Để tán gẫu với mọi người, hôm nay Tăng hài tôi sẽ nói về thân thế của chính mình, thật là muôn phần cay đắng và thê lương. Bởi vì hầu hết nam nữ già trẻ trong xã hội đều loại bỏ giày vải kiểu Trung Quốc mà thay vào đó là giày da kiểu Tây. Theo tình hình trước mắt, vận mệnh của tôi cũng giống như giày vải cổ xưa Trung Quốc, trên chân các tu sĩ chẳng phải dần dần cũng hiếm thấy tôi hay sao?
Mọi khi, rất nhiều thành phố lớn còn thiết lập các cửa hàng chuyên môn bán Tăng hài, nhưng đến nay, các sư phụ có lẽ cũng bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi theo trào lưu tư tưởng mới, nên họ không mua Tăng hài tôi nữa. Tội nghiệp cho những ông chủ của các cửa hàng giày tu sĩ đó, cũng đành phải đóng cửa thôi.
Nhưng, cũng có một số ít Sư phụ cũng như những nhân vật gìn giữ tinh hoa văn hóa của đất nước, họ sẵn sàng bảo toàn di sản của Phật giáo. Mặc dù mua không được giày tu sĩ, nhưng cũng không muốn bị ảnh hưởng bởi sự biến động của trào lưu tư tưởng mới, thông thường, những người được mời tham gia Pháp hội sẽ làm một hai đôi mang trên chân mà không mất đi Tăng tướng. Đối với những người này, trong lòng tôi không ngừng cảm kích ơn tri ngộ của họ.
Tăng hài tôi có rất nhiều loại, những cái tên mà mọi người đặt cho tôi như giày La-hán (羅漢鞋), giày leo núi (爬山虎), giày Hoàng tăng (黄僧鞋) v.v… Giày La-hán cũng gọi là Thảo hài, các Tổ sư thời cổ đại có rất nhiều công án1liên quan đến Thảo hài. Giày leo núi và giày hoàng tăng mọi người đều hiểu, mặt trước là do ba sợi dây tách ra viền thành. Tại sao trung tâm của tôi phải có hình dạng bị tách ra giống như vết nứt? Hóa ra điều này cũng hàm chứa một ý nghĩa cảnh giác: Tức là lúc các Sư phụ mang tôi, mỗi khi cúi đầu nhìn xuống họ thấy bộ dạng phá tướng của tôi, lẽ nào lại không nhìn thấu tất cả vạn sự vạn vật trên thế gian đều là vô thường hay sao?
Giày La-hán đã là một đôi giày cỏ, tất nhiên chúng đều được bện từ cỏ. Mọi thứ trên thế gian đều không ngừng tiến hóa, từ một đôi giày cỏ vốn xứng với tên thật của nó, nhưng dần dần, nó được bện từ sợi gai, rồi bằng vải, và hiện nay nó đã được làm bằng da. Theo đà tiến hóa như thế, tương lai chẳng bao lâu các Sư phụ nhất định sẽ có khả năng đi giày thủy tinh thôi!
Nói đến sinh mệnh của Tăng hài tôi rất là không tầm thường. Bởi vì các Sư phụ đều sống đời hành cước, chân trời góc biển, vân du khắp nơi, họ đi đến đâu thì tôi cũng theo chân họ đến đó, muôn sông ngàn núi, khó khăn gian khổ. Đã tham quan rất nhiều danh lam thắng cảnh, lại viếng thăm vô số bậc cao Tăng, nghĩ đến thật là phước báo vô ngần!
Rất nhiều Sư phụ mỗi khi vân du bốn biển, đều có sự thu hoạch về mặt kiến thức, về mặt học đạo, họ vui mừng đến mức thốt lên: “Đôi giày cỏ đáng đồng tiền bát gạo”! Nhưng khi muốn đến một nơi nào đó, cảm thấy đi không cần thiết, đi không quan trọng, họ sẽ thản nhiên nói: “Tiết kiệm tiền giày cỏ”! Tôi rất biết ơn những vị Sư phụ này, tuy họ như đám bèo trôi nổi phiêu bạt bất định trong biển người, nhưng hành vi cử chỉ của họ luôn luôn không tùy tiện buông lung, mang tôi trên chân, tất nhiên họ cũng thanh thản. Nhưng cũng có rất nhiều Sư phụ để giải thoát sinh tử, để tầm sư học đạo, thường thường cũng có những lúc không thể như ý nguyện. Họ đã trải qua trăm cay nghìn đắng, cuối cùng chẳng thu hoạch được gì, vì vậy họ cảm thán: “Đạp rách đôi giày cỏ vẫn không tìm được gì”!
