Một thiền viện có thể được dựng nên bởi xi – măng, gỗ đá; nhưng chỉ có đạo phong, tình thương và sự tận tụy của bậc trưởng thượng mới khiến thiền viện ấy trở thành chốn quay về của nhiều thế hệ.
Kính tưởng niệm Ni trưởng Thích Nữ Như Tịnh (1942 – 2026)
Nguyên Trụ trì Thiền viện Linh Chiếu, Đồng Nai.
Từ kiến thiết già lam…
Có những ngôi già lam gây ấn tượng bởi quy mô kiến trúc. Có những đạo tràng lưu dấu bởi bề dày lịch sử hay những bậc danh tăng từng hoằng hóa nơi đó. Riêng Thiền viện Linh Chiếu, với nhiều người, điều đọng lại không chỉ là một không gian thanh tịnh giữa rừng cây Đồng Nai, cũng không chỉ là cây cầu Song Chiếu nối Thiền viện Thường Chiếu và Linh Chiếu, mà còn là cảm giác bình yên trên từng lối đi nhỏ dẫn giữa Phật điện, thiền đường, giảng đường, trai đường hay khu bảo tháp. Những con đường ấy vốn chỉ để nối các công trình, nhưng rồi theo năm tháng, chính những bước chân thanh tịnh đi qua mỗi ngày đã làm nên nếp sống của một thiền viện.
Cuộc đời, đạo nghiệp và những đóng góp to lớn của Ni trưởng Thích Nữ Như Tịnh đối với Ni giới Thiền phái Trúc Lâm cũng như Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã được khắc họa đầy đủ qua nhiều bài viết. Đó là những tư liệu quý để hậu thế tri ân và tưởng niệm. Nhưng điều được lưu lại lâu hơn, có lẽ không chỉ nằm ở những hạng mục xây dựng hữu hình hay những Phật sự đã hoàn thành, mà còn ở một gia tài đạo phong được kết tinh từ cả một đời tận tụy gìn giữ nếp thiền môn, âm thầm bồi dưỡng con người và kiến tạo môi trường tu học cho nhiều thế hệ Ni chúng.
Thiền viện Linh Chiếu là một trong những thiền viện Ni tiêu biểu của Thiền phái Trúc Lâm Việt Nam. Nhưng ít người biết rằng, phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là bao năm tháng vun bồi của một trong số những bậc trưởng thượng luôn chọn âm thầm đứng phía sau. Những ai từng sống ở Linh Chiếu đều hiểu, nơi đây không chỉ được dựng nên bằng gạch đá hay những hàng cây phủ bóng. Mỗi lối đi, mỗi khoảng sân, mỗi công trình đều mang dấu ấn của sự cân nhắc cẩn trọng. Từ bản vẽ tổng thể cho đến từng mái hiên, từng lối thoát nước, từng gian bếp, Ni trưởng đều trực tiếp chỉ đạo và giám sát, điều chỉnh. Không phải vì muốn lưu lại dấu ấn của riêng mình, mà vì mong nơi đây thật sự trở thành một đạo tràng để người hữu duyên đến có thể an tâm học đạo.
…cho đến kiến thiết thiền môn
Nhưng điều đáng quý hơn cả, dường như dựng lập một thiền viện chưa bao giờ là đích đến đối với Ni trưởng. Một ngôi già lam có thể hoàn tất sau vài năm, còn một người tu thì phải được vun bồi suốt nhiều năm tháng, thậm chí cần cả một đời mới có thể hoàn thiện. Vì vậy, sau những công trình hữu hình là một công trình khác bền bỉ hơn, âm thầm hơn: kiến thiết đời sống tu học của Ni chúng.
Buổi sáng, Người có mặt nơi quả đường trước khi đại chúng xếp hàng vào dùng tiểu thực; chiều đến, lại lặng lẽ đứng cuối chánh điện dõi theo từng hàng Ni chúng, từng câu kinh, nhịp mõ. Có hôm, dù pháp thể không được khinh an, Người vẫn đi xem chúng có dùng cơm đầy đủ hay không. Có ngày công việc nhiều, Người xuống tận nhà bếp hỏi xem chúng Ni lớp học có còn thời gian ôn bài, ngồi thiền có yên không, thức ăn hôm đó đã đủ bồi dưỡng chưa… Một thời khóa đúng giờ, một hàng dép ngay ngắn, một bữa cơm chánh niệm, một dáng ngồi đoan nghiêm, một câu kinh không tụng qua loa, một người bệnh được hỏi han, một Ni sinh mới nhập chúng được tạo điều kiện để yên lòng học đạo… Tất cả đều là những điều rất nhỏ, nhưng thiền môn vốn được giữ gìn từ những điều rất nhỏ như thế. Việc lớn của một bậc Trụ trì, Người gánh; việc nhỏ của từng Ni sinh, Người cũng không bỏ sót. Những điều ấy được lặp đi lặp lại mỗi ngày, không còn là sự chu đáo thông thường, mà là phẩm hạnh.
