Có những chuyện phải đi qua giông bão mới thấy hết giá trị của bình yên. Có những điều phải lạc lối, chông chênh mới thấu được ý nghĩa của lời Phật dạy. Với tôi, Đạo Phật không đơn thuần là một tôn giáo, mà là ngọn đèn soi rọi những góc khuất sâu thẳm nhất trong tâm hồn, là la bàn định hướng cho mọi suy nghĩ và hành động của tôi giữa dòng đời vạn biến.
Ánh sáng giữa màn vô minh
Tôi từng sống nhiều năm tháng trong trạng thái chơi vơi. Những tưởng thành công trong sự nghiệp, những mối quan hệ xã giao rộng mở, những dự định được vạch ra chi tiết cho tương lai sẽ mang lại hạnh phúc. Nhưng càng chạy theo toan tính, tôi càng thấy mình như chiếc lá khô trước gió, xoay vần mà chẳng biết sẽ dừng lại nơi đâu. Nếu gặp chuyện vừa ý thì thích thú, hào hứng; khi bất như ý thì cộc cằn, bực bội, đổ lỗi cho người khác, cho hoàn cảnh. Cái tôi ngày một lớn, tôi luôn cho rằng mình đúng, mình hiểu biết, mình kiểm soát được mọi thứ. Nhưng sâu thẳm bên trong, tôi nhận ra mình đang dần rơi vào trạng thái bất an, lo âu, như kẻ đi trong đêm tối mà không có ngọn đèn nào dẫn lối.
Rồi một cơ duyên đưa tôi đến với những lời Phật dạy. Lúc đầu chỉ là sự tò mò, nhưng càng đọc, càng nghe, tôi càng nhận ra sự thật về chính mình. Đức Phật dạy: “Tâm làm chủ, tâm dẫn đầu các pháp. Tâm là người thực hiện mọi hành vi, cũng vừa là kẻ nhận lãnh những hành động do chính mình tạo ra”. Tôi chợt hiểu, hóa ra mọi khổ đau đều bắt nguồn từ chính tâm thức của mình. Đâu phải tại người kia làm tôi buồn, tại hoàn cảnh kia khiến tôi bực, mà chính vì tôi đã để tâm bị cuốn theo những cảm xúc nhất thời, để “tham, sân, si” thiêu đốt. Như một ngọn đèn được thắp lên giữa bóng tối, tôi bắt đầu thấy rõ những “kịch độc” đang ngự trị trong lòng mình.
Bài học về vô thường và buông bỏ
Một trong những điều khiến tôi thức tỉnh sâu sắc nhất là lời Phật dạy về vô thường. Đức Phật dạy rằng con người là sự hợp thành của bốn yếu tố đất, nước, gió, lửa, chỉ tồn tại trong khoảng thời gian hữu hạn rồi cũng tan rã. Trước đây, tôi thường sống với ảo tưởng về sự trường tồn, về những thứ mình sẽ đạt được, về những mối quan hệ sẽ mãi mãi như vậy. Nhưng khi chứng kiến người thân ra đi đột ngột, khi nhìn những dự định đẹp đẽ sụp đổ trước mắt, tôi mới thấm thía câu nói của TS. Nguyễn Huy Cường (giảng viên Trường Đại học Mở TP.HCM): “Phải đến khi đối diện mất mát, bệnh tật hay bế tắc, tôi mới thật sự thấm”.
Hiểu được vô thường, tôi học cách buông bỏ. Buông bỏ không phải là từ bỏ trách nhiệm hay không còn khát vọng, mà là không cố chấp bám víu vào bất cứ điều gì, không để những thăng trầm bên ngoài chi phối sự bình an nội tại. Trong tâm tôi khởi lên một chữ “Buông” kỳ lạ. Tôi không còn muốn mọi chuyện phải diễn ra theo sự sắp xếp của mình nữa. Tôi sống xuôi theo dòng chảy của cuộc đời, nhưng không phải buông xuôi, mà là thuận theo tự nhiên, để tâm luôn ở trạng thái tỉnh thức giữa mọi biến động. Câu nói của Đức Phật trong kinh Pháp Cú như vọng vang trong tâm trí tôi: “Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi, thắp lên với chánh pháp”. Tôi hiểu rằng không ai có thể cứu rỗi mình ngoài chính mình, và ngọn đuốc ấy chính là những lời vàng ngọc của Người đã để lại.
Nhân quả – chân lý vận hành của cuộc sống
Luật nhân quả có lẽ là điều tôi thực hành sâu sắc nhất trong đời sống thường nhật. Đức Phật dạy rằng mọi hành động đều để lại kết quả tương ứng, như người gửi tiền vào ngân hàng thì sẽ có tiền mà rút, còn vay mượn thì phải trả cả vốn lẫn lãi. Hiểu được điều này, tôi bắt đầu sống có ý thức hơn với mỗi suy nghĩ, lời nói, hành động của mình.
