca của Ni trưởng đã được biết đến như một biệt tài hiếm có trong hàng Ni giới hiện thời. Bên cạnh đảm nhiệm tờ báo Hương Đàm được phát hành hàng năm, Ni trưởng cũng chính là một ân nhân lớn của Đặc san Hoa Đàm – Tiếng nói của Ni giới Việt Nam từ 2013 đến nay. Tinh thần yểm trợ, quan tâm ấy không chỉ nói lên tầm nhìn cá nhân mà hơn hết là luôn hướng tới những giá trị chung của đoàn thể. Đó là tấm lòng của một “người chị, Người Thầy” không ngừng nâng niu bước chân thơ trẻ, nâng niu những giá trị riêng của Ni giới chưa từng được khám phá. Với Ni trưởng:“Chị và em. Mẫu số chung là con của Phật tổ, hạt giống Bồ đề Tổ ni Di Mẫu đã khơi nguồn tăng trưởng5… ” Dù chưa tạo được tiếng vang lớn mạnh nhưng Hương Đàm đã đánh dấu một hành trình tu học miệt mài và khát vọng lý tưởng của chư Ni trên địa bàn.
2. Tập san Hương Đàm – nhìn từ chất lượng nội dung
Với xuất phát điểm là tiếng nói, là cơ quan ngôn luận của Ni giới, Tập san Hương Đàm luôn đề cao, tôn vinh truyền thống lịch sử và công hạnh của chư Trưởng lão Ni tiền bối. Nhiều bài viết không chỉ tái hiện lịch sử hình thành và phát triển của Ni giới Bà Rịa – Vũng Tàu, của Ni giới Việt Nam mà còn ôn tầm về sự ra đời của Ni đoàn Ấn Độ và nhiều nước trên thế giới. Từ những tư liệu lịch sử quý giá đó, vai trò của các bậc Tôn túc Ni đã được làm sống lại, được giới thiệu đến chư Ni trẻ hàng năm, nhất là mỗi mùa An cư kiết hạ trở về. Trong đó, bao gồm nhiều bài viết tưởng nhớ thâm ân của Đức Thánh Tổ Ni Đại Ái Đạo và chư Ni Thánh đệ tử Đức Phật như Kisāgotamī, Uppalavaṇṇā Paṭācārā, Khemā… Riêng Ni giới Việt Nam cũng được khắc ghi trong trang sử vàng son của Phật giáo cả nước, tiêu biểu như Sư bà Diệu Tịnh, Sư trưởng Như Thanh, Sư bà Diệu Không, NT. Huỳnh Liên, NT. Tạng Liên, NT. Như Hoa, NT. Như Lý, NT. Liễu Tánh, NT. Đàm Minh, NT. Huyền Học, NT. Đàm Lựu, NT. Như Chí, NT. Như Hường, bà cô Trà Vinh6…
Với vị trí và vai trò truyền thông đương đại, Hương Đàm tiếp tục lưu giữ những trang sử, những quảng đời cống hiến hết mình của chư Tôn đức Ni và nữ cư sĩ Phật tử không ngần ngại hi sinh cho dân tộc và đạo pháp. Đó chính là khởi nguyên để chuyên đề Lịch sử/Tưởng Niệm/Tiếp Đuốc được có mặt trong tờ báo. Từ sự kế thừa con đường tu học của chư Trưởng lão Ni tiền bối, Hương Đàm cũng không quên ghi nhận tinh thần phụng sự của Ni giới đương đại. Trong đó có những sự kiện, hình ảnh tiêu biểu của Ni giới Bà Rịa Vũng Tàu qua các Hội nghị Tổng kết công tác Phật sự, Đại lễ Tưởng Niệm Đức Thánh Tổ Ni Đại Ái Đạo và các Giới đàn Ni, các Đại lễ Phật Đản, An cư Kiết hạ. Ấn phẩm cũng không quên phổ biến “Tân Ban lãnh đạo của Phân ban Ni giới tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu”, các “Nội quy Ni giới tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu”, “Quy chế Phân ban Ni giới Trung ương Giáo hội PGVN”, “Quản lý tự viện trong thời kỳ hội nhập”, “Nhân cách và tâm đức của vị Trụ trì”,…
Tất nhiên, Hương Đàm sẽ vừa đảm nhận chức năng truyền thông, vừa gánh vác sứ mạng giáo dục và vừa tôn vinh những giá trị lịch sử to lớn của Ni giới nhiều thế hệ. Trên 150 trang giấy nhỏ nhắn ấy, không ít tiếng lòng, trăn trở, thao thức vẫn còn nguyên vẹn trong sự tri ân công hạnh, đạo hạnh và những đóng góp lặng thầm của chư Ni tiền bối. Chính vì thế, chư Ni luôn dốc lòng xây dựng Ni đoàn vững mạnh, đoàn kết, hòa hợp dựa trên nền tảng kinh điển, giáo lý và hàng rào giới luật. Tình pháp lữ trong Hương Đàm vì thế, không chỉ là những bản hoài ngôn ngữ, những triết lý sống mà còn chuyên chở những bức tranh, những tấm gương ni lưu tuyệt đẹp trên mãnh đất Đông Nam Bộ nói riêng và miền Nam Việt Nam nói chung.
