I. Thân thế:
Ni sư pháp danh Thích nữ Diệu Huệ, pháp hiệu Thiên Cúc, thế danh là Nguyễn Thị Cúc, sanh năm Đinh Hợi, ngày 30 tháng 07 năm 1947 tại xã Phước Lý, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An.
Kính bạch quý Ngài, Nhắc đến tỉnh Long An, mọi người vẫn nghĩ đến sự trù phú và văn tế Cần giuộc xuất phát từ đây:
Nổi danh thiên sử một thời,
Văn tế Cần Giuộc đời đời nhớ ơn,
Nhớ ơn người áo vai sờn,
Viết lên trang sử đền ơn nước nhà.
Nhưng thật ra, không chỉ như vậy, vùng đất Long An cũng được xem như một dải đất lịch sử có nhiều người con quê hương xuất gia tu đạo, mà điển hình là gia đình của cố ni sư thích nữ Diệu Huệ – một gia đình 7 người: từ cha mẹ đến anh chị em đều trở thành tu sĩ Phật giáo cả.
Vốn sanh trưởng trong một gia đình hiền đức, làm nghề nông, thâm tín Tam bảo, Ni sư là con gái duy nhất và là con thứ 4 trong gia đình có 5 anh em. Thân phụ là cụ Nguyễn văn Chẵn, sinh năm 1906, sau xuất gia làm Hòa thượng húy Hồng Chẩn, pháp hiệu: Thích Thiện Đạo, từng làm Hòa thượng Yết Ma A Xà Lê trong giới đàn của địa bàn Tỉnh Long An thời đó. Mẹ Là Nguyễn thị Quyên, sinh năm 1907, là một phụ nữ hiền đức, đảm đang, luôn ân cần chăm sóc và hỗ trợ tinh thần cho tất cả các thành viên trong gia đình xuất gia tu học, sau thân mẫu của ni sư Diệu Huệ cũng đi xuất gia, là sư cô Thích nữ Diệu Anh. Anh trai Cả của ni sư Diệu Huệ xuất gia tu học tại chùa Phước Huệ, Bình Hưng Hòa – Quận Bình Tân, Tp. Hồ Chí Minh; anh Ba, anh Tư và em trai Út xuất gia tu học tại Giác Viên cổ tự, đường Lạc Long Quân, phường 3, Quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh. Đều là những bậc niên cao lạo trưởng, thuận thế vô thường, song thân và các bào huynh, bào đệ đều đã viên tịch.
II. Xuất gia hành đạo
- Phần Xuất gia và thọ giới: Cố Ni sư thích nữ Diệu Huệ là người con gái áp út trong gia đình, thừa hưởng tinh thần thâm tín Tam Bảo, ngưỡng mộ đời sống xuất gia và lý tưởng giải thoát nên khi còn nhỏ thì đi học và phụ giúp cha mẹ chăm lo việc nhà. Mùa xuân năm 1975, khi đất nước hòa bình thống nhất, người con gái hiền lành đất Long An lúc đó tròn 28 tuổi xuân, xin phép song thân đi tu. Hội đủ nhân duyên, cố Ni sư đã về Quan Âm Tu viện xin được nương theo ân đức của Thầy là Ni trưởng thượng Huệ hạ Giác xuất gia tu học tại Quan Âm Tu viện. Sau khi xuất gia, Ni sư thì vâng lời thầy chỉ lo mải miết nuôi cô nhi rồi làm rẫy bái, công phu công quả không quản ngại khó khăn, 7 năm sau, vào năm 1982, ni sư mới được đăng đàn thọ giới Sa di ni tại giới đàn Long Thiền, Biên Hòa, Đồng Nai. Thời đó Sư bà Quan Âm tu viện muốn tất cả chư phải cố gắng công phu tu tập, tập tính kham nhẫn nên đa số chư ni đệ tử không được phép xuất gia sớm, phải học tu vững chãi rồi mới xuất gia, nên 8 năm sau, mãi đến năm 1990, Ni sư Diệu Huệ mới thọ giới Thức Xoa Ma Na, và năm 1992 Ni sư chính thức được thọ giới Cụ túc cũng tại giới đàn Long Thiền – Thành phố Biên Hòa – tỉnh Đồng Nai.