Theo tiếng thở dài của họ, tôi cũng có nhiều nỗi đau xót. Bởi vì, mỗi khi các Sư phụ tìm thầy học đạo không thu hoạch được gì, mà thời gian cứ lặng lẽ trôi đi, con đường càng xa dần, thể chất yếu ớt của tôi cũng từng bước suy sụp tả tơi. Mặc dù tôi bị hỏng không thể mang được nữa, có một số Sư phụ vẫn không đành vất đi và cất tôi ở bên mình; nhưng cũng có một số Sư phụ biết vật chất trên thế gian là vô thường, tất cả đều là thành trụ hoại không, họ không muốn ràng buộc bởi chúng, nên ném tôi bên đường một cách tự nhiên. Điều này không thể trách các Sư phụ nhẫn tâm hoặc vô tình, nhưng tôi không thể không cảm thấy thương cảm. Vì cả đời tôi đều là phục vụ cho người, đem trọn cả mạng sống và toàn bộ tinh lực cống hiến cho chủ nhân của tôi, sau đó giống như bị người ruồng rẫy, đổi lại chỉ là mưa, sương, gió, tuyết.
Có rất nhiều câu chuyện nói về tôi: Tăng hài tôi có thể được làm quà tặng như một lễ vật, trong Phật giáo mỗi khi trai tăng cúng chúng2, thường thường có người dùng Tăng hài để kết duyên. Xưa kia, Đại Sư Liên Trì (蓮池大師1535-1615) sau khi xuất gia, người vợ thời thế tục của Ngài đã làm một đôi Tăng hài tặng cho Ngài, Đại sư Liên Trì sợ rằng tình cảm ân ái giữa phu thê sẽ vướng víu không thể cắt đứt, nên Ngài đã quyết tâm đem đôi Tăng hài tôi một đao chặt làm hai mảnh. Mặc dù tạm thời tôi bị đau, nhưng sự kiền thành dũng mãnh hướng đạo của Ngài, ngược lại cũng khiến người vô cùng khâm phục. Nếu bạn không tin, thì hãy đọc bài thơ của Đại sư Liên Trì xem như một bằng chứng:
Ngô muội tống ngã nhất song hài
Thiên châm vạn tuyến tố khởi lai
Nhất đao trảm đoạn hồng nhung tuyến
Tùng kim tái bất nhiễm trần ai.
Tạm dịch:
Đôi hài em gái đã tặng tôi
Nghìn mũi kim khâu muôn sợi tơ
Một đao đoạn lìa tình lưu luyến
Từ nay quyết chẳng nhiễm bụi đời.
Nguyên văn:
吾妹送我一雙鞋
千針萬線做起來
一刀斬斷紅絨線
從今再不染塵埃.
Tu học Phật pháp, nếu không quyết tâm mạnh mẽ như vậy, thì làm sao có thể đi vào con đường Phật pháp nhỉ?
Đây còn là một sự việc làm xúc động lòng người. Hai mươi năm trước, có một vị Cao tăng cảm thán khi nhìn thấy Phật giáo không hưng thịnh, cũng bởi nền giáo dục của Phật giáo không phát triển, do đó Sư phát nguyện đi hóa duyên tiền bạc để sáng lập nền giáo dục. Nào ngờ một số tín đồ hộ trì Phật pháp dường như đang sống trong đại mộng, họ không hiểu được tầm quan trọng của nền giáo dục Phật giáo trước mắt, nên không chịu mở hầu bao trợ giúp một cách hào phóng. Họ sẵn sàng bố thí những đồng tiền tội lỗi để tu sửa các đình miếu, để nuôi một số kẻ nhàn rỗi lười biếng không biết làm gì cả, rồi đợi chờ người khác đến xâm chiếm.
Vị Cao tăng thấy sự nghiệp vĩ đại này không thể thu hút sự chú ý của người khác, Sư liền thực hành “Trạm quan” (站關), tức là đứng trên đinh, suốt ngày không ăn uống cũng không ngồi nằm, muốn dùng tinh thần hy sinh này để lay động mọi người. Chưa đến hai ngày, Sư không chống đỡ nổi nên viên tịch. Khi đệ tử của Sư nghe tin vội đến, Sư đã được hỏa táng, chỉ lưu lại một đôi Tăng hài mà Sư mang đứng trên đinh. Đôi Tăng hài này, về sau các đệ tử của Sư đã xây dựng một ngôi nhà đặc biệt lưu giữ tôi ở đó để thờ phụng tưởng niệm. Dù tôi được mọi người tôn vinh và kính trọng, nhưng tinh thần hy sinh vì sự nghiệp giáo dục của vị Cao tăng đó, hoàn toàn không thể khiến cho một số người ngoan cố của Phật giáo hiện nay giác ngộ. Nói đến đây thật là đau lòng!
Bạn đừng xem thường uy lực của Tăng hài tôi, đôi giày cũ rách ngày xưa của Tăng Tế Công (濟公僧 1148-1209) – bậc Cao tăng đời Nam Tống, chính là pháp bảo tùy thân của Ngài. Bất cứ khi nào Ngài bị bắt nạt hết mức hoặc không thể chiến đấu với người khác, Ngài sẽ cởi tôi ra khỏi chân, miệng niệm thầm: “Om Mani Pad Mi Hum Sắc lệnh này!” (唵嘛呢叭彌吽 Án Ma-ni-bát-di-hồng) Tăng hài tôi ngay lập tức đánh vào đầu bạn đến chảy máu, không được phép xưng bá. Đây là một thông điệp gửi đến các vị: Người xuất gia không dễ bắt nạt đâu nhé! Nếu các bạn không nghe lời thành thật khuyên bảo của tôi, hãy nhìn vào thần thông quảng đại của Tăng hài tôi, nói chung sẽ gây khó chịu cho các bạn.