Ở Linh Chiếu, việc dựng cảnh và dựng người dường như chưa từng là hai việc riêng. Ni trưởng dựng nên không gian để đại chúng an trú, rồi lại lặng lẽ gìn giữ từng nếp sinh hoạt trong không gian ấy, để mỗi ngày tu học đều trở thành một viên gạch bồi đắp đạo lực. Đọc lại những dòng Ni trưởng từng viết trong Theo bước chân Thầy, mới hiểu vì sao Người cả đời nhất quán với con đường ấy: “Tôi không mong ước gì cao xa, chỉ mong huynh đệ chúng tôi, mỗi người là một viên gạch tốt, một tấm ngói chắc, để có thể đền đáp bốn ân trọng và góp phần xây dựng tòa nhà Phật giáo Việt Nam ngày một trang nghiêm hơn.” Có lẽ đó không chỉ là một ước nguyện, mà là cách Người đã sống. Suốt nhiều thập niên, Người âm thầm chăm lo để từng “viên gạch” trong thiền viện được vững vàng hơn mỗi ngày, không phải để xây thêm một công trình, mà để dựng nên những con người có thể tiếp tục gánh vác ngôi nhà Phật pháp mai sau.
Người trở về Linh Chiếu hôm nay vẫn thấy chánh điện sáng đèn mỗi thời công phu; tiếng bảng, tiếng chuông vẫn đúng giờ vang lên; Tuệ Tĩnh Đường vẫn mở cửa đón người bệnh; những hàng cây vẫn đổ bóng xuống các con đường quen thuộc… Mọi thứ dường như không thay đổi, nhưng những ai từng có duyên sống trong ngôi già lam ấy đều hiểu: từ nay, mọi sự tiếp nối sẽ mang một ý nghĩa khác.
Gia tài lớn nhất Ni trưởng để lại không chỉ là một Thiền viện khang trang hay một cơ sở Y học Dân tộc vẫn âm thầm phụng sự đồng bào, mà còn là một đạo phong: lấy sự tận tụy làm trách nhiệm, lấy sự bình đẳng làm cách đối đãi, lấy việc chăm lo cho người khác làm bổn phận tự nhiên của người tu. Đó là thứ gia tài không thể lưu giữ trong bảo tàng, cũng không thể được ghi đầy đủ trong một cuốn kỷ yếu hàng trăm trang, mà chỉ có thể tiếp tục hiện hữu khi có những người kế thừa cũng âm thầm sống như thế.
Nhìn lại cuộc đời Ni trưởng Thích Nữ Như Tịnh, điều khiến người ta kính phục không chỉ là những công trình còn hiện hữu, mà là cách Người đã âm thầm kiến tạo nên một nếp sống. Từ một mái thiền viện, một khu vườn, một Tuệ Tĩnh Đường cho đến từng thời khóa, từng bữa cơm hay từng bước chân của Ni chúng, tất cả đều được chăm chút bằng cùng một tâm nguyện: để người học đạo có một nơi an ổn tu tập, có một môi trường thanh tịnh mà lớn lên.
Hôm nay, ngôi tháp Chân Thể đã khép lại một đời tận hiến, nhưng con đường mà Ni trưởng đã mở ra cho Ni giới Thiền phái Trúc Lâm Việt Nam, cho Thiền viện Linh Chiếu và cho bao thế hệ Ni sinh vẫn còn đó. Con đường ấy không được nối dài bằng gạch đá, mà bằng những người biết tiếp tục sống với tinh thần trách nhiệm, khiêm cung, tận tụy và phụng sự như chính Người đã sống. Đó chính là nén tâm hương trang nghiêm nhất mà hàng hậu học có thể dâng lên bậc Trưởng lão Ni long tượng của Thiền phái Trúc Lâm Việt Nam.
Nam mô tân viên tịch Trúc Lâm truyền đăng Đệ nhị
Linh Chiếu Thiền viện Trú trì
Ni trưởng thượng Như hạ Tịnh Giác linh.
Mịch Lưu {ĐSHĐ-155}