Năm 1986, sau khi bà cô Trạng Vương cúng dường chùa Trung Bửu – Dĩ An – Bình Dương cho ni trưởng Quan Âm tu viện, xét thấy người đệ tử của mình rất chịu khó và hiếu đạo nên năm 1987, Ni trưởng Quan Âm Tu viện đã quyết định đưa ni sư Diệu Huệ về đây chăm lo Phật sự cho đến khi xả báo an tường.
- Phần công tác Từ thiện xã hội:
@ Việc Nuôi cô nhi: Từ khi theo Thầy xuất gia vào năm 1975, vốn tính hiền lành chịu khó nên cố ni sư Diệu Huệ thường gánh vác những việc nặng nhọc cho tu viện, đặc biệt phụ giúp Ni trưởng và quý sư chăm sóc người già, nuôi dưỡng cô nhi không từ một sự khó nhọc nào.
@ Việc Trồng cây gây rừng và làm rẫy bái: Đây là một Phật sự quan trọng của tông phong nên cố ni sư cũng tham gia trồng gần trăm hecta rừng ở Long Phước thọ và Bửu Hoa Ni viện trong nhiều năm, ni sư cũng tham gia canh tác trồng trọt tại rẫy Ba Bà (nay là chùa Thiên Quang) để có lương thực nuôi hàng trăm tăng ni tu học trong những năm nhiều khó khăn sau khi đất nước vừa thống nhất.
@ Năm 1987, Sau khi nhận Phật sự về Trung Bửu Tự, Ni sư Diệu Huệ tham gia sinh hoạt giáo hội với giáo hội Phật giáo thị xã Dĩ An, và phân ban Ni giới của thị xã Dĩ An, nay đã là thành phố Dĩ An. Chùa Trung Bửu Tự hôm nay tuy đơn sơ nhưng cũng tương đối rộng rãi và ấm áp như vậy là nhờ tâm huyết và sự hy sinh lớn của cố ni sư. Nguyên bản ngày xưa chùa trung Bửu cũng chỉ là một tấm nhà cấp 4 rạn nứt và dột nát. Ni sư bản tính thương người nên âm thầm giúp đỡ người tàn tật, bệnh nhân bị ung thư bằng cách vận động Phật tử sửa chùa, lo lắng tiền xe đưa các bệnh nhân ung thư về chùa Trung Bửu tạo duyên cho họ niệm Phật, nghe pháp cho ăn uống, có gạo có mỳ thì chia sẻ cho họ và giúp họ tu tập trong nhiều năm qua. Chỉ có hai năm nay ni sư bệnh nhiều hơn nên việc lo cho bệnh nhân ung bứu và người khuyết tật tạm thời gián đoạn. Trong cuộc đời tu, Ni sư Diệu Huệ đã khuyến tấn các cháu trong gia đình xuất gia tu học, trong số những người cháu đi tu có đại đức thích Tấn Minh gọi ni sư Diệu Huệ bằng cô ruột, và sư cô Thích nữ Ngọc Nhung gọi Ni sư Diệu Huệ bằng dì. Ni trưởng Quan Âm tu viện đã đưa sư cô Ngọc Nhung về Trung Bửu tự phụ lo Phật sự với Ni sư Diệu Huệ từ năm 2006 và những năm sau này, do bệnh duyên của cố ni sư Diệu Huệ nên sư cô Ngọc Nhung vẫn thay mặt cho cố Ni sư Diệu Huệ tham gia các sinh hoạt giáo hội như họp hội và việc bố tát an cư.
