Có những đêm, chỉ cần ngẩng đầu lên là thấy trăng.
Trăng không nói gì. Không nhắc nhở. Không hỏi ta hôm nay đã làm được bao nhiêu việc, có bao nhiêu người yêu mến, đã đi xa đến đâu, tìm kiếm được gì hay còn thiếu điều gì. Trăng chỉ lặng lẽ ở đó, tròn đầy giữa khoảng trời rộng.
Đêm Trung thu cũng vậy. Giữa phố xá sáng đèn, tiếng trẻ nhỏ ríu rít bên những chiếc lồng đèn đủ màu, những hộp bánh được trao nhau như một lời chúc đoàn viên, đôi khi ta bất chợt ngẩng nhìn vầng trăng rằm rồi thấy lòng mình lắng lại.
Trăng đã tròn. Nhưng lòng ta thì sao? Có chỗ nào trong mình vẫn đang khuyết?
Từ rất lâu, con người đã thích nhìn trăng. Có lẽ bởi trong thứ ánh sáng dịu dàng ấy luôn có một điều gì khiến ta muốn trở về. Trở về với tuổi thơ, với căn nhà cũ, tiếng gọi của mẹ từ gian bếp, một con đường quê, một dòng sông, một mái chùa, một khoảng sân mà ngày bé ta từng chạy chân trần dưới ánh trăng.
Nhưng trở về không chỉ là trở về một nơi chốn. Có một cuộc trở về khó hơn rất nhiều: trở về với chính mình.
Dưới ánh trăng, nhớ rằng mình không lớn lên một mình
Trung thu vốn gợi về đoàn viên
Nhưng đoàn viên không chỉ là có mặt đông đủ quanh một chiếc bàn. Có những người ngồi rất gần nhau mà tâm lại ở rất xa. Một người nhìn điện thoại. Một người nghĩ đến công việc. Một người lo chuyện ngày mai. Một người đang buồn nhưng chẳng ai nhận ra.
Có lẽ sự đoàn viên sâu sắc nhất là khi ta thật sự có mặt cho nhau. Nếu nhìn sâu hơn vào đời mình, ta sẽ nhận ra không ai trưởng thành một mình. Trong con người ta có bóng dáng của cha mẹ. Có lời dạy của thầy cô. Có những bữa cơm người khác nấu. Có con đường người khác làm. Có quyển sách người khác viết. Có hạt gạo người nông dân vun trồng. Có mái nhà từ bàn tay người thợ dựng nên. Có cả một quê hương đã cho ta tiếng nói đầu tiên để gọi hai tiếng “mẹ”, “cha”.
Nếu nhìn bằng con mắt ấy, chữ “tôi” tự nhiên nhỏ lại. Không phải để ta xem mình vô nghĩa, mà để nhận ra đời mình được làm nên từ vô số nhân duyên.
Phật giáo gọi đó là duyên sinh . Không một bông hoa nào tự mình nở. Trong một bông hoa có đất, nước, ánh nắng, người chăm sóc và vô số điều kiện. Con người cũng vậy. Khi nhận ra mình được nâng đỡ bởi rất nhiều nhân duyên, lòng biết ơn sẽ xuất hiện tự nhiên. Từ lòng biết ơn ấy, tình yêu quê hương đất nước cũng không cần bắt đầu bằng những điều quá lớn.
Yêu quê hương đôi khi chỉ là sống cho tử tế trên mảnh đất mình đang đứng. Không làm người khác khổ thêm. Học cho nghiêm túc. Làm việc cho đàng hoàng. Biết giữ gìn những điều tốt đẹp được trao lại. Và nếu có thể, làm cho nơi mình đi qua tốt hơn một chút vì mình từng có mặt.
Trăng không đầy vì được khen
Có một điều rất đẹp ở vầng trăng. Trăng không sáng hơn vì có triệu người ngắm. Cũng không tối đi vì một đêm chẳng ai ngẩng đầu. Trăng không cần chứng minh mình đang tròn. Không cần ai xác nhận mình đẹp. Không cần đứng cạnh một vầng trăng khác để biết mình đủ sáng. Chỉ con người mới dễ khổ vì những chiếc thước do chính mình và xã hội dựng lên.
Có lẽ vì thế, mà giữa một thời đại quá nhiều tiếng nói, sự im lặng của trăng lại càng trở nên quý giá. Trăng nhắc ta rằng có những giá trị không cần được trình diễn. Một người sống tử tế không nhất thiết phải kể rằng mình tử tế. Một người có chiều sâu không nhất thiết phải chứng minh mình sâu sắc. Một người có giá trị không cần mỗi ngày đi tìm bằng chứng rằng người khác công nhận giá trị ấy. Đôi khi, tự do bắt đầu từ khoảnh khắc ta không còn phải liên tục chứng minh mình là ai.
Đêm Trung thu này, có lẽ trước khi mong có thêm một điều gì, ta có thể thử ngồi yên một chút. Ngẩng đầu nhìn trăng. Rồi cúi lòng nhìn lại mình. Không phán xét. Không tô đẹp. Không biện hộ. Chỉ nhìn thôi. Nhìn cái tôi đang muốn điều gì, đang sợ điều gì, đang cố chứng minh điều gì, đang giữ điều gì quá chặt. Và cũng nhìn xem quanh mình có ai đang mang một khoảng khuyết cần được thương.
Đêm rằm, trăng vẫn treo giữa trời. Ngày mai, trăng sẽ lại khuyết. Rồi một ngày khác, trăng lại tròn. Lòng người có lẽ cũng vậy. Tròn và khuyết không phải hai trạng thái để ta phải chọn một. Chúng chỉ nhắc rằng mọi thứ đều đang chuyển động. Điều quan trọng không phải làm sao giữ được một vầng trăng tròn mãi mãi, mà là khi trăng tròn, biết trăng đang tròn; khi trăng khuyết, biết trăng đang khuyết; khi vui, biết mình đang vui; khi buồn, biết mình đang buồn; khi cái tôi đang nổi lên, biết cái tôi đang nổi lên; và không đồng hóa toàn bộ đời mình với bất kỳ trạng thái nào. Có lẽ đó cũng là một cách rất giản dị để hiểu về tự do.
Trăng đã tròn. Còn lòng ta, tròn hay khuyết, có lẽ không quan trọng bằng việc ta có đủ tỉnh thức để nhận ra lòng mình đang như thế nào. Bởi con đường đi đến một đời sống nhẹ nhàng đôi khi không bắt đầu bằng việc có thêm, mà bắt đầu từ lúc ta thấy rõ điều gì cần được buông xuống. Và một đời sống có giá trị đôi khi cũng không bắt đầu bằng việc làm cho cái “tôi” trở nên lớn hơn, mà bắt đầu từ khi trong lòng mình có thêm chỗ cho mọi người ở quanh ta.
Liên Trúc {ĐSHĐ-156}