Thềm thang nuôi dưỡng nhân tài của Ni giới vẫn được phổ cập, tiếp cận dưới những gốc nhìn mới, xoay quanh các chuyên đề Ni giới và thời đại/ Góc nhìn Ni trẻ. Ở đó, hội tụ nhiều bài viết được thể hiện trong khối nhận thức đa chiều. Chẳng hạn: “Ni giới qua lăng kính người xưa”, “Ni giới – Đạo đức và giới luật hành trì”, “Giới luật – thọ mạng của Phật pháp”, “Nếp sống thanh tịnh của người xuất gia”, “Trang nghiêm vững mạnh Ni đoàn”, “Nguyên tắc xây dựng đời sống phạm hạnh”,… Đối mặt với sự hội nhập và phát triển vượt bậc của thời đại, những bậc lãnh đạo Ni cũng vô cùng cấp tiến để bắt nhịp và làm mới con đường giáo dục và tu học cho chư Ni trẻ. Nhiều bài viết không chỉ là những thao thức, những bài toán chưa kịp giải mà còn là hé lộ nhiều tài năng tiềm ẩn, nhiều tiếng lòng của thế hệ trẻ trước bối cảnh hội nhập toàn cầu. Trong đó phải kể đến “Trái tim người Ni trẻ”, “Tu sĩ trẻ trong thời đại mới”, “Sứ mạng của tu sĩ trẻ trong thời đại công nghệ số”, “Tinh thần nhập thế của Tăng Ni trẻ”, Sự nghiệp xây dựng, phát triển Giáo hội và xã hội – Hướng đi tối thượng”, “Những giải pháp góp phần phát triển bền vững Giáo hội PGVN trong tương lai”…
Chuyên mục Giáo dục được quan tâm, khai thác cùng nhiều bài viết như “Những nhân tố và phương hướng để nền giáo dục Phật giáo được phát triển”,”Giáo dục – đôi điều suy ngẫm”, “Phương pháp học Phật”, Ý nghĩa giáo dục của đạo Phật trong đời sống”… Bên cạnh đó, nhiều bài viết đề cao giá trị giáo dục ngang qua các bài học kinh điển, những tấm gương ni lưu hết mình cho sự nghiệp trồng người như “Nghĩ về giáo dục Thiền môn qua kinh Thừa tự pháp”, “Mô hình giáo dục Phật giáo qua kinh Thiện pháp”,… Đẩy mạnh hơn giá trị học thuật, Hương Đàm đã xây dựng kết cấu tờ báo dưới dạng các chuyên đề Nghiên cứu Phật học/Phật học với đời sống/ Phật học ứng dụng. Từ đó, khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành được xích lại bằng những bài học, kinh nghiệm chuyển hóa, thanh tịnh và dưỡng nuôi tâm trí người học đạo. Một số bài viết hướng dẫn thiền tập, tụng niệm, chuyển hóa tâm thức, thậm chí xử lý những vấn đề tâm lý thường gặp trong đời sống tu học của hai giới xuất gia, tại gia, đã phần nào thể hiện chiều hướng thực tiễn – nhập thế của tờ báo. Nhờ đó, người đọc cũng không quá xa lạ khi bắt gặp những bài viết hướng tới “Đối trị tâm sân hận”, “Thay đổi chính mình”, “Sức cảm hóa của lòng từ bi”, “Từ Bi: Đưa Đạo vào đời”,… Với kết cấu ấy, phải nói rằng, Hương Đàm là một diễn đàn văn hóa đầy yêu thương và tuệ giác. Tờ báo không chỉ chuyển tải các nội hàm giáo lý Phật học, mà còn là một không gian văn hóa, văn học Phật giáo mang đầy dấu ấn Ni lưu, nữ giới. Tên mục, bài viết, văn phong đều thể hiện tâm thức từ tốn, nhẹ nhàng, đồng cảm và thấm nhuần Phật pháp. Nhiều tác giả Ni trực tiếp viết thơ văn, cảm tác – tùy bút, truyện ngắn với ngôn ngữ giàu hình ảnh và chiều sâu tâm linh. Người đọc cảm nhận được nội tâm phong phú và đời sống tu học sâu sắc.