Còn nhớ trước đây có một vị Sư phụ, một hôm bỗng nhiên Sư thiếu một chiếc giày, bất luận tìm kiếm như thế nào cũng không thể tìm thấy tôi. Trong lòng đầy nghi ngờ, Sư nghĩ không biết kẻ trộm có lấy không, vì trộm một chiếc có ích gì nhỉ. Qua một vài năm sau, có một thiếu phụ xinh đẹp đã đem đôi giày mới đến tặng Sư, Sư phụ nghi hoặc không hiểu. Mãi về sau mới biết, thiếu phụ này đã kết hôn nhiều năm mà chưa từng sinh con đẻ cái, nghe ai đó nói lấy trộm chiếc giày của một nhà Sư mang về để vào trong hòm rương, thì có thể sinh được con trai. Thiếu phụ đã làm theo cách đó, một năm sau, thật sự sinh được con trai, vì vậy để cảm tạ ân đức, cô đã làm một đôi mới gửi tặng Sư. Hãy nghĩ xem đây thật sự là một trò đùa quá mức, bởi phong tục kỳ lạ này, mọi người cho rằng tôi đang phụ trách việc nuôi dưỡng con cái nhà người. Dường như tôi chính là Quan Âm Tống Tử, Nam mô Đại Bi Quán Thế Âm Bồ tát.
Các Sư phụ cạo đầu, mặc Tăng phục, mang Tăng hài tôi vốn trang nghiêm cực kỳ. Nhưng ngày nay, trên chân nhiều Sư phụ đều mang guốc mộc, nhất là khi nhiễu quanh trong điện Phật, chuông trống thì “long coong leng keng”, dưới chân lại phát ra tiếng “lóc ca lóc cóc” thật khiến người ta không khỏi cảm thấy mất đi sự trang nghiêm túc mục.
Xưa kia, Tổ sư Bồ Đề Đạt Ma (菩提達磨 sanh mồng 5/10 – viên tịch 536) “Chích lý Tây quy”, thảo nào rất nhiều sư phụ đã thu gom cất giấu tôi, một lần nữa chuẩn bị trở về Tùng Lâm.
Phần bổ sung:
Tăng hài, là giày của các nhà tu hành mang dưới chân, còn gọi La-hán hài, thường thấy với các màu xám, đen, nâu… Mặt trước, mặt sau, bên trái và bên phải của Tăng hài được thiết kế tổng cộng có sáu lỗ rỗng, là để khuyến khích các Tăng lữ xuất gia “cúi đầu nhìn thấu”. “Cúi đầu” là khiêm tốn thành thật và lễ độ; “nhìn thấu”, nghĩa là trong quá trình đi lại hàng ngày nhìn thấu Lục căn: Nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý (mắt, tai, mũi, lưỡi thân và tâm); nhìn thấu Lục trần: Sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp (màu sắc, âm thanh, hương thơm, mùi vị, xúc chạm, ngoại cảnh); cho đến nhìn thấu cả Lục đạo luân hồi, khám phá Lục đại phiền não: tham, sân, si, mạn, nghi, tà kiến. Thậm chí cũng cần phải nhìn thấu sự ngắn ngủi của cuộc đời và sự nhỏ bé của thân thể con người.
Ngoài ra, nó còn nhắc nhở những người tu hành từng bước, từng bước thực hiện Bồ Tát Lục độ một cách tích cực: Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và bát nhã; thậm chí luôn luôn không quên phụng hành Lục Hòa kính – sáu nguyên tắc cộng sự trong Tăng đoàn: Thân hòa đồng trụ, Khẩu hòa vô tránh, Ý hòa đồng duyệt, giới hòa đồng tu, kiến hòa đồng giải, lợi hòa đồng quân (thân hòa mục sống cùng nhau, miệng hòa hoãn không tranh cãi, ý hòa nhã cùng vui vẻ, giới hòa kết cùng tu học, thấy hòa giải để hiểu nhau, lợi hòa thuận phân chia đồng nhau).
- Công án (公案): Dụng ngữ của Thiền tông. Thịnh hành vào thời Ngũ Đại cuối nhà Đường. Ban đầu đề cập đến các vụ án của quan phủ, tức là các mệnh lệnh pháp luật, về sau, Thiền tông vận dụng nó để chỉ cụ thể lời nói và việc làm của các bậc Tổ sư tiền bối. Nói một cách phổ biến, công án chính là tóm tắt và quy nạp những lời nói và việc làm của các Tổ sư Thiền tông.
- Đả trai cúng chúng (打齋供眾): Cúng dường trai phạn cho tứ chúng tăng tục, mượn nó kết duyên để tăng trưởng điều thiện, gieo trồng phước đức.
