Tiếp nối truyền thống tốt đẹp của Thánh Tổ Ni Kiều Đàm Di, Ni đoàn Phật giáo đã được duy trì và phát triển song hành cùng Tăng đoàn trải qua hơn 25 thế kỷ và lan tỏa ra trên khắp thế giới. Trong hành trình phát triển ấy, Ni giới Phật giáo Việt Nam cũng đã góp một phần vào vai trò “truyền trì chánh pháp, thừa hành Phật sự” của Ni đoàn Phật giáo nói riêng và Phật giáo thế giới nói chung. Riêng Phật giáo nước nhà Việt Nam, Ni đoàn đã góp phần không nhỏ trong các Phật sự của giáo hội. Tại tỉnh Lâm Đồng, Ni chúng có rất nhiều tấm gương sáng về việc tu học, về công đức, đạo hạnh, sự chuyên tâm phụng sự đạo pháp và dân tộc. Nhiều vị đã dành trọn tuổi thanh xuân cống hiến cho sự nghiệp hoằng dương đạo pháp, phục vụ giáo hội.
Năm nay, nhân dịp Ni giới Phật giáo tỉnh Lâm Đồng được đăng cai tổ chức Lễ tưởng niệm Đức Thánh Tổ Ni Kiều Đàm Di và chư Ni tiền bối hữu công, những tấm gương tiêu biểu của chư Ni tỉnh nhà được một lần nêu danh, được ghi nhận và tán thán như một sự tri ân, tưởng nhớ.
Người viết nhân sự kiện này, được giới thiệu Ni trưởng Thích Nữ Tỉnh Liên thuộc Ni giới Hệ phái Khất sĩ, là một trong nhiều Ni trưởng có đạo hạnh, công đức sâu dày và có nhiều đóng góp cho Phật giáo tỉnh Lâm Đồng.
Ni trưởng Tỉnh Liên (thế danh Phùng Thị Hạ) sinh ra trên vùng đất thuộc huyện đảo Lý Sơn, một hòn đảo thuộc quần đảo Hoàng Sa cách đất liền khoảng 50 hải lý, người dân nơi đây quanh năm sống bằng nghề biển và trồng hành tỏi. Vào thời đất nước bị giặc Minh đô hộ rồi sau đó là Pháp thuộc, người dân trên huyện đảo cũng gánh chịu không ít biến cố lịch sử.
Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống nho giáo, ông nội là một thầy giáo, người đầu tiên đem con chữ từ đất liền ra truyền dạy cho người dân vùng đảo. Cha Người hoạt động cách mạng và được lệnh tập kết ra Bắc khi hiệp định Genève được ký kết năm 1954 khi đó người còn nằm trong bụng mẹ. Từ lúc chào đời cho đến khi xuất gia Người chưa một lần biết mặt cha mình, Người sống cùng bà, mẹ, 2 chị và anh trai, nhưng Ni trưởng luôn ý thức được trách nhiệm và bổn phận của mình nên rất hiếu thảo với bà, ngoan ngoãn vâng lời mẹ và các anh chị.
Lúc ấy, ở trên đảo, dưới núi Giếng Tiền có hang ông Hổ, nơi có một vài quý Sư về đó ẩn tu. Người thường đến viếng chùa nghe pháp, hôm ấy nghe Sư giảng bài pháp: “Tình thương và cừu hận”, khi nghe đến câu: “Lấy ân báo oán thì oán mới tiêu, lấy oán báo oán thì oán chất thêm nhiều” hay như câu: “Máu rửa mãi sẽ trây dơ thêm mãi, hãy sống đời chư Phật rưới từ bi”. Người nghe đến đó cõi lòng bừng tỉnh, phát nguyện quy y Tam bảo và được đặt pháp danh là Ngọc Phụng.