Ngoài lý tưởng giải thoát, Hương Đàm còn cho thấy chư Ni rất tích cực tham gia hoạt động hoằng pháp và giáo hóa đồ chúng. Tất cả đều được thể hiện qua các thông điệp của bài viết “Giáo dục trong gia đình”, “Người Phật tử tu điều gì”, “Phận làm con hiếu”, “Tâm sự của nữ Phật tử qua khóa tu”, “Phụ nữ qua cái nhìn Phật giáo”, “Khóa tu Một ngày an lạc”, “Tuổi trẻ với khóa tu mùa hè”, “Đêm hoa Đăng”,… Với góc nhìn nhập thế của Ni giới trong xã hội hiện đại, tờ báo còn vạch ra mối gắn kết giữa đạo và đời qua “Vấn đề dấn thân công tác xã hội của người nữ Phật giáo”, “Ni giới tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu với sự nghiệp phụng đạo giúp đời”, “Ni giới tải đạo vào đời – Thực trạng và giải pháp”… Đồng thời, phản ánh chân thực các hoạt động của chư Ni tỉnh nhà qua nhiều hoạt động từ thiện, giáo dục, an sinh xã hội, hỗ trợ đời sống cho phụ nữ, trẻ em và người yếu thế, chung tay cứu giúp đồng bào miền Trung gặp thiên tai và các hoạt động hỗ trợ tuyến đầu trong thời điểm Đại dịch Covid 19. Nhìn chung, chư Ni không chỉ tham gia mà còn chủ động điều hành một cơ quan truyền thông đã khẳng định sự chuyển mình mạnh mẽ của Ni giới tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu – từ vị trí thứ yếu đến vai trò trung tâm trong không gian văn hóa Phật giáo đương đại.
3. Vai trò của Tập san Hương Đàm ngang qua những đóng góp của Ni giới
Góp mặt trong trang sử báo chí Ni giới chưa quá lâu và chưa có dấu hiệu dừng lại nhưng Hương Đàm tính đến thời điểm hiện tại vẫn là một sân chơi trí tuệ, một con đường hoằng pháp, giáo dục, truyền thông đầy bổ ích của Ni giới Bà Rịa – Vũng Tàu. Ở đó, bức tranh đương đại của Ni giới tỉnh nhà được phác họa một cách lung linh dưới nhiều gam màu nổi bật đến từ chư Ni các hệ phái Nguyên Thủy, Bắc tông và Khất sĩ. Trải qua 13 năm hoạt động liên tục với 13 số báo được phát hành, “Hương Đàm” không chỉ một phương tiện truyền thông nội bộ mà còn là diễn đàn để chư Ni các hệ phái cùng nhau chia sẻ quan điểm, nghiên cứu, sáng tác văn chương và phản ánh đời sống sinh hoạt tu học của Ni đoàn. Chính sự đoàn kết, hòa hợp của chư Ni nhiều thế hệ ngay trong không gian báo chí đã khẳng định vai trò, vị trí và năng lực truyền thông của Ni giới ngày một nâng cao. Qua đó, bản sắc truyền thông của nữ giới Phật giáo được phô diễn với đặc trưng của đời sống nội quán, vị tha và lòng bi mẫn. Hơn một thập kỷ duy trì đều đặn ấn phẩm trong điều kiện không có hệ thống hậu thuẫn mạnh mẽ như các cơ quan báo chí Trung ương, Hương Đàm lại càng cho thấy năng lực tổ chức và vai trò hoằng pháp hiện đại của Ni giới ngày nay – một vai trò trụ cột của Phật giáo Việt Nam đương đại. Trong sự phát triển của Ni giới Việt Nam, đây là một hướng đi ít được các đơn vị tỉnh thành quan tâm, dấn thân nhưng đã được chư Ni Bà Rịa – Vũng Tàu nỗ lực khai triển.
