I. Nhập đề
Mỗi năm vào tháng hai âm lịch, hương xuân vẫn còn đượm mùi thơm ngát, tháng hội tụ những ngày kỷ niệm quan trọng đối với Phật giáo. Cũng trong độ này, chuẩn bị lễ kỷ niệm Thánh Tổ Kiều Đàm Di, chúng con, những hậu học Ni đốt nén tâm hương thành kính tưởng nhớ về gương giới đức của người và xin chấp bút viết về những người con gái của Ngài trong thời hiện đại.
Thời Đức Phật còn tại thế trong tăng đoàn của Ngài đã có hai bộ Tăng già, Đức Từ Phụ đã giao Di Mẫu đứng đầu Ni đoàn, Ngài cùng với năm trăm vị Thánh Ni khác vượt qua biết bao khó khăn, gian khổ, định kiến của xã hội, đã tinh tấn, miên mật tu hành chứng đắc. Với lòng vị tha, nhiếp chúng nghiêm minh, Ngài đã hóa độ cho Ni chúng rất đông, từ những giai cấp bình dân cho đến những người quyền quí, tất cả đều trở thành những bậc Ni lưu xuất chúng, rường cột của Phật Pháp.
Trải qua nhiều thế kỷ, Phật giáo hoằng truyền và phát triển khắp nơi trên thế giới. Ở Việt Nam, giai đoạn đầu trong xã hội phong kiến, người nữ bị nhiều hạn chế, ràng buộc, nên các bậc Ni ít có cơ hội thể hiện được vai trò của mình
Ngoài xã hội. Vào cuối thế kỷ 19 sang thế kỷ 20, xã hội dần phát triển, người nữ được phát huy năng lực của mình, những người con gái kế thừa Tổ nghiệp của Đức Kiều Đàm Di, những bậc Ni Lưu đã dấn thân phụng sự nhân sinh, có rất nhiều bậc Ni trưởng tôn kính đóng góp không nhỏ cho ngôi nhà Phật Pháp. Cũng vậy, nơi thành phố Đà Lạt hiền hòa thuộc tỉnh Lâm Đồng có một vị Sư bà mà hàng Ni chúng chúng con hằng tôn kính đó là Ni trưởng Tuệ Quang.
II. Thân thế
Ni trưởng pháp danh Thị Thanh, pháp tự Thích Nữ Như Tịnh, hiệu Diệu Nguyện, thế danh Phạm Thị Tịnh sinh năm 1944 trong một gia đình thâm tín Phật Pháp tại thôn Hiếu Lễ, xã Phước Hưng, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định. Thuở nhỏ, Ni trưởng thường được theo ông bà đi chùa lễ Phật, Ni trưởng ngưỡng mộ nếp sống đạo phong ung dung thanh thoát của những bậc tăng già phạm hạnh, lời kinh tiếng kệ, cảnh thiền môn đã ghi sâu vào tâm thức của Ni trưởng mỗi khi theo ông bà về chùa, hun đúc nên một chí hướng xuất trần. Nhờ căn duyên Phật Pháp thấm nhuần nên Ni trưởng đã xin Phép song thân xuất gia khi tròn 16 tuổi, Bổn sư là Hòa thượng thượng Tâm hạ Đạt, sau đó được Hòa thượng Bổn sư gởi ra Chùa Long Quang thuộc huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định với hai Sư bà Diệu Hoa và Diệu Quang là hai đệ tử của Hoà thượng Bổn sư, ngôi chùa này cũng do Hòa thượng khai sơn để cho chư Ni tu học.
