Bồ đề tâm tươi tốt xanh cành
Bầu trời trong sáng ánh long lanh
Rì rào gió thổi lòng nhẹ gót
Gạn lọc cấu trần, vạn âm thanh.
Chúng sanh sở dĩ trôi lăn trong sanh tử luân hồi đã trải qua vô lượng kiếp, chỉ vì quên mất chơn tâm thường trú của chính mình, cho nên, phải chịu cảnh khổ đau dồn dập, không lúc nào được dừng nghỉ. Nào phải chịu cảnh đói rách cơ hàn, cơm không đủ no, áo không đủ ấm, giày vò trong “tam khổ và bát khổ” (khổ khổ, hoại khổ, hành khổ, sanh, lão, bịnh, tử khổ, cầu bất đắc khổ, ái biệt ly khổ, oán tắng hội khổ và ngũ ấm xí thạnh khổ). Thương yêu mà phải chia lìa, oán ghét mà phải gặp gỡ. Người ngoài còn tránh né được, thật oái oăm thay đã là cha con, mẹ con hay anh, chị, em cùng ở chung trong một nhà, sợi dây oán kết đã thắt chặt với nhau, ôi thật là đau đớn trăm bề! Quả đất xoay vần luân chuyển mãi mãi, rồi ngày chung cuộc cũng phải gặp gỡ để trả nợ cho nhau. Quá sợ hãi với cuộc chung kết ấy, may thay gặp được thiện tri thức dẫn dắt, chúng ta phát tâm Bồ đề, làm được chút việc thiện, ngõ hầu bớt đi được phần nào khổ đau, nên gọi là Bồ đề trong ước nguyện.
Hành trì theo giáo pháp của Đức Như Lai, trấn áp được các phiền não nhiễm ô, nên tâm hồn thanh tịnh được đôi phần, phải phát tâm tu hạnh nhẫn nhục, hoan hỷ trả nợ kiếp trước, tâm không oán trách. Có nhiều người trách trời, trách đất sao bất công, hay trách hờn cha mẹ ăn ở không tốt, nên nay con cái phải trả quả báo xấu xa, hiểu như thế là không đúng. Giáo pháp của Đức Như Lai dạy rằng: “Nhơn quả theo nhau như bóng theo hình”. Gieo hạt ớt thì được quả ớt, gieo hạt xoài, hạt mận, thì hái được quả xoài, quả mận vậy thôi. Giờ này chúng ta phải phát tâm dõng mãnh tu hành, để chuyển nghiệp kiếp trước, tâm ấy cũng chưa phải là Bồ đề chân thật, đó mới là phát tâm Bồ đề hướng thượng.
Khéo tu chuyển nghiệp ai ơi
Của tiền không đổi, không dời oan khiên
Làm lành, lánh dữ tu hiền
Phát tâm hành thiện, nghiệp liền chuyển ngay.
Khi đã phát tâm “văn nhi tư, tư nhi tu” rồi, trí năng được sáng suốt, quán sát các pháp đều như huyễn, vì nó không có tự ngã. Một pháp hình thành nhờ nhiều nhân, nhiều duyên hợp lại, nếu thiếu một duyên nào đó, thì pháp kia không thể thành hình được. Ví như một cành hoa màu sắc tươi tốt nhờ: hạt giống, đất, nước, gió, phân bón, ánh sáng mặt trời, công người tưới tẩm v.v… Rồi một ngày nào đó, cành hoa kia cũng sẽ úa tàn theo năm tháng, bản thân của chúng ta cũng thế. Phàm hữu tình đều nằm trong bốn tướng “Sanh, Trụ, Dị, Diệt”. Vô tình cũng nằm trong bốn tướng “Thành, Trụ, Hoại, Không”. Nên trong Kinh Bát Đại Nhơn Giác, Đức Thế Tôn dạy rằng: “Thế gian vô thường, Quốc độ nguy thúy, Tứ đại khổ không, Ngũ ấm vô ngã, Sanh diệt biến dị, Hư ngụy vô chủ, Tâm thị ác nguyên, Hình vi tội tẩu, Như thị quán sát, Tiệm ly sanh tử”.