Sau mùa an cư năm Mậu Tuất (2018), Ni sư đã về bạch với Ni trưởng Quan Âm Tu Viện về bệnh duyên khó qua của bản thân mình, đó là căn bệnh ung thư máu. Năm 2019, cảm nhận thân tứ đại của mình đã đến lúc mệt mỏi với những căn bệnh nặng, ni sư vẫn không một lời than thở, mà vẫn cố gắng làm thêm một Phật sự là làm mái che lớn trước chánh điện cho đạo tràng phật tử tu học. Vào mùa an cư kiết hạ năm nay, sau khi bệnh trở nặng, dù đã hết lòng chạy chữa nhưng các y bác sĩ phải cam lòng đưa ni sư về chùa chờ ngày viên mãn báo thân. Với tinh thần minh mẫn sáng suốt, suốt những ngày cuối đời, ai đến thăm, ni sư cũng khẽ nói: “cảm ơn”, rồi nằm yên niệm Phật, Ni sư đã an nhiên thâu thần viên tịch vào lúc 10 giờ sáng ngày 12 tháng 5 năm Canh Tý hưởng thọ 74 tuổi, hạ lạp 28 năm.
Do tính cách của Ni sư thì rất mực hiền lành, nói ít, làm nhiều, thương người thương vật nên trong trong phân ban ni giới Thành phố Dĩ An và trong tông phong Liên tông Tịnh độ Non Bồng huynh đệ đều rất mực quý mến phẩm hạnh của Ni sư.
Để ghi nhận và trân quý phẩm hạnh và những công đức mà ni sư đã cống hiến cho Phật giáo, cho tông phong và các hàng phật tử nên Ban thường trực Tông phong dưới sự chỉ dạy của Ni trưởng thượng Huệ Hạ Giác đã tấn phong cố ni sư thích nữ Diệu Huệ lên hàng giáo phẩm Ni sư, Hiếu tử Non Bồng.
Trụ thế 74 năm, trải qua 28 mùa an cư kiết hạ. Công đức tu hành với tánh hạnh giản dị khiêm cung, đời sống an bần thủ đạo, cố ni sư Thích nữ Diệu Huệ đã phụng sự Phật pháp với tâm vô ngã và vị tha, tuy cố Ni sư đã ra đi nhưng vẫn để lại đây niềm kính thương vô hạn trong lòng chư pháp lữ của tông phong, đặc biệt là đối với chư ni thành phố Dĩ An nói riêng, Ni giới trong tỉnh Bình dương nói chung, các hàng phật tử và thân bằng quyến thuộc.
Kính bạch chư tôn thiền đức! Chúng con nhớ lại ý thơ của Thiền sư Hương Hải: “Nhạn bay qua mãi tầng không. Bóng chìm đáy nước một dòng lạnh trôi. Nhạn không để dấu mình soi. Nước không lưu ảnh nhạn rơi vào lòng”. Biết bao vị xuất sĩ đi vào đời khônga lưu dấu tích nhưng vẫn còn đây niềm thương kính của các pháp lữ gần xa như cố ni sư thích nữ Diệu Huệ. Do tính tình ẩn nhẫn khiêm cung, Ni sư rất ít nói về bản thân nên nhiều tài liệu quý về thân thế của gia đình cố ni sư bị thất lạc, nhưng những lời văn đơn sơ của chúng con cũng mong lưu lại một phần nào về thân thế và hành trạng của Ni sư.
Một đời người đã kết thúc, một tấm y vàng xin xếp lại, như hạnh nguyện của một người con gái dòng họ Thích cũng xin tạm dừng lại hôm nay để rồi sẽ tái hiện đàm hoa trong một kiếp không xa xây dựng nền đạo pháp.
Nam Mô Từ Liên Tông Tịnh Độ Non Bồng, giác linh Ni sư thượng Diệu hạ Huệ, húy Thiên Cúc, nguyên trụ trì Trung Bửu Tự liên tòa chứng giám.