Tôi không còn than trách số phận hay đổ lỗi cho hoàn cảnh. Khi gặp chuyện không may, tôi tự vấn mình đã gieo nhân gì trong quá khứ. Khi được điều tốt đẹp, tôi biết ơn và ý thức rằng đó là quả ngọt từ những hạt giống lành mình đã gieo trồng. Tôi cũng học cách bao dung hơn với lỗi lầm của người khác, bởi biết rằng ai cũng đang phải trả giá cho những gì họ đã gây tạo. Nhưng điều quan trọng hơn cả, luật nhân quả không khiến tôi sợ hãi, trái lại, nó cho tôi niềm tin mãnh liệt vào khả năng chuyển hóa của chính mình. Mình có thể thay đổi tương lai bằng cách gieo những nhân tốt ngay hôm nay. Đức Phật dạy: “Tránh làm điều ác, siêng năng làm việc lành, giữ tâm ý trong sạch” – đó là con đường duy nhất để thoát khỏi khổ đau.
Trở về với con người chân thật
Thiền sư Thích Nhất Hạnh từng viết: “Thành đạo là nhận ra (tỉnh thức) và hằng sống (sống trọn vẹn) với con người chân thật chính mình”. Hành trình đến với Phật pháp cũng chính là hành trình tôi trở về với chính mình, với con người thật đã bị chôn vùi dưới bao lớp bản ngã, toan tính, lo âu. Tôi học cách quan sát hơi thở, quan sát cảm xúc, quan sát những suy nghĩ đến rồi đi, mà không phán xét, không bám víu.
Trong một khóa tu, tôi được học cách nhìn sự vật hiện tượng “như nó đang là”, không thêm bớt, không suy diễn, không phóng chiếu những kinh nghiệm quá khứ hay lo lắng tương lai lên hiện tại. Thật kỳ diệu, khi tôi ngừng phán xét, cuộc sống hiện ra với tất cả vẻ đẹp nguyên sơ của nó. Một tách trà ấm, một ánh nắng mai, một nụ cười của người lạ – tất cả đều trở nên thiêng liêng và đáng quý. Thiền sư Minh Niệm có dạy rằng chánh niệm giúp ta nhận diện rõ nét được “tham, sân, si” – ba thứ kịch độc luôn ẩn tàng trong tâm. Nhờ chánh niệm, tôi kịp nhận ra khi cơn giận nổi lên, khi lòng tham khởi động, để không bị cuốn theo, không để chúng thiêu đốt mình.
Tám pháp sống an lạc trong đời thường
Đức Phật đã chỉ dạy tám phương pháp để sống an lạc, hạnh phúc ngay tại đây và bây giờ: bố thí, trì giới, thiền tập, hoan hỷ với công đức người khác, khiêm tốn, hồi hướng phước báo, thường xuyên đọc kinh nghe pháp, và hoằng pháp lợi sinh. Mỗi Pháp môn là một viên gạch xây nên ngôi nhà hạnh phúc của tôi.
Tôi học bố thí không chỉ bằng vật chất, mà còn bằng thời gian, bằng sự lắng nghe, bằng nụ cười. Tôi học trì giới không phải vì sợ quả báo, mà vì hiểu rằng giới luật là hàng rào bảo vệ mình khỏi những hành động thiếu suy nghĩ. Tôi học khiêm tốn, bởi biết rằng kiến thức của mình chỉ như hạt cát giữa sa mạc mênh mông, và mỗi người tôi gặp đều có thể là thầy của tôi. Tôi thường xuyên đọc kinh, nghe pháp, không phải để cầu xin điều gì, mà để tâm được tưới tẩm bởi những hạt giống trí tuệ và từ bi.
Đức Phật là ngọn đuốc quán chiếu đời con
Có những đêm ngồi thiền, tâm trí tôi như được hiện hữu lại giây phút Đức Phật thành đạo dưới cội Bồ đề cách đây hơn 2500 năm tuổi. Bất chợt, trong tôi vang lên những vần thơ tự sáng tác:
Thích Ca như đuốc sáng ngời
Soi con qua những chơi vơi bão lòng
Giữa dòng trầm mặc long đong
Dáng người quán chiếu ấm nồng trong đêm
Con thuyền bát nhã dịu êm
Dìu con về bến bình yên cuộc đời…
Phật không ở đâu xa, Phật hiện hữu trong từng lời dạy, trong từng hơi thở có ý thức, trong từng hành động từ bi và trí tuệ. Phật là kim chỉ nam, nhưng không phải là cây kim bất động, mà là ngọn hải đăng luôn tỏa sáng, giúp con thuyền đời tôi vững vàng trước mọi phong ba. Có Người soi sáng, tôi không còn sợ lạc lối. Có Pháp làm bạn, mỗi ngày trôi qua đều là một ngày an lạc. Con xin nguyện một đời tinh tấn tu tập, không phải để trở thành điều gì vĩ đại, mà chỉ để mỗi ngày được sống trọn vẹn hơn, tỉnh thức hơn, và có thể chia sẻ một chút ánh sáng nhỏ nhoi từ ngọn đèn Phật pháp đến những ai còn đang lạc lối giữa dòng đời.
Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!
Nguyễn Thanh Vũ {ĐSHĐ-151}