Trước bối cảnh truyền thông Phật giáo đang từng bước phát triển theo hướng chuyên nghiệp và hội nhập, “Hương Đàm” đã góp phần khẳng định một bước tiến quan trọng trong việc định hình vai trò truyền thông của Ni giới. Nhìn lại lịch sử báo chí Phật giáo Việt Nam, sự có mặt của “Hương Đàm” đã một phần tiếp nối tinh thần của Hoa Đàm trước 1975 (cơ quan ngôn luận của Ni bộ Bắc tông7) và đã trở thành một dấu ấn mới mẻ, chứng tỏ khả năng tổ chức, biên tập, xuất bản và truyền thông một cách tự lực, tự chủ của chư Ni trong dòng chảy báo chí Phật giáo đầu thế kỷ XXI. Đồng thời, thể hiện sự chuyển biến trong nhận thức và năng lực hoằng pháp của nữ giới Phật giáo đương đại. Chính điều này đã giúp chư Ni canh tân con đường hoằng pháp, hóa độ mới, thay vì tập trung đảm nhiệm các hoạt động hậu cần như nhiều thế kỷ trước. Với ý nghĩa ấy, Hương Đàm đã trở thành đứa con tinh thần của Ni giới, góp phần vào sự phát triển chung của Ni giới, của Giáo hội Phật giáo Bà Rịa – Vũng Tàu8.
Đặc biệt, tờ báo đã dung hòa giữa lý tưởng hoằng pháp với vai trò giáo dục – văn hóa. Nhiều bài viết không chỉ đăng tải giáo lý, đạo Đức Phật giáo mà còn phản ánh đời sống nội tâm, hoạt động xã hội và những nỗ lực hội nhập của Ni giới trong thời đại mới. Chính những điều này đã tạo ra một hình ảnh, vai trò mới cho Ni giới: vừa tu học, vừa truyền bá Phật pháp một cách chủ động, sáng tạo và hiện đại trước công cuộc “thích ứng hóa” Phật giáo thế kỷ XXI – nơi mà hoằng pháp không chỉ gắn liền với thuyết giảng, mà còn cần sự hiện diện trên các phương tiện truyền thông, báo chí, hội thảo, tọa đàm khoa học… Có thể nói, trong dòng chảy hoằng pháp hiện đại, Hương Đàm là “cánh tay nối dài”, là một hình mẫu mới về năng lực hoằng pháp qua truyền thông của Ni giới giúp giáo lý đạo Phật lan tỏa sâu rộng hơn trong xã hội. Đồng thời, tờ báo đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong dòng chảy báo chí Phật giáo Việt Nam và trong tiến trình khẳng định vai trò truyền thông của giới Ni hiện đại. Tờ báo không đơn thuần là một sản phẩm báo chí Phật giáo mang tính nội bộ mà là một không gian truyền thông mang tính mở, vừa un đúc, giữ gìn tinh thần giới hạnh Ni đoàn, vừa tích cực tương tác với các vấn đề xã hội đương đại.