Năm 1971, lúc được 19 tuổi, có căn lành sâu dày với Phật pháp, Người quyết chí xuất gia nên trốn gia đình, rủ mấy người bạn vượt biển giữa đêm (bằng ghe buồm) vào đất liền và tiếp tục đi thẳng vào Nha Trang xin xuất gia tại tịnh xá Ngọc Tòng (nay là Tổ đìnhnam Trung) thuộc Giáo đoàn III, Hệ phái Khất sĩ, dưới sự hướng dẫn của Trưởng lão Giác Phải. Với tín tâm xuất gia và hạnh nguyện phụng sự đạo pháp, Ni trưởng luôn thuận theo sự giáo huấn của chư Tôn đức Tăng học hạnh Khất sĩ, lấy công quả phụng sự làm niềm vui, sớm khuya tinh tấn tu tập, hai năm sau (1973) được thọ giới Sa-di-ni, rồi lần lượt thọ giới Thức-xoa-ma-na (1978) và Đại giới (1981).
Năm 1993 khi mới chỉ là một Tỳ-kheo-ni trẻ tuổi nhưng Ni trưởng được đức Trưởng lão và chư Tăng Ni tin tưởng giao nhiệm vụ thuyết pháp tại Đại lễ Vu lan Báo hiếu tổ chức tại tịnh xá Ngọc Thiền (Phan Thiết) dưới sự chứng minh của chư Tôn đức giáo phẩm và đông đảo thiện nam tín nữ Phật tử.
Trong thời gian hành hạnh tập sự cho đến khi thọ Đại giới, Ni trưởng siêng năng công quả lưu chuyển qua nhiều tịnh xá khác nhau, dù ở bất cứ đâu, Người đều sống với hạnh khiêm cung, nhường nhịn, hy sinh, phục vụ hết mình nên luôn được quý Sư cô lớn yêu quý và các bạn đồng tu thương mến.
Sau năm 1975 khi đất nước được thống nhất, để ổn định trật tự xã hội của một nhà nước mới, Tăng Ni Phật giáo Khất sĩ không còn hành hạnh du phương mà phải có một nơi sống ổn định nên Ni trưởng được bổ xứ về trụ tại tịnh xá Ngọc Lương (Suối Nhuôm, Phan Thiết) dưới sự hướng dẫn và dạy dỗ của Ni trưởng Nguyệt Liên. Trong những năm tháng ở đây, Người luôn hiếu thuận với Thầy, chan hoà cùng huynh đệ, siêng năng công quả, tinh tấn tu tập. Năm 1990, nhân duyên đã đến khi có Phật tử ở thôn Đại Ninh, Ninh Gia, Lâm Đồng hiến cúng một khu đất rộng 2000m2 cho Ni trưởng, đồng thời Ni trưởng cũng sang nhượng được thêm 1hecta đất khác cạnh đó nên Người quyết tâm thành lập tịnh xá Ngọc Ninh. Tịnh xá Ngọc Ninh được thành lập
Trong một điều kiện vô cùng khó khăn, thiếu thốn mọi thứ, thoạt đầu Tịnh xá chỉ được dựng bằng vách ván bìa, mái lợp giấy dầu và nền đất. Ba năm sau (1993) do tự lực và được sự trợ duyên của các huynh đệ trong Giáo đoàn III, Ni trưởng Tỉnh Liên đã cho xây dựng lại Tịnh xá Ngọc Ninh với tường gạch, mái tôn nhưng chỉ là chánh điện tạm chưa đúng tiêu chuẩn của một ngôi chánh điện Bát giác thuộc Hệ phái Khất sĩ.