III. Quá trình tu hành
Vốn tính tình hiền hậu, siêng năng lại ham tu học nên Sư bà gởi Ni trưởng xuống Hòa thượng Thọ Sơn học kinh bộ và nghi lễ như Kinh Thủ Lăng Nghiêm, Di Đà Sớ Sao, Nhị Khoá Hiệp Giải và các bộ Luật giải, cùng học với Ni trưởng có Ni trưởng Hạnh Quang, Ni trưởng Hạnh Minh, Ni trưởng Hạnh Trực, Ni trưởng Hạnh Giải… Trải qua hai năm (1960-1961), Ni trưởng đã nhuần nhuyễn các bộ kinh trên cũng như nghi lễ, Ni trưởng muốn tiếp tục được tu học nên về đảnh lễ hai Sư bà xin vào Ni viện Từ Nghiêm – Sài Gòn để theo học Trung cấp và Cao đẳng Phật học. Thời kỳ pháp nạn năm 1963 Ni trưởng đã tham gia tranh đấu cùng quý Ni trưởng Huyền Học, Ni trưởng Huyền Huệ, Ni trưởng Thanh Lương, Ni trưởng Giác Nhẫn, Ni trưởng Giác Thiên cùng quý Ni Sư như Ni sư Trí Hải, Ni sư Như Xuân…
Năm 1965 Ni trưởng thọ giới Thức Xoa Ma Na tại giới đàn Từ Nghiêm do Ni trưởng thượng Như hạ Thanh làm đàn đầu Hòa Thượng.
Từ năm 1965 – 1968 giai đoạn này do tình hình đất nước không yên nên Ni trưởng phát nguyện theo học khóa Y tá của Phật giáo tổ chức.
Năm 1968 khi vừa tròn 24 tuổi, Ni trưởng thọ Tỳ Kheo Ni giới tại giới đàn Từ Nghiêm, sau khi giới đàn hoàn mãn Ni trưởng được Sư trưởng thượng Huyền hạ Học dạy hết bộ Luật tứ phần. Cũng trong năm này Ni trưởng thi vào Trường Dược Sư để tiếp tục học khóa giảng sư và các bộ kinh khác do Hòa thượng Từ Thông và Hoà thượng Tâm Thanh giảng dạy. Vốn tính thông minh mẫn tuệ nên Ni trưởng đã lãnh ngộ hầu hết các kinh bộ được học. Năm 1970 chiến tranh loạn lạc, sức khỏe hai Sư bà Long Quang cũng yếu nên Ni trưởng xin xuất chúng về quê để phụ giúp. Trong thời gian về lại chùa cũ thì Sư bà Diệu Quang bệnh tim nặng không ở xứ nóng được nên Ni trưởng cùng với Ni sư Như Phương đưa Sư bà Diệu Quang lên Đà Lạt mua một Tịnh thất ở đường Thiện Ý để Sư bà Diệu Quang dưỡng bệnh. Đất lạ quê người, cuộc sống muôn vàn khó khăn và cuộc đời dấn thân hành đạo của Ni trưởng tại vùng cao nguyên này cũng bắt đầu từ đây.
IV. Quá trình hành đạo
Đà Lạt là nơi thắng cảnh Bình Định là chốn quê hương,
Nhưng mà lòng chẳng vấn vương
Quyết tâm phụng sự độ đường chúng sanh.
Thời gian đầu khi ở Thành phố Đà Lạt Ni trưởng xin qua khuôn hội Lâm Tỳ Ni dạy mẫu giáo, dạy các cháu được bốn tháng, Hòa thượng thượng Minh hạ Tuệ – Chánh Đại diện Giáo hội Phật giáo tỉnh, Hiệu trưởng trường Bồ Đề tại chùa Linh Sơn, nhìn thấy được tư chất của Ni trưởng nên đã nhiều lần xuống Tịnh thất Hương Quang, xin Sư bà Diệu Quang mời Ni trưởng về khuôn hội Tuệ Quang trụ trì vào ngày 10/4/1970. Với tấm lòng từ bi, gieo mầm Phật Pháp và sở học sẵn có, chỉ sau sáu tháng Ni trưởng xin mở trường Mẫu giáo Kiều Đàm tại đây, ngôi trường này đã giúp đỡ rất nhiều cho con em của bà con Phật tử quanh vùng. Tiếng lành đồn xa, Phật tử vân tập về chùa ngày càng đông, ni chúng cũng qui tụ về đây tu học ngày càng nhiều.