Không chỉ dừng lại ở năng lực tổ chức, tờ báo còn thể hiện khả năng định hình diễn ngôn Phật giáo mang sắc thái nữ giới khi tiếng nói của nữ giới trong truyền thông Phật giáo còn khá mờ nhạt. Nhiều bài viết thể hiện chiều sâu tâm linh, bằng một giọng văn, chất liệu tâm thức mềm mại nhưng không kém phần độc đáo, trí tuệ, từ hòa và sâu lắng. Sân chơi này cũng là không gian biến tâm thức, kinh nghiệm sống, và tuệ giác của Ni giới được chuyển hóa thành ngôn từ với sự dung hòa giữa chiều sâu tư tưởng và vẻ đẹp nội tâm, giữa lý tưởng Bồ-tát đạo và sự tinh tế trong đời sống cảm xúc của nữ giới. Ngoài ra, tờ báo còn góp phần đào tạo và nuôi dưỡng một thế hệ chư Ni trẻ có khả năng tư duy truyền thông, viết lách, tổ chức sự kiện báo chí và nâng cao hình ảnh của Phật giáo trong mắt cộng đồng.
Giữa dòng chảy mạnh mẽ và vị thế của Tăng giới luôn được đề cao trong Giáo hội, truyền thông và học thuật, sự hiện thân của dòng báo chí Ni giới đã phần nào tôn vinh vẻ đẹp, giá trị và vai trò của người nữ. Chính vì thế, việc gìn giữ và phát huy tiếng nói, bản sắc của cộng đồng Ni giới cũng chính là một động thái giúp cho tiếng nói của chư Ni không còn bị lu mờ trong xã hội. “Hương Đàm” chính là một minh chứng cho sự kết nối, lưu giữ và lan tỏa những tâm tư, kinh nghiệm, đóng góp và khát vọng của chư Ni địa phương trong hành trình phụng sự Đạo pháp và Dân tộc. Tờ báo cũng giữ vai trò như một “trí nhớ cộng đồng”, nơi lưu giữ những sự kiện trọng đại, những chuyển biến lịch sử và sự phát triển của chư Ni qua từng giai đoạn. Nhất là trong thời đại thông tin dễ bị “phẳng hóa”, vai trò lưu giữ giá trị truyền thống như Hương Đàm lại càng được quan tâm, cần được khơi dậy niềm tự hào và ý thức kế thừa trong giới trẻ. Có thể nói, chư Ni Bà Rịa – Vũng Tàu đã có sự tự lực – tự chủ trong việc kiến tạo một mô hình phát triển văn hóa tôn giáo có tính hệ thống, độc lập và có chiều sâu học thuật lẫn trách nhiệm xã hội.
Bên cạnh những ưu thế đó, Hương Đàm vẫn không thiếu những hạn chế và thách thức. Trước hết phải kể đến sự hạn chế về nhân lực chuyên môn nghiệp vụ. Đội ngũ nhân sự giàu kinh nghiệm đã đến lúc niên cao lạp trưởng nhưng nguồn nhân lực kế thừa lại mỏng và cần được đào tạo về cả mặt nghiệp vụ và am tường giáo lý. Hơn nữa, vì mang chung vận mệnh với các báo giấy truyền thống khác nên Hương Đàm cũng bị tụt lùi trước sự phát triển vũ bão của nền báo chí công nghệ truyền thông kỹ thuật số. Tuy chưa xây dựng trang miền báo chí điện tử chính thức nhưng tờ báo vẫn được sự đón nhận của cộng đồng Tăng Ni nội tỉnh và quảng bá trên trang chủ Phật giáo tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Với lượng đọc giả chủ yếu là chư Ni nên nguồn ra của báo cũng còn hạn chế, chưa tiếp cận phổ biến ở giới cư sĩ tại gia. Điều này khiến công tác phân phối báo gặp không ít khó khăn – điều mà ngày cả đặc san Hoa Đàm (nối bản của Hoa Đàm trước 1975) cũng đang gặp phải.
Kết luận
Trãi qua hơn một thập kỷ qua, tập san Hương Đàm không chỉ là một ấn phẩm thông tin Phật giáo, một phương tiện thông tin nội bộ của Ni giới Bà Rịa – Vũng Tàu mà còn đóng vai trò là một sản phẩm văn hóa đặc thù, nơi thể hiện tư duy, tình cảm, sự sáng tạo và tinh thần nhập thế của chư Ni thời đại mới. Việc duy trì tờ báo trong suốt 13 năm là minh chứng cho sự kiên định, nghị lực và trách nhiệm xã hội sâu sắc của chư Ni nội tỉnh trong hành trình phụng sự Đạo pháp và Dân tộc. Từ một phương tiện truyền thông khiêm tốn, Hương Đàm đã phát triển thành diễn đàn trí tuệ, góp phần vào sự phát triển toàn diện của Ni giới, Phật giáo Việt Nam đương đại.