Với chí nguyện “Hoằng pháp vi gia vụ, lợi sanh vi bổn hoài”, Ni trưởng từng bước tạo dựng Đạo tràng, tiếp chúng độ sanh. Trong vòng 3 năm, Ni chúng xuất gia lên đến 10 người. Tịnh xá Ngọc Ninh là Tịnh xá Ni Khất sĩ đầu tiên trên vùng đất Đại Ninh, một vùng đất địa linh, nhân kiệt với rất nhiều bậc cao tăng ẩn tu đạo hạnh phần lớn theo truyền thống Bắc tông. Thế nhưng, Người không có sự phân biệt tông môn pháp phái mà sống chan hoà, tuỳ thuận với nhiều truyền thống khác, mỗi tháng 2 kỳ thường xuyên Bố tát tụng giới chung tại Đạo tràng Long Châu (trước đây là tại tu viện Hương Nghiêm) và các kỳ lễ lớn trong năm như An cư kiết hạ v.v…
Ni trưởng luôn sống khiêm hạ, hoà đồng, giản dị nên được quý Ni trưởng cũng như Ni chúng trú xứ thương yêu kính trọng. Sống bên cạnh các bậc cao tăng đạo hạnh, Ni trưởng ít nhiều cũng học hỏi được những hạnh tu cao quý đồng thời kết hợp với pháp tu truyền thống của Tổ Thầy giúp Người vững chãi trên đường tu và thuận duyên trên đường hoằng pháp.
Bên dòng sông Đa Nhim hiền hoà, thơ mộng, Ni chúng tịnh xá Ngọc Ninh – những cô Ni trẻ tuổi lòng đầy nhiệt huyết với đạo pháp, an vui tu tập, hăng hái công quả, say sưa với kinh sớm thiền chiều, gần 10 thầy trò chen chúc nhau trong căn nhà gỗ cũ kỹ, tương rau đạm bạc, khoai chuối qua ngày nhưng trên gương mặt luôn toát lên nét hoan hỷ, bình an, sống trong tinh thần lục hoà cộng trụ.
Đến năm 2004, sau nhiều nỗ lực của Ni chúng và sự phát tâm hỷ cúng của Phật tử xa gần, Ni trưởng bắt đầu xây dựng chánh điện với mô hình Bát giác theo truyền thống Khất sĩ. Nhân duyên tiếp nối nhân duyên, những công trình khác cũng được hoàn thành như nhà thờ Cửu huyền, nhà Ni chúng để ở. Với hạnh nguyện hoằng pháp lợi sanh, đền ơn Thầy Tổ, Ni trưởng cho xây dựng giảng đường rộng rãi để có nơi cho Tăng Ni và Phật tử tu tập, bên cạnh đó còn có nhiều công trình khác như Trai đường, nhà trù để phục vụ cho các khoá tu do Giáo đoàn tổ chức.
Đặc biệt, năm 2013, tịnh xá Ngọc Ninh đăng cai tổ chức lễ Vu Lan Báo Hiếu trong phạm vi Giáo đoàn, với sự tham gia của hơn 500 Tăng Ni và hơn 2000 Phật tử từ các tỉnh thành trong và ngoài nước. Ngoài ra, các khoá tu dành cho Tăng Ni Giáo đoàn như Khoá Tu Đạo Hạnh dành cho Sa-di, Sa-di-ni, Thức-xoa-ma-na, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni và Tập sự nam nữ thu hút gần 150 vị tham gia, kéo dài suốt 10 ngày. Gần đây (tháng 3/ 2024), khoá tu cho Tỳ-kheo- ni trong 1 tuần với gần 100 chư Ni tham dự. Thêm nữa, trong năm Tịnh xá còn tổ chức lễ Phật đản, lễ Vu lan để Phật tử bốn phương tề tựu về tưởng niệm và tu tập. Với tấm lòng từ bi, hành hạnh Bồ tát, mỗi tháng tịnh xá Ngọc Ninh nấu cơm từ thiện tạo duyên lành cho người dân biết ăn chay, giảm bớt việc sát sanh.v.v… Và còn nhiều việc thiện nguyện khác như tặng quà từ thiện nhiều kỳ trong năm để giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn, tổ chức phát quà Trung thu hằng năm đem lại niềm vui nho nhỏ cho các em thiếu nhi trên địa bàn.