Đến năm 1975 là thời kỳ kinh tế khó khăn nhất, Ni trưởng mở xưởng nhang, mở tiệm may, dạy làm nhang, dạy may để ni chúng tự túc cuộc sống, tiếp tục tu học và giúp đỡ cho bà con nghèo xung quanh.
Với chí nguyện độ sanh, tấm lòng từ bi bao dung độ lượng, một lòng muốn đào tạo Ni tài để phụng sự cho chúng sanh nên Ni trưởng đã dung nạp rất nhiều đệ tử khắp các nơi tụ về, số chúng lên đến hàng trăm vị.
Hạnh làm Phật gieo trồng từ thuở nhỏ Qua hành trì vun vén đức từ bi
Ni trưởng tinh chuyên tâm chẳng so bì Từ kinh kệ đến công phu bái sám.
Từ năm 1981, Giáo hội Phật giáo Việt Nam ra đời, Ni trưởng được suy cử vào Uỷ viên Kiểm soát của tỉnh, Uỷ viên Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Lâm Đồng, Trưởng ban Từ thiện, Phó ban Bảo trợ trường Phật Học tỉnh Lâm Đồng trải qua sáu nhiệm kỳ.
Từ năm 2009 – 2021 Ni trưởng giữ chức vụ Phó phân ban Ni giới tỉnh Lâm Đồng
Từ năm 2021 đến nay Ni trưởng là Cố vấn ban Ni giới tỉnh Lâm Đồng
Công việc Phật sự bộn bề là vậy nhưng Ni trưởng lúc nào cũng hoan hỷ, nở nụ cười từ ái, thân thiện khi tiếp đón Tăng Ni nhỏ tuổi hay là hàng cư sĩ tại gia, Ni trưởng luôn giữ lễ bát kỉnh pháp và lòng hòa kính đối với chư tôn đức trưởng thượng.
Năm 1985 chùa Linh Bảo sập nát, Ni trưởng đứng ra kêu gọi xây dựng lại ngôi đại hùng bảo điện khang trang.
Với hạnh nguyện xây dựng chùa, kiến lập Đạo tràng, tiếp tăng độ chúng, Ni trưởng đã dấn thân đi truyền trao giáo lý Phật Đà khắp nơi từ Lâm Đồng, Đắk Lắk, Đắk Nông, Bình Thuận, Khánh Hòa, Phú Yên, Bình Định, Mỹ, Úc, Canada…. Với sở học dồi dào, trí tuệ uyên thâm, tính tình mẫn tiệp, đạo phong tỏa sáng, tâm từ bi rộng lớn. Nơi nào Ni trưởng đi qua cũng lưu lại dấu chân của người, cây cỏ cúi đầu, vạn vật như nghiêng mình chào đón. Ni trưởng đã xây dựng hoàn chỉnh khang trang bảy ngôi phạm vũ, độ chúng xuất gia rất đông, phải hơn trăm vị, vị nào cũng được xây dựng nền móng căn bản, thành đạt vững vàng, vân du giáo hóa truyền trao giáo pháp khắp nơi, sãi cánh trên nền trời cao rộng, tắm mình trong biển pháp mênh mông.
Từ bi tỏa rạng muôn nơi
Ni trưởng hạnh nguyện độ đời an vui Tâm hồn cởi mở tươi cười
Dù bao gian khổ thảnh thơi tâm hồn Khiêm cung ban rãi lòng nhân
Giàu nghèo già trẻ xa gần mến thương Ni trưởng gương sáng muôn phương
An nhiên bước giữa cõi thường nhân gian
Năm 1990 tỉnh Lâm đồng mở trường Trung cấp Phật học nên ni chúng vân tập về chùa Tuệ Quang rất đông, để có chỗ cho ni chúng an tâm tu học, Ni trưởng đã xin phép xây dựng lại chùa, nhờ vậy mà ni chúng có nơi chốn an yên. Đặc biệt, niềm khát khao vun bồi kiến thức cho hàng hậu học, quyết tâm đào tạo tăng tài phụng sự đạo pháp, Ni trưởng đã dấn thân đi khắp muôn nơi từ trong nước cho đến nước ngoài quyên góp kinh phí để phụ cùng với Ban Giám hiệu nhà trường duy trì và phát triển Trường Cơ bản Phật học. Sự đóng góp của người là một điều khích lệ, niềm tin và động lực lớn, đối với hàng Tăng Ni trẻ tại tỉnh nhà.