Mang dấu ấn tinh thần của một tập thể chư Ni bền bỉ, sáng tạo và tâm huyết, tờ báo đã là một phần trong dòng chảy báo chí Phật giáo Việt Nam đương đại. Đây không chỉ là tiếng nói nội bộ mà còn mong mỏi có sức ảnh hưởng lan tỏa đến nhiều cộng đồng Ni giới tại các địa phương khác – nhất là trong mô hình tổ chức, đào tạo và hoằng pháp theo hướng hiện đại hóa nhưng vẫn giữ vững giới luật. Hi vọng không xa, Hương Đàm có thể mở rộng hơn nữa qua nền tảng trực tuyến, để tờ báo được kết nối sâu rộng với giới trẻ và cộng đồng Phật tử toàn cầu.
TN. Như Hạnh (ĐSHĐ-141)
Ni sinh Diệu Lâm diễn đọc
- BBT, “Hương Đàm muôn thuở”, Tập san Hương Đàm số 5, tr. 3.
- Ban biên soạn, “Lời nói đầu”, Hương Đàm số 7, NXB. Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh, tr. 3
- BBT, “Hương Đàm lan xa”, Tập san Hương Đàm số 4, NXB. Tôn giáo, tr. 4.
- NS. Như Minh, (2021), “Hương Đàm – Tiếng nói của Ni giới Bà Rịa – Vũng Tàu”, trích trong TS. Ni sư Như Nguyệt, TS. Lê Thị Hằng Nga, TS. Trần Thanh Thủy đồng chủ biên, (2021), Nữ giới Phật giáo với báo chí, NXB. Khoa học xã hội, tr. 287.
- TKN. Như Như, (2010), “Lời phi lộ”, Tập san Hương Đàm số 1, NXB. Hải Phòng, tr.4
- TKN. Như Như, “Những vì sao sáng mãi”, Tập san Hương Đàm số 1, NXB. Hải Phòng, tr. 6 – 7.
- Nguyễn Đại Đồng, (2008), “Lược khảo báo chí Phật giáo Việt Nam”, NXB. Tôn giáo, tr. 181 – 184.
Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. (2023), “Tập san Hương Đàm trọn bộ”, nguồn: [https://phatgiaobariavungtau.org.vn/2023/04/18/huong-dam-tron-bo/](https://phatgiaobariavungtau.org.vn/2023/04/18/huong-dam-tron-bo/), truy cập ngày 3/6/2025.
Tài liệu tham khảo
Nguyễn Đại Đồng, (2008), “Lược khảo báo chí Phật giáo Việt Nam”, NXB. Tôn giáo.
NS. Như Minh, (2021), “Hương Đàm – Tiếng nói của Ni giới Bà Rịa – Vũng Tàu”, trích trong TS. Ni sư Như Nguyệt, TS. Lê Thị Hằng Nga, TS. Trần Thanh Thủy đồng chủ biên, (2021), Nữ giới Phật giáo với báo chí, NXB. Khoa học xã hội.
BBT, “Hương Đàm muôn thuở”, Tập san Hương Đàm số 5, tr. 3.
Ban biên soạn, “Lời nói đầu”, Hương Đàm số 7, NXB. Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh, tr. 3
BBT, “Hương Đàm lan xa”, Tập san Hương Đàm số 4, NXB. Tôn giáo, tr. 4.
TKN. Như Như, (2010), “Lời phi lộ”, Tập san Hương Đàm số 1, NXB. Hải Phòng, tr.4
TKN. Như Như, “Những vì sao sáng mãi”, Tập san Hương Đàm số 1, NXB. Hải Phòng, tr. 6 – 7.
Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. (2023), “Tập san Hương Đàm trọn bộ”, nguồn: [https://phatgiaobariavungtau.org.vn/2023/04/18/huong-dam-tron-bo/](https://phatgiaobariavungtau.org.vn/2023/04/18/huong-dam-tron-bo/), truy cập ngày 3/6/2025.