Ni trưởng được Giáo hội tấn phong Ni sư vào năm 2013 và Giáo phẩm Ni trưởng vào năm 2023.
Các đệ tử của Ni trưởng nay đã trưởng thành, đạt được các học vị như tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân, giảng sư trong và ngoài nước. Trong số ấy, có vị đã ra thành lập Đạo tràng, tịnh xá, tịnh thất hướng dẫn đệ tử xuất gia và cư sĩ tại gia theo đường lối của Phật-tổ-thầy.
Bên cạnh việc tu tập tự thân và dạy dỗ đệ tử, Ni trưởng còn nghiên cứu kinh sách, cảm tác một số bài thơ nhằm nhắc nhở mình. Trong số đó có những tác phẩm tiêu biểu như “Cương quyết”, nói lên ý chí quyết tâm trước những gian nan chướng ngại trong bước đầu thành lập tịnh xá Ngọc Ninh:
Tôi đã quyết xông pha dong ruổi Bước phong trần gió bụi đến đây Ngọc Ninh tịnh xá nơi nầy
Chùa chiền chưa có cỏ cây mịt mù.
Vừa đúng lúc mùa thu lại đến Nên mưa phùn gió bấc lai rai Ngặt thay những lúc đêm về
Chiếu chăn không có lạnh nghe run người.
Lại thêm nỗi gạo tương thiếu thốn Mấy thầy trò quấn quýt bên nhau Một cây hột vịt đèn dầu
Làm sao đủ sáng canh thâu học hành.
Thầy khuyên trò dốc lòng cố gắng Khó khăn nào rồi cũng vượt qua Chư thiên ủng hộ chúng ta
Phật Tổ minh chứng ắt là thành công.
Trong cuộc sống, Ni trưởng thường khuyên các đệ tử cố gắng học hành, tinh tấn tu tập để làm lợi ích cho tự thân đồng thời đem những gì đã học phục vụ đạo pháp và chúng sanh. Bên cạnh đó, Người còn nhắc nhở các đệ tử chớ nên vọng tưởng xa xôi, Phật không có ở bên ngoài mà Phật ở tại tâm của mỗi người, chỉ cần quay về tu tập nơi tự tâm thì sẽ nhận ra mỗi người đều có một ông Phật.
Hồi tưởng lại lần đầu gặp gỡ Tình thầy trò chung ở cùng nhau Chùa nghèo hẩm hút cháo rau
Nhưng tình Sư-đệ trước sau vui vầy. Thầy muốn con sớm xây nền đạo Nên giúp con đi học phương xa
Trở về phục vụ chùa ta Đặng cho có chỗ gần xa tu hành. Nay con đã nên danh nên phận
Muốn tách riêng để hưởng thanh nhàn Tự do để khỏi buộc ràng
Con ơi! Nhớ lại lời vàng năm xưa.
Mới phát tâm xuất gia tu học Muốn tu mau thành Phật thành Tiên
Chớ đâu cần bạc cần tiền Quay đầu con sẽ thấy liền chân tâm.
Nay con hỡi, Thầy mong con đó Phước-lộc-tài đây có sẵn rồi Cần gì phải vọng xa xôi
Quay đầu con sẽ phản hồi tâm linh.
(Hồi Tưởng)
Còn nhiều nữa những vần thơ mộc mạc nhưng đong đầy nghĩa tình và thấm đẫm yêu thương của Ni trưởng. Với những công hạnh và sự hy sinh vì đạo pháp và phục vụ chúng sanh, Ni trưởng Tỉnh Liên là một tấm gương sáng để hàng đệ tử và Ni chúng Hệ phái Khất sĩ noi theo cũng như chư Ni bao thế hệ yêu thương và kính trọng.
Tỳ kheo ni Thích Nữ Tri Liên