Điều giác ngộ thứ nhất, thế gian này là vô thường, cõi nước tạm bợ, thân tứ đại này là khổ, là không. Ngũ ấm này không thật, nó là hư ngụy, chúng ta quán sát như thế, lần lần sẽ xa lìa được sanh tử, luân hồi.
Chúng ta học đạo của Đức Thế Tôn, Ngài dạy những phương pháp để hàng đệ tử nương vào đó mà hành trì, sửa đổi ba nghiệp thân, khẩu, ý. Nghe giáo lý của Ngài rồi thực hành theo giáo pháp ấy, thì chúng ta sẽ nhận chân được thể tánh thanh tịnh của chính mình, phân tích được đâu là bờ mê, đâu là bến giác. Trong Kinh Bát Đại Nhơn Giác, Đức Thế Tôn dạy rằng: “Cõi Ta bà mà chúng ta đang sống đây là vô thường”. Tỷ như quả núi mới thấy đó, chợt bị người ta bắn, phá, để lấy đá, thời gian sau biến thành đất bằng. Mới hôm nào con sông kia nước xanh trong vắt, nay đổ đất lấp đầy. Thời gian sau chúng ta có dịp trở lại, thì những tòa lâu đài sừng sững mọc lên. Rồi qua một trận cuồng phong của đất trời, dãy lâu đài đổ nát thành đống gạch vụn. Thế mà lâu nay chúng ta vẫn nuôi ý niệm thế gian là trường tồn, đâu biết rằng vạn vật luôn luôn biến dịch thay đổi trong từng sát na một.
Cũng vậy! Lâu nay chúng ta lầm chấp thân này là thật, nên mãi lo tranh danh, đoạt lợi, tích góp cho nhiều, rốt cuộc cuối đời rồi ai cũng phải ra đi, mang được những gì? Chỉ hai bàn tay trắng và một nỗi niềm luyến tiếc nhớ thương vì sự chia cách đôi đường, tiền tài vật chất đã vượt khỏi tầm tay!
Thương thay sanh chúng ngủ mê
Chấp Ta, chấp vật, chẳng hề buông lơi
Mở toang ánh sáng cho đời
Thế Tôn dạy bảo những lời khắc ghi.
Trong đời sống tu hành cũng vậy, đã nghe Đức Phật dạy: “Cuộc đời là vô thường”, thì chúng ta nên áp dụng “văn nhi tư, tư nhi tu” để cuộc sống hàng ngày được nhẹ nhàng, thanh thản, rồi lần lần trở thành người có tu, có học, có giác ngộ. Khi chúng ta sống với thể tánh tịnh minh, chơn tâm thường trú, tức hạt Bồ đề nơi tâm đã nẩy mầm, quả an vui giải thoát chắc chắn có sẵn trong tầm tay. Các Ngài ngày xưa cũng vậy, thường huân tu, thường quán chiếu, thấy rõ vô thường là lẽ thật. Nên đối với cảnh thuận, nghịch, các Ngài vẫn an nhiên tự tại. Gặp danh, gặp lợi, các Ngài vẫn dửng dưng không đắm nhiễm. Nhờ tư duy quán chiếu như thế mà các Ngài thường sống trong tỉnh giác.
Chủ yếu của đạo Phật là cứu khổ, cứu cái khổ sanh tử luân hồi. Cho nên, nói giải thoát là vượt ra ngoài vòng luân hồi, sanh tử, chớ đâu có phải giải thoát cái đói, cái lạnh. Vì cái khổ đói nghèo thiếu thốn vật chất, chỉ là cái khổ nhỏ, cái khổ tạm thời, cái khổ luân hồi sanh tử mới là cái khổ đáng sợ. Chúng ta mau mau phải dứt trừ, tinh tấn tu hành là điều tiên quyết.
Bồ đề tâm ví như hạt giống
Để chúng ta lựa đất gieo trồng
Quả lành nhiều kiếp ươm mầm
Phước điền nuôi dưỡng duyên lành huân tu.
TKN. Phước Giác (ĐSHĐ-140)