Đồi cao Phật học uy nghiêm
Ni trưởng tâm nguyện rạng niềm soi chung Tăng tài vun đắp không ngừng
Bão dông thử thách đá tùng lòng son Đạo mầm gieo hạt vuông tròn
Từ bi lan tỏa mãi còn thơm hương Sư bà đức hạnh rạng ngời
Hoằng dương chánh pháp, sáng soi đạo vàng.
V. Hoạt động từ thiện
Không chỉ dừng lại ở việc xây chùa, nuôi chúng, đào tạo tăng tài cho đạo pháp, Ni trưởng còn dấn thân vào việc đồng hành cùng xã hội, tổ chức các chương trình từ thiện, mở các khóa tu cho những mảnh đời bất hạnh từ vật chất đến tinh thần không nề gian lao khổ nhọc. Những bài giảng của Ni trưởng luôn mang lại những bài học quí giá về cuộc sống, giúp mọi người thấy được con đường đúng đắn và ý nghĩa trong cuộc đời, giúp họ vượt qua khó khăn và tìm thấy sự an lạc trong tâm hồn, từ việc hỗ trợ những người bệnh tật, thiếu thốn, Ni trưởng hiện diện như một nguồn an ủi và động viên, những vật chất mà người trao tặng bằng ánh mắt cảm thông, tâm từ bi rộng lớn mang lại niềm vui và hy vọng cho biết bao người.
Tuệ Quang phạm vũ yên bình Sư bà từ ái tánh tình dịu êm Dáng người hiền hậu nết mềm
Lời khuyên an ủi ấm êm từng thời Từ bi lan tỏa muôn nơi
Giúp người khổ hạnh rạng ngời chân tâm Bàn tay nâng đỡ muôn phần
Sẻ chia tất cả, ấm thân người nghèo!
VI. Kết luận
Cuộc đời và công hạnh của Ni trưởng thượng Như hạ Tịnh đã để lại một di sản quí báu cho thế hệ hậu lai, bằng thân giáo và khẩu giáo, sự cống hiến không ngừng nghỉ của người, tuy là người nữ nhưng có đức tính trượng phu, đức hạnh cao cả, là một tấm gương sáng, là bài học quí giá cho hàng đệ tử. Hành trạng của người đã khuyến khích mỗi người chúng ta hãy sống với lòng nhân ái và trí tuệ, góp phần tạo nên một thế giới tươi đẹp hơn bằng cách chứng minh sống động cho câu nói “Hạnh phúc không phải là đích đến mà là hành trình”. Cuộc đời và sự nghiệp của Ni trưởng không chỉ là một hành trình tu tập cá nhân mà còn là sứ mệnh cao cả để lan tỏa lòng từ bi và trí tuệ đến muôn nơi.
Nguyện Ngài pháp thể khinh an Tâm từ ấm áp phước ban độ đời Tình thương lan tỏa muôn nơi
Giúp người giác ngộ thảnh thơi tu hành Chúc người sớm được viên thành
Hạnh nguyện Bồ Tát chúng sanh nương nhờ Chúng con hậu học sơ cơ
Nguyện theo dấu bước từng giờ tinh chuyên Ni trưởng đức hạnh vô biên
Tuệ Quang rạng chiếu khắp miền thanh cao Đạo tâm rạng rỡ biết bao
Liên Hoa chín phẩm ngạt ngào sắc hương !
Tỳ Kheo Ni: Thích Nữ Chơn Khôi
